Ustawa o ochronie dzieci przed informacjami stanowiącymi zagrożenie dla ich zdrowia i rozwoju (, ) – rosyjski akt prawny napisany przez posłankę i prawniczkę , następnie przyjęty jednogłośnie przez Dumę Państwową (11 czerwca 2013) oraz Radę Federacji (27 czerwca) i 30 czerwca podpisany przez Władimira Putina.

Założenia i treść

Przedstawiciele rządu deklarowali, że celem ustawy było uniemożliwienie przedstawiania osób z tamtejszej społeczności LGBT jako normalnych członków społeczeństwa, argumentując, że prawa osób nieheteronormatywnych stanowią zaprzeczenie tradycyjnych rosyjskich wartości rodzinnych. Po jej przyjęciu zmieniono dotychczasową ustawę o tej samej nazwie i , dodając zapisy zakazujące „propagowania nietradycyjnych relacji seksualnych” wśród nieletnich i „narzucania rosyjskim dzieciom nietradycyjnych wartości rodzinnych”. Materiały mające charakter „propagandowy” zdefiniowano jako „wzbudzające [u młodocianych] zainteresowanie” takimi związkami, mogące skutkować wykształceniem się u nich „niestandardowych predyspozycji seksualnych” albo „wypaczonego przekonania o tym, że związki nietradycyjne są tak samo wartościowe, jak tradycyjne”. Zgodnie z ustawą naruszające ją przedsiębiorstwa i organizacje mogą zostać zmuszone do tymczasowego zawieszenia działalności, a nie przestrzegający jej obcokrajowcy deportowani, uprzednio – w zależności od wyroku sądu – odsiadując karę do piętnastu dni więzienia albo płacąc grzywnę w wysokości pięciu tysięcy rubli.

W grudniu 2022 roku Putin podpisał nowelizację ustawy, w której zakaz „promowania nietradycyjnych modeli związków” rozszerzono na wszystkich Rosjan bez względu na wiek i dodano zapis zakazujący dystrybucji materiałów promujących wśród nieletnich transpłciowość. W listopadzie następnego roku rosyjski Sąd Najwyższy zdelegalizował „międzynarodowy ruch społeczny LGBT”, uznając go za „organizację ekstremistyczną”.

Reakcje i konsekwencje thumb|Liczba zbrodni z nienawiści wobec osób LGBT popełnionych w Rosji w latach 2010–2020 Ustawa spotkała się z pozytywnymi reakcjami ze strony rosyjskich nacjonalistów oraz – także na arenie międzynarodowej – konserwatystów społecznych i fanatyków religijnych, w tym Larry’ego Jacobsa ze . Potępiły ją z kolei m.in. Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo, której Rosja była wówczas jeszcze członkiem, przy Organizacji Narodów Zjednoczonych, jej sekretarz generalny Ban Ki-moon oraz liczne organizacje zwalczające naruszania praw człowieka, jak Amnesty International i Human Rights Watch. Krytycznie oceniono przede wszystkim użycie nieprecyzyjnych sformułowań („nietradycyjne relacje seksualne”, „wzbudzające zainteresowanie”, „wśród nieletnich”), pozostawiających szerokie pole do interpretacji, co w praktyce przełożyło się na zakaz promowania w przestrzeni publicznej kultury LGBT i praw osób nieheteronormatywnych. Ustawę krytykowano również jako przyczynek do wzrostu liczby aktów przemocy motywowanych homofobią, które jednocześnie usprawiedliwiała.

Prawo zrodziło pytania o bezpieczeństwo sportowców (w tym przedstawicielek społeczności LGBT) i widzów Zimowych Igrzysk Olimpijskich 2014 w Soczi oraz o reakcję Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, którego statut – Karta Olimpijska – jednoznacznie zakazuje jakichkolwiek form dyskryminacji. Przyjęcie prawa wpłynęło znacząco na wiele aspektów kultury, także międzynarodowej – np. aktor Wentworth Miller odrzucił zaproszenie na , ujawniając publicznie, że jest gejem i nie zamierza odwiedzać kraju o tak homofobicznym prawodawstwie.

Ze względu na treść niezgodną z europejską konwencję praw człowieka, której Rosja była jeszcze sygnatariuszem, ustawa została do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przez trzech rosyjskich aktywistów LGBT – , Aleksandra Kisielowa i Nikołaja Aleksiejewa. ETPC po rozpatrzeniu sprawy orzekł, że ustawa narusza wolność wypowiedzi powodów i dyskryminuje ich ze względu na orientację seksualną, a odpowiedzialni za nią legislatorzy „wzmocnili stygmatyzację i uprzedzenia, zachęcając do homofobii, która jest niezgodna z ideami równości, pluralizmu i tolerancji w społeczeństwie demokratycznym”.

Cenzura mediów Za opracowanie i aktualizowanie listy nieodpowiednich utworów odpowiada Federalna Służba ds. Nadzoru w Sferze Łączności, Technologii Informacyjnych i Komunikacji Masowej. Jej decyzje są arbitralne i „sprawiają wrażenie, jakby podejmowano je na chybił trafił”. Utwory, w których potwierdzona zostanie „gejowska propaganda” albo podejrzewane o zawieranie takowej, na mocy ustawy: zostają całkowicie zakazane, jak chociażby filmy Tajemnica Brokeback Mountain (2005) i Tamte dni, tamte noce (2017) albo gry komputerowe The Last of Us (2013) i Life is Strange (2015) otrzymują stosowne ograniczenie wiekowe; przykładowo Pięknej i Bestii (2017), w której znalazła się krótka scena tańca dwóch mężczyzn, przyznano kategorię wiekową „16+”, a grze komputerowej The Sims 4 (2014) „18+”, ponieważ umożliwia zestawianie ze sobą dwóch postaci tej samej płci albo stworzenie postaci transpłciowej są cenzurowane; np. z serialu telewizyjnego Euforia, którego główne bohaterki są nieheteronormatywne, wycięto łącznie około dwóch godzin materiału, a w rosyjskim dubbingu Białego Lotosu słowo „gay” zamieniono na „мужчина” (trb. mużczina)

Wśród książek na cenzurowanym znalazły się m.in. To Stephena Kinga, Dekameron Giovanniego Boccaccia, Uczta Platona, Nietoczka Niezwanowa Fiodora Dostojewskiego oraz powieści Harukiego Murakamiego, Virginii Woolf czy Trumana Capotego.

Wpływ na inne kraje W 2014 roku ustawę bazującą na rosyjskiej przygotował rząd Kirgistanu, ale przepadła w głosowaniu. Do porządku obrad przywrócono ją po dwuletniej przerwie; niedługo później została skierowana do podkomisji, w której utknęła i nigdy nie została uchwalona. Do 2026 roku zbliżone prawa wdrożyło lub planuje wdrożyć kilka krajów byłego bloku wschodniego o orientacji prorosyjskiej – Węgry (2021), Bułgaria (2024), Kazachstan (2025), Uzbekistan czy Gruzja (planowane). Sejm Rzeczypospolitej Polskiej procedował przez pewien czas zgłoszone przez Kaję Godek i Fundację Instytut na rzecz Kultury Prawnej Ordo Iuris obywatelskie projekty ustaw „Stop LGBT” i Tak dla rodziny, nie dla gender” o podobnych założeniach, ostatecznie odrzucając je w lutym 2024 roku.

Po eskalacji wojny rosyjsko-ukraińskiej i doniesieniach o zachowaniach rosyjskich żołnierzy, nierzadko o charakterze homofobicznym, część społeczeństwa ukraińskiego uznała homofobię za rzecz typowo rosyjską, wobec której należy przyjąć postawę odwrotną. Podejście takie uważa się za częściowy przyczynek do zauważalnego wzrostu akceptacji wobec osób LGBT w Ukrainie, np. w 2022 roku – już po rozpoczęciu konfliktu – po raz pierwszy w historii ponad 20% ankietowanych Ukraińców wyraziło poparcie dla związków partnerskich osób tej samej płci, które w następnych latach utrzymało się na podobnym poziomie.

Zobacz też prześladowania osób homoseksualnych w Czeczenii publikacje uzupełniające zagadnienie (dostęp online):

Uwagi

Przypisy

Kategoria:Prawo w Rosji Kategoria:Media w Rosji Kategoria:Cenzura w Rosji Kategoria:Propaganda w Rosji Kategoria:Polityka Rosji Kategoria:Łamanie praw człowieka w Rosji Kategoria:Historia LGBT w Rosji Kategoria:Społeczeństwo w Rosji Kategoria:Wolność słowa w Rosji Kategoria:2013 w Rosji Kategoria:Ustawy Kategoria:Homofobia Kategoria:Dyskryminacja z uwagi na płeć lub orientację seksualną