Język masalit (masalit: masaraa, kana masaraka, masarak, kaana masala, jwisince) – język nilo-saharyjski należący do grupy maba, używany przez grupę etniczną Masalit zamieszkującą zachodni Sudan (głównie Darfur Zachodni) oraz wschodni Czad (region Wadaj). Ze względu na sytuację polityczną, konflikty i migracje uchodźców, dokładna liczba użytkowników jest niepewna i szacowana w szerokim przedziale od 440 tys. do blisko miliona osób, z których większość zamieszkuje Sudan. Dla większości użytkowników drugim językiem jest język arabski (sudański lub czadyjski), który pełni funkcję języka prestiżowego i komunikacji międzygrupowej.
W obrębie języka masalit wyróżnia się zazwyczaj trzy dialekty geograficzne: północny (na północ i wschód od Al-Dżunajny), zachodni (Czadyjski) oraz południowy. Niekiedy jako dialekt klasyfikowana jest mowa surbakhal, choć nowsze klasyfikacje traktują ją jako odrębny język. W literaturze akademickiej identyfikuje się również socjolekty: „ciężki” (cechujący się złożoną morfologią aglutynacyjną, właściwy dla obszarów wiejskich) oraz „lekki” (wykazujący silniejsze wpływy języka arabskiego). Język charakteryzuje się szykiem zdania SOV (podmiot–dopełnienie–orzeczenie) oraz tonalnością.
Dokumentacja języka masalit jest ograniczona; najwcześniejsze materiały pochodzą z lat 20. XX wieku, a szersze badania lingwistyczne rozpoczęto w latach 60. Do niedawna język ten nie posiadał formy pisanej. Za jedno z najważniejszych opracowań uważa się opublikowaną w 1989 roku gramatykę autorstwa Johna Edgara (A Masalit Grammar). Współczesny system zapisu oparty jest na alfabecie łacińskim, bazującym na narodowym alfabecie czadyjskim (L'Alphabet national tchadien). Mimo żywotności w wielu społecznościach, przyszłość języka jest zagrożona z powodu wojny w Darfurze, ludobójstwa oraz przymusowych przesiedleń ludności.
Fonetyka
prawo|mały|Mapa językowa niearabskich ludów Darfuru, ukazująca zasięg języka masalit w Sudanie.
Samogłoski System wokaliczny języka masalit obejmuje samogłoski zróżnicowane pod względem otwarcia i położenia języka. Wyróżnia się samogłoski przednie, centralne i tylne. Źródła podstawowe wymieniają pięć głównych jakości samogłoskowych, jednak analiza fonetyczna wskazuje na obecność szerszego inwentarza, uwzględniającego warianty otwarte oraz centralne. Długość samogłosek nie jest cechą dystynktywną, jednak w piśmie odnotowuje się samogłoski długie. PrzednieCentralneTylnePrzymknięteiɨuPółprzymknięteeəoPółotwarteɛʌɔOtwartea
Spółgłoski System spółgłoskowy charakteryzuje się obecnością dźwięków nosowych w czterech miejscach artykulacji: dwuwargowym, dziąsłowym, podniebiennym oraz tylnojęzykowym (welarnym).
Charakterystyczną cechą języka masalit jest występowanie spółgłosek prenasalizowanych. Zbitki te, składające się ze spółgłoski nosowej i następującej po niej dźwięcznej spółgłoski zwartej, występują w nagłosie (na początku wyrazu) i są traktowane jako homorganiczne (artykułowane w tym samym miejscu). DwuwargoweZębowe / DziąsłowePodniebienneWelarneKrtanioweNosowemnɲŋZwarte / zwarte-szczelinoweptt͡ʃk(ʔ)bdd͡ʒgᵐbⁿdⁿd͡ʒᵑɡSzczelinowefsʃ(x)hv(z)DrżącerBocznelPółotwarteɥwj
Tonalność Masalit jest językiem tonalnym, co oznacza, że wysokość dźwięku pełni funkcję różnicującą znaczenie (dystynktywną). Wyróżnia się dwa tony: wysoki i niski. Tonalność odgrywa rolę zarówno leksykalną, jak i gramatyczną. Tony odgrywają również kluczową rolę w morfologii, służąc m.in. do odróżniania liczby pojedynczej od mnogiej w rzeczownikach.
Przypisy
Linki zewnętrzne Język masalit na stronie Ethnologue
Kategoria:Języki zagrożone w Afryce Kategoria:Języki Sudanu Kategoria:Języki Czadu