Powstanie Czerwonych Turbanów () – powstanie w południowej prowincji Guangdong, wzniecone przez członków tajnego stowarzyszenia w 1854 roku. Powstańcy zdołali zagrozić stolicy prowincji, Kantonowi, zanim wojska dynastii Qing stłumiły rebelię w 1856 roku.
Tajne stowarzyszenie Tiandihui miało w XIX w. licznych członków w Guangdongu, a poszczególne oddziały (lub loże) organizowały antyrządowe powstania, zajmowały się rabunkiem, uprawiały bandytyzm i piractwo, oraz oferowały ochronę przemytnikom opium. W latach 1820. Tiandihui było najsilniejszą organizacją przestępczą w delcie Rzeki Perłowej. Lata 1840. przyniosły dalszy wzrost napięcia, związany z konsekwencjami I wojny opiumowej, znaczną liczbą zdemobilizowanych żołnierzy w regionie i klęskami suszy. Decydujące okazały się jednak wydarzenia związane z powstaniem tajpingów. Wojska powstańcze wtargnęły do północnego Guangdongu, a siły rządowe nie były w stanie temu zapobiec. Władze, by sfinansować wojnę z tajpingami, nakładały nowe podatki, czym zraziły sobie lokalne elity ziemiańskie, które z kolei przerzucały obciążenia podatkowe na chłopów. Wieść o zdobyciu przez tajpingów Nankinu i założeniu tam stolicy nowej dynastii bardzo poruszyła wszystkich niezadowolonych z sytuacji mieszkańców prowincji. Lokalny bunt w powiecie Huizhou, który wybuchł przy wsparciu członków Stowarzyszenia Małych Mieczy został stłumiony, ale opór wobec rządu trwał nadal. Gubernator prowincji postanowił stłumić go poprzez krwawe represje, zwłaszcza wokół Dongguanu, ale wbrew jego intencjom to właśnie te prześladowania sprowokowały wybuch wielkiej rebelii.
Od początku 1854 roku bandy Tiandihui zbierały się coraz bardziej otwarcie, przyjmując nowych członków. Wybuch powstania datuje się na czerwiec, gdy jedna z band zdobyła i złupiła miasto Dongguan. Miasto stało się ośrodkiem koncentracji dotychczas rozproszonych band. Zebrane oddziały wybrały Chen Kaia i Li Wenmao na wodzów. Po naradzie przywódców uzgodniono plan koncentrycznego ataku na Kanton czterema armiami liczącymi łącznie ok. 140 tys. ludzi – dla porównania garnizon Kantonu liczył oficjalnie 5000 żołnierzy chorągwianych i 4000 żołnierzy Armii Zielonej Flagi (w rzeczywistości mniej). Powstańcy zaczęli od zdobywania miast w powiatach, skąd pochodziły ich oddziały – ich ofiarą padło np. ważne miasto Foshan. Mimo że ich siły liczyły prawdopodobnie ponad 200 tys., brakowało im spójnego dowództwa i strategii. Mimo początkowych sukcesów, ich działania zostały powstrzymane przez milicje organizowane przez lokalnych właścicieli ziemskich i urzędników.
Z początkiem 1855 rebelianci próbowali zorganizować atak drogą wodną i zgromadzili na Rzece Perłowej znaczącą flotę. W obliczu zagrożenia dla koncesji międzynarodowych w Kantonie, Royal Navy wysłała na prośbę qingowskich urzędników kilka okrętów, które nie wzięły udziału bezpośrednio w walkach, ale sama ich obecność ograniczyła swobodę manewru powstańców. Mając zabezpieczony dopływ posiłków i broni, wojska rządowe rozpoczęły kontratak, koordynując działania z lokalnymi milicjami. Oddziały powstańcze starały się unikać bitew, czasami tylko kontratakowały. Ostatecznie wojska qingowskie oczyściły z nich prowincję, a w akcjach odwetowych zabiły nawet milion mieszkańców Guangdongu. Część oddziałów Czerwonych Turbanów przeszła na północ, gdzie luźno współpracowała z powstańcami z ruchów tajpingowskich w Jiangxi. Po rozbiciu przez armie rządowe, niedobitki dołączyły do armii tajpingowskich pod wodzą Shi Dakaia.
Powstanie upadło głównie ze względu na niekompetencję dowódców i konflikty między nimi. Braki w uzbrojeniu, które uniemożliwiały wyposażenie większej liczby żołnierzy, brak kontaktów z cudzoziemcami i wreszcie silny opór lokalnych milicji także znacząco przyczyniły się do klęski. Powstańcy mieli dużo wspólnego z ruchem tajpingów, m.in. odwoływanie się do tradycji mingowskich i silne nastawienie antymandżurskie. Przez wczesnych obserwatorów europejskich byli brani za tajpingów. Nie byli jednak tak dobrze zorganizowani politycznie jak tajpingowie.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Powstania w historii Chin Kategoria:Wojny w epoce Qing