Faza gromadzenia moczu (ang. storage phase) – faza cyklu mikcyjnego, w której pęcherz moczowy napełnia się moczem, przy jednoczesnym zachowaniu kontynencji (zdolności utrzymania moczu) i zahamowaniu mikcji. W warunkach prawidłowych jest to dominująca czasowo część cyklu mikcyjnego; dolne drogi moczowe pozostają w niej przez ponad 99% czasu.

Jej podstawowymi cechami są niskie ciśnienie śródpęcherzowe oraz sprawny mechanizm zamknięcia cewki moczowej. U zdrowych dorosłych czynnościowa pojemność pęcherza wynosi zwykle około 300–400 ml, a potrzeba oddania moczu pojawia się przeciętnie co 3–4 godziny (w zależności od podaży płynów).

Fizjologia W fazie gromadzenia pęcherz dostosowuje się do narastającej objętości moczu przy względnie stałym ciśnieniu wewnątrzpęcherzowym. Zdolność tę określa się jako podatność pęcherza; zależy ona między innymi od właściwości ściany pęcherza, mięśniówki gładkiej oraz odruchów nerwowych regulujących napięcie mięśnia wypieracza podczas napełniania. Prawidłowe gromadzenie moczu wymaga równoczesnego rozkurczu wypieracza i utrzymania oporu cewkowego.

Kontrola tej fazy zależy od współdziałania układu współczulnego, nerwów somatycznych i ośrodkowego układu nerwowego. Włókna aferentne przekazują informację o stopniu wypełnienia pęcherza, a ośrodki rdzeniowe, mostowe i korowe hamują odruch mikcyjny do czasu osiągnięcia odpowiedniego progu wypełnienia. Pobudzenie włókien współczulnych sprzyja rozkurczowi wypieracza i zwiększeniu oporu cewkowego, natomiast pobudzenie nerwu sromowego nasila skurcz zewnętrznego zwieracza cewki moczowej, co ułatwia utrzymanie moczu. Przejście do fazy mikcji następuje po zmianie wzorca aktywności nerwowej na dominację układu przywspółczulnego, co prowadzi do skurczu wypieracza i rozluźnienia aparatu zwieraczowego.

Objawy i zaburzenia Zaburzenia fazy gromadzenia mogą prowadzić do utraty zdolności do utrzymania moczu lub do pojawienia się dolegliwości podczas napełniania pęcherza. Do typowych objawów należą częstomocz, parcie naglące, nykturia oraz nietrzymanie moczu. Objawy te mogą występować pojedynczo albo łącznie i zwykle stanowią podstawę dalszej oceny klinicznej.

Do najważniejszych nieprawidłowości fazy gromadzenia należą nadreaktywność wypieracza oraz obniżona podatność pęcherza. Nadreaktywność wypieracza rozpoznaje się, gdy w fazie napełniania pojawiają się mimowolne wzrosty ciśnienia wypieracza, natomiast zmniejszona podatność oznacza nieprawidłowy wzrost ciśnienia przy przyroście objętości.

Zaburzenia fazy gromadzenia występują między innymi w zespole pęcherza nadreaktywnego, w różnych postaciach nietrzymania moczu oraz w neurogennych zaburzeniach czynności dolnych dróg moczowych (np. w pęcherzu neurogennym). U chorych z zaburzeniami neurogennymi nieprawidłowe gromadzenie moczu może wiązać się ze wzrostem ciśnienia śródpęcherzowego i zagrożeniem dla górnych dróg moczowych. U dzieci zaburzenia tej fazy mogą objawiać się parciem naglącym, częstomoczem i nietrzymaniem moczu.

Ocena kliniczna zaburzeń Ocena zaburzeń fazy gromadzenia rozpoczyna się od wywiadu, badania przedmiotowego oraz analizy chorób współistniejących i przyjmowanych leków. Do podstawowych narzędzi należą dzienniczek mikcji oraz karty częstości/objętości, które pozwalają ocenić częstość mikcji, nykturię, objętość oddawanego moczu, epizody parcia naglącego, nietrzymania moczu i podaż płynów. W razie potrzeby wykonuje się badanie urodynamiczne, zwłaszcza cystometrię, służącą do oceny czucia wypełnienia pęcherza, pojemności cystometrycznej, podatności pęcherza oraz stwierdzenia istnienia lub braku nadreaktywności wypieracza.

Przypisy

Kategoria:Mikcja