Alina Maliszewska, znana również jako: Alina Kruk, Alina Maliszewska-Kruk (ur. 21 maja 1926, Bielsku Podlaskim, zm. 12 września 2020) – polska reżyserka i scenarzystka filmów animowanych. Autorka ponad 40 filmów animowanych, w tym kultowych seriali dla dzieci, m.in. Dziwne przygody Koziołka Matołka, Baśnie i waśnie czy Proszę słonia. Przez 30 lat była związana ze Studiem Miniatur Filmowych w Łodzi. Zdobyła liczne nagrody na festiwalach krajowych i zagranicznych. Za osiągnięcia artystyczne została odznaczona medalem Gloria Artis.
Życiorys Alina Maliszewska urodziła się w rodzinie Julii i Alojzego Maliszewskich. W czasie II wojny światowej rodzina została poważnie doświadczona. Po wkroczeniu wojsk radzieckich do Polski w 1939 roku jej ojciec, legionista, odznaczony Krzyżem Walecznych, został aresztowany i osadzony w więzieniu w Białymstoku. Po jego opuszczeniu zaangażował się w działania AK, w wyniku czego został rozstrzelany przez Niemców, a Alinę w wieku 13 lat wraz z matką i starszym przyrodnim bratem Stefanem wywieziono 13 kwietnia 1940 w głąb ZSRR, do Kazachstanu. Tam przez kilka lat pracowali w kołchozie i w kamieniołomach, przy budowie mostów na trasie Akmolińsk – Kartały. Pod koniec 1944 roku Alina wraz z matką wróciły do Polski.
Po powrocie do kraju kontynuowała naukę i rozwijała zainteresowania artystyczne, wykonując plakaty i laurki. Po maturze dostała się na Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. Po przeprowadzeniu się do Falenicy ukończyła studia w Warszawie w 1954 roku. Już w czasie studiów zdobyła dwie nagrody malarskie. Maliszewska zajmowała się również ceramiką artystyczną, opracowując szkliwo typu crackle, a niektóre jej prace znalazły się w albumie Ilustracja polska.
Szczegółowe informacje o jej edukacji i rozwoju artystycznym nie są w pełni udokumentowane, ale zdaniem krytyków sztuki już wczesne szkice, zapisujące traumę wywózki na Sybir, miały charakter stopklatek z filmu dokumentalnego.
Działalność Od początku kariery związana była ze Studiem Miniatur Filmowych w Łodzi, jednym z najważniejszych ośrodków animacji w Polsce, w którym realizowała filmy krótkometrażowe, seriale dla dzieci i eksperymentalne projekty animowane.
Maliszewska była autorką scenariuszy i reżyserką animacji, a jej filmy charakteryzowały się kreatywnym wykorzystaniem technik animacyjnych i narracyjnych. Do najbardziej znanych produkcji należą:
Dziwne przygody Koziołka Matołka – serial animowany dla dzieci, liczne krótkometrażowe filmy animowane dla młodszej widowni oraz projekty eksperymentalne, których łączna liczba przekracza 40.
Jej filmy dla dzieci łączyły humor i narrację bajkową, natomiast animacje dla dorosłych eksperymentowały z formą i tematyką społeczną. Dorobek był istotnym elementem powojennego rozwoju polskiej szkoły animacji.
W swojej twórczości poruszała również doświadczenia zsyłki. Sybirackie grafiki artystki znajdują się w muzeach, m.in. w nowojorskim Instytut Józefa Piłsudskiego, oraz w Muzeum Cytadeli i Muzeum Niepodległości w Warszawie. Z okazji 79. rocznicy pierwszych masowych wywózek na Sybir Muzeum Pamięci Sybiru wydało szkice w formie albumowej i opracowało poświęconą im wystawę. Projekt instalacji stworzyła Iwona Kolasińska, która wybrała grafiki z bogatego zbioru udostępnionego muzeum przez autorkę. Ekspozycja wystawy Sybir ołówkiem Aliny Maliszewskiej to zbiór rysunków, będący zapisem doświadczeń zsyłki jej oraz innych Sybiraków. Prezentowane szkice obejmują czas od 17 września 1939 roku, do przełomu 1942 i 1943 roku.
Prace malarskie, które tworzyła w tradycyjnych technikach, autorka wystawia bardzo rzadko. Cykl Madonny prezentowany był w kościele pw. św. Stanisława Kostki na Żoliborzu. Wystawa Nie tylko Madonny odbyła się w Domu Literatury w Warszawie.
Twórczość i filmografia Reżyseria Na podstawie materiału źródłowego:
Scenariusz Na podstawie materiału źródłowego:
Animacja Na podstawie materiału źródłowego:
Scenografia Na podstawie materiału źródłowego:
Opracowanie plastyczne Na podstawie materiału źródłowego:
Realizacja Na podstawie materiału źródłowego: Plugawe Słowo (1973) Ostatnie Zero (1965) Broda (1962)
Dekoracje Na podstawie materiału źródłowego: Inny (1963)
Projekty plastyczne Na podstawie materiału źródłowego: Broda (1962)
Nagrody Filmy Maliszewskiej zdobywały nagrody i nominacje na krajowych oraz międzynarodowych festiwalach animacji. Najwięcej nagród zdobyły serial animowany oraz film Proszę słonia. Alina Maliszewska zdobyła także nagrody indywidualne: II Nagroda Srebrny Smok Wawelski w kategorii filmów animowanych, Kraków, Ogólnopolski Festiwal Filmów Krótkometrażowych za film Przygoda w paski (1961). Nominacja za animację Na jednym stołku na festiwalu w Grenoble. 6 listopada 2008 za zasługi dla kultury i osiągnięcia artystyczne w dziedzinie filmu została odznaczona srebrnym medalem Gloria Artis.
Przypisy
Bibliografia EKRAN 1959 r., nr 21, s. 14, Kaiser Zofia: Makuszyński a film dla dzieci, recenzja filmu EKRAN 1962 r., nr 1, s. 8–9, Kossakowski Andrzej: „Miniaturowa” sałatka, artykuł FILM (1946–1973) 1969 r., nr 48, s. 16: Ze Studia Miniatur Filmowych, fotografie FILM (1973–) 1973 r., nr 6, s. 2: Bolek i Lolek dla dziewcząt, artykuł FILM (1973–) 1983 r., nr 11, s. 2: „Antybaśnie” miniatur, informacja MAGAZYN FILMOWY 1967 r., nr 1, s. 13: Sputnikowy western, recenzja filmu MAGAZYN FILMOWY 1969 r., nr 15, s. 3–4: Poznajmy się, biografia Wystawa Sybir ołówkiem Aliny Maliszewskiej. Niezwykłe rysunki Aliny Maliszewskiej to wizualizacja jej własnych przeżyć i doświadczeń innych Sybiraków, Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku Katarzyna Boruń-Jagodzińska, Rozmowa z Aliną Maliszewską przeprowadzona w 2010 roku w Warszawie. Sygn. AHM_V_0088. Dom Spotkań z Historią, Relacje Biograficzne. Wspomnienia świadków historii XX wieku. https://www.polishexilesofww2.org/alina-maliszewska MAGAZYN KULTURY POPULARNEJ, Nie tylko Madonny w Warszawie, Galeria Nigdy-Nigdy. MAGAZYN SYBIR, grudzień 2019 r., nr 3, s. 86–87: Cierpienie szkicowane ołówkiem s. 86–87, ISSN 2544-6096, Muzeum Pamięci Sybiru
Linki zewnętrzne
Alina Maliszewska w bazie SFP
Kategoria:Polscy reżyserzy filmowi Kategoria:Urodzeni w 1926 Kategoria:Zmarli w 2020