Marju Kõivupuu (ur. 14 listopada 1960 w Mäepõru) – estońska filolog, folklorystka, kulturoznawczyni i popularyzatorka dziedzictwa niematerialnego, specjalizująca się w badaniach nad kulturą ludową południowej Estonii oraz relacjami między człowiekiem, krajobrazem i pamięcią kulturową. Autorka książek popularnonaukowych i etnograficznych. mały|Marju Kõivupuu i Kalle Elleri, 2012
Życiorys Marju Kõivupuu urodziła się we wsi Mäepõru, w prowincji Võrumaa, w południowo-wschodniej Estonii, który stanowi jedno z najważniejszych centrów tradycji językowej i kulturowej grupy etnicznej Võro. Wczesny kontakt z lokalną kulturą ludową i językiem regionalnym ukształtował jej późniejsze zainteresowania badawcze. Do szkoły średniej uczęszczała w Valdze.
W 1986 r. ukończyła studia na Uniwersytecie w Tartu na kierunku filologia estońska. W latach 1990–1993 studiowała na Uniwersytecie w Tartu jako studentka studiów podyplomowych, a w latach 1995–1999 na Estońskim Uniwersytecie Przyrodniczym jako doktorantka. W 2002 r. Kõivupuu obroniła pracę doktorską na temat przemian w tradycji funeralnej na przykładzie zwyczajów pogrzebowych w historycznym regionie Võrumaa, analizując zarówno źródła archiwalne, jak i współczesne praktyki kulturowe.
Kariera naukowa Kõivupuu związana jest z Uniwersytetem Tallińskim od 2003 r., gdzie pracuje jako wykładowczyni i badaczka w instytucie nauk humanistycznych. Prowadzi zajęcia z zakresu folklorystyki, studiów kulturowych oraz dziedzictwa niematerialnego. Współpracuje z Estońskim Archiwum Folkloru oraz uczestniczy w licznych projektach dokumentujących tradycje regionalne. Jej zainteresowania badawcze obejmują przede wszystkim: folklor i tożsamość regionalną (szczególnie region Võrumaa), obrzędowość i zwyczaje pogrzebowe, relacje między krajobrazem a pamięcią zbiorową, etnomedycynę i wierzenia ludowe, ochronę dziedzictwa niematerialnego. W swoich pracach łączy metody folklorystyki, antropologii kulturowej i historii.
W 2026 r. rektor Uniwersytetu w Tallinie Tõnu Viik odznaczył Marju Kõivupu uniwersyteckim orderem zasługi za jej wieloletni i wybitny wkład w rozwój uniwersytetu oraz życie kulturalne Estonii.
Działalność popularyzatorska mały|Drzewo krzyżowe, w j. võru ristimõts Marju Kõivupuu należy do czołowych współczesnych badaczy estońskiego folkloru. Jej działalność przyczyniła się do zwiększenia świadomości społecznej na temat znaczenia dziedzictwa niematerialnego oraz konieczności jego ochrony w warunkach globalizacji. Szczególny nacisk kładzie na zachowanie lokalnych tradycji językowych i kulturowych regionu Võro. Aktywnie działa również jako popularyzatorka – występuje w audycjach radiowych i telewizyjnych, bierze udział w projektach edukacyjnych oraz inicjatywach związanych z ochroną dziedzictwa kulturowego. Szczególną rolę odgrywa jej zaangażowanie w dokumentowanie i ochronę tzw. drzew krzyżowych (estoń. ristipuud; võro: ristimõts), będących elementem tradycyjnej obrzędowości pogrzebowej w południowej Estonii.
W 2006 r. razem z organizacją non-profit Eesti Rohelise Liikumisega, zajmującą się ochroną środowiska, przygotowała wystawę „Ristipuud Lõuna-Eesti maastikul” poświęconą drzewom krzyżowym.
Jest autorką licznych prac naukowych i popularnonaukowych dotyczących kultury estońskiej, w tym książek poświęconych obrzędom pogrzebowym, tradycjom ludowym oraz relacjom człowieka z krajobrazem kulturowym. Jej publikacje skierowane są zarówno do środowiska akademickiego, jak i szerszej publiczności.
Trzykrotnie była organizatorką wydarzenia Kaika suveülikool (võro: Kaika suvõülikuul), które corocznie od 1989 r. odbywa się latem w różnych miejscowościach południowej Estonii (w 1992 r. w Kuutsi, w 1998 r. w Põlgaste i w 2012 r. w Hargla). Wydarzenie to ma na celu promocję i szerzenie kulturę i język võro.
Nagrody i wyróżnienia
Za działalność naukową i popularyzatorską otrzymała liczne wyróżnienia państwowe i środowiskowe, m.in.: Rahvaluule kogumispreemia, przyznawana przez prezydenta Estonii (Vabariigi Presidendi Kultuurirahastu), 1995 Obywatel Roku, 2013 Order Gwiazdy Białej, 2014 Stypendium im. Oskara Kallasa, 2017 Nagroda im. Eerika Kumari, 2019 Nagoda Muinsuskaitseameti, 2021 Eesti folkloristika aastapreemia, 2025 Tallinna Ülikooli teenetemärk, 2026
Wybrane dzieła Wybrane publikacje na podstawie źródeł: Rahvaarstid Võrumaalt: Noor ja vana Suri Hargla kihelkonnast, 2000 Surmakultuuri muutumine ajas: ajaloolise Võrumaa matusekombestiku näitel, 2003 Hinged puhkavad puudes, 2009 101 Eesti pühapaika, 2011 Igal hädal oma arst, igal tõvel ise tohter, 2013 Eestlase eluring, 2015 Loomad eestlaste elus ja folklooris, 2017 Eesti mütoloogia algajale, 2023
Przypisy
Kategoria:Estońscy folkloryści Kategoria:Estońscy pisarze Kategoria:Estońscy pedagodzy Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu w Tartu Kategoria:Urodzeni w 1960