Sabotaż rurociągów Nord Stream – akt sabotażu podwodnych gazociągów Nord Stream 1 i Nord Stream 2, do którego doszło 26 września 2022 r. na Morzu Bałtyckim w pobliżu duńskiej wyspy Bornholm. W wyniku eksplozji uszkodzeniu uległy trzy z czterech nitek obu rurociągów, powodując największy w historii jednorazowy wyciek metanu do atmosfery, szacowany na ok. 480 000 ton. Zarówno Dania, jak i Szwecja stwierdziły, że wybuchy stanowiły celowy akt sabotażu. Dania i Szwecja zamknęły własne śledztwa w lutym 2024 r. bez wskazania sprawców; jedynym kontynuowanym postępowaniem pozostaje śledztwo niemieckie, w ramach którego w 2025 r. zatrzymano dwóch obywateli Ukrainy. W styczniu 2026 r. Federalny Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że sabotaż miał prawdopodobnie charakter operacji wywiadowczej zleconej przez rząd obcego państwa. Do kwietnia 2026 r. żaden sąd nie wydał wyroku skazującego; postępowanie karne pozostaje w toku.
Tło Nord Stream 1 to podwodny gazociąg o łącznej przepustowości 55 mld m³ rocznie, łączący Wyborg w Rosji z Lubminem w Niemczech i eksploatowany od 2011 r. Nord Stream 2, o identycznej przepustowości, został ukończony we wrześniu 2021 r., lecz nigdy nie rozpoczął komercyjnych dostaw: Niemcy zawiesiły certyfikację rurociągu 22 lutego 2022 r. w odpowiedzi na uznanie przez Rosję separatystycznych republik DNR i ŁNR. Oba rurociągi składają się z dwóch równoległych nitek (A i B) o średnicy zewnętrznej ok. 1200 mm, grubości ściany stalowej 27–41 mm i betonowej powłoce ochronnej 60–110 mm, ułożonych na głębokości 70–110 m.
W 2021 r. Rosja dostarczała ok. 45% importowanego przez UE gazu ziemnego. Od czerwca 2022 r. Gazprom stopniowo ograniczał przesył przez Nord Stream 1, powołując się na problemy techniczne z turbinami, i całkowicie wstrzymał dostawy 31 sierpnia 2022 r. W momencie eksplozji żaden z rurociągów nie transportował gazu, lecz oba pozostawały pod ciśnieniem.
Przebieg wydarzeń mały|Mapa pokazująca lokalizację eksplozji gazociągów Nord Stream 1 i Nord Stream 2 w pobliżu Bornholmu. Oba gazociągi biegną blisko siebie na większości trasy, ale zmieniają kierunek w pobliżu miejsc sabotażu. 26 września 2022 r. stacje sejsmologiczne w Szwecji i Danii zarejestrowały dwa zdarzenia podwodne. Pierwsze, słabsze, o magnitudzie lokalnej ok. 1,9, nastąpiło o 2:03 CEST; drugie, silniejsze, o magnitudzie ok. 2,3, o 19:03. Duńska Służba Geologiczna potwierdziła, że były to eksplozje podwodne, a nie trzęsienia ziemi; wstrząsy porównano do detonacji dużych bomb z czasów II wojny światowej.
W wyniku eksplozji powstały cztery wycieki gazu: nitka A Nord Stream 2 w duńskiej wyłącznej strefie ekonomicznej (54°52,6′N 15°24,6′E), nitka A Nord Stream 2 w szwedzkiej wyłącznej strefie ekonomicznej (55°32,1′N 15°41,9′E), nitka A Nord Stream 1 w szwedzkiej strefie (55°33,4′N 15°47,3′E), nitka B Nord Stream 1 w duńskiej strefie (55°32,45′N 15°46,74′E).
Nitka B Nord Stream 2 nie została uszkodzona.
Na powierzchni morza zaobserwowano plamy gazowe o średnicy od ok. 200 m do ok. 1 km. Oględziny dna morskiego wykazały kratery o głębokości 3–5 m, odłamki rurociągu rozrzucone w promieniu do 250 m, a w przypadku Nord Stream 1 brak ponad 50 m rury. Analiza wideo z czerwca 2023 r. ukazała czyste, równe cięcia stali z 5-metrowym rozdziałem między końcami rur, co eksperci wojskowi interpretowali jako efekt użycia ładunków kumulacyjnych.
Szacunki co do ilości użytego materiału wybuchowego różnią się znacząco: od 14–27 kg mieszaniny heksogenu i oktogenu na detonację (hipoteza ładunków kumulacyjnych) do 300–400 kg C-4 na każdą z czterech eksplozji.
Śledztwa Dania i Szwecja 27 września 2022 r. Szwecja i Dania wszczęły śledztwa. 6 października Służba Bezpieczeństwa Szwecji (Säpo) potwierdziła, że wycieki były wynikiem detonacji. 18 listopada 2022 r. Säpo ogłosiła wykrycie śladów materiałów wybuchowych na rurociągach i zakwalifikowała zdarzenie jako „poważny sabotaż".
W lutym 2024 r. oba kraje zamknęły swoje śledztwa bez publicznego wskazania sprawców. Szwecja powołała się na brak jurysdykcji; Dania stwierdziła brak podstaw do prowadzenia sprawy karnej.
Niemcy Niemiecka Prokuratura Generalna wszczęła śledztwo 2 października 2022 r. Postępowanie prowadzą Federalny Urząd Kryminalny, Policja Federalna i Marynarka Wojenna. 2 czerwca 2023 r. policja przeszukała mieszkanie na granicy polsko-niemieckiej; zidentyfikowano ukraińskiego podejrzanego.
W styczniu 2026 r. Federalny Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że sabotaż miał prawdopodobnie charakter operacji przeprowadzonej przez obcy wywiad. Śledztwo niemieckie pozostaje jedynym aktywnym postępowaniem w tej sprawie.
Rosja domagała się włączenia do śledztw duńskiego i szwedzkiego, lecz oba kraje odmówiły. Na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ Rosja dwukrotnie (w lutym i marcu 2023 r.) przedstawiła projekty rezolucji w tej sprawie; oba upadły (3 głosy za, 12 wstrzymujących się).
Podejrzani i postępowania karne Jacht „Andromeda" mały|15-metrowa Bavaria C50 identyczna z jachtem „Andromeda" Kluczowym tropem śledczym okazał się 15-metrowy jacht Bavaria C50 o nazwie „Andromeda", wynajęty z portu w Rostocku na sfałszowane dokumenty tożsamości. Na pokładzie wykryto ślady wojskowych materiałów wybuchowych, których skład odpowiadał próbkom pobranym z uszkodzonych rurociągów. Jacht przebywał w rejonie eksplozji w dniach poprzedzających atak. Na pokładzie zabezpieczono również próbki DNA.
Według ustaleń śledczych (stan na wrzesień 2025 r.) w operacji uczestniczyło siedem osób: sternik, czterech nurków i ekspert od materiałów wybuchowych, powiązanych z prywatną szkołą nurkową w Kijowie. Jedna z tych osób nie żyje.
Serhij Kuzniecow 21 sierpnia 2025 r. włoscy karabinierzy zatrzymali w Rimini 49-letniego Serhija Kuzniecowa, byłego oficera Sił Zbrojnych Ukrainy, na podstawie europejskiego nakazu aresztowania wydanego przez Niemcy. Prokuratura zarzuca mu koordynację sabotażu i stawia zarzut „antykonstytucyjnego sabotażu" (), zagrożonego karą do 15 lat pozbawienia wolności.
16 września 2025 r. sąd w Bolonii zatwierdził ekstradycję do Niemiec. 15 października włoski Sąd Kasacyjny wstrzymał przekazanie, lecz 19 listopada 2025 r. ostatecznie je zatwierdził. 23 stycznia 2026 r. Federalny Trybunał Sprawiedliwości odrzucił zarzut immunitetu podniesiony przez obrońców Kuzniecowa.
Wołodymyr Żurawlow W czerwcu 2024 r. niemiecka prokuratura wydała europejski nakaz aresztowania wobec Wołodymyra Żurawlowa, ukraińskiego nurka zamieszkałego pod Warszawą, podejrzewanego o bezpośredni udział w podłożeniu ładunków. W lipcu 2024 r. podejrzany wyjechał na Ukrainę, zanim Polska zdążyła wykonać nakaz.
30 września 2025 r. polska policja zatrzymała Żurawlowa pod Warszawą. 17 października 2025 r. Sąd Okręgowy w Warszawie odmówił jednak ekstradycji i nakazał jego zwolnienie. Sędzia Dariusz Łubowski uzasadnił, że sabotaż stanowił „działanie wojskowe w wojnie obronnej" i zakwestionował jurysdykcję Niemiec. Żurawlow zaprzeczył jakiemukolwiek udziałowi w sabotażu.
Hipotezy dotyczące sprawców Oprócz głównego wątku śledczego wskazującego na grupę ukraińskich operatorów (zob. wyżej), publicznie formułowano również inne hipotezy.
Hipoteza rosyjska mały|Rosyjski statek ratowniczy SS-750 z miniaturową łodzią podwodną został zauważony przez duńską marynarkę wojenną na miejscu sabotażu cztery dni przed eksplozjami Duńskie Dowództwo Obrony potwierdziło, że na cztery dni przed eksplozjami w rejonie przyszłego sabotażu operowało sześć okrętów rosyjskiej Floty Bałtyckiej, w tym okręt ratowniczy SS-750 (wyposażony w miniaturowy okręt podwodny klasy Priz). Obecność tych jednostek nie została powiązana z sabotażem przez żadne ze śledztw. Rosja zaprzecza jakiemukolwiek udziałowi i wskazuje na Stany Zjednoczone i Wielką Brytanię jako potencjalnych sprawców.
Hipoteza amerykańska W lutym 2023 r. amerykański dziennikarz Seymour Hersh opublikował na platformie Substack tekst, w którym na podstawie jednego anonimowego źródła przypisał sabotaż operacji US Navy przeprowadzonej we współpracy z Norwegią podczas ćwiczeń BALTOPS w czerwcu 2022 r.. Biały Dom określił raport jako „fikcję", CIA zaprzeczyła, a norweskie MSZ wydało dementi. Analitycy OSINT wskazali na nieścisłości w szczegółach technicznych publikacji.
Wpływ na środowisko Wycieki trwały kilka tygodni po eksplozjach; ciśnienie w obu rurociągach ustabilizowało się 2 października 2022 r. Według badania UNEP z atmosfery uwolniono ok. 480 000 ton metanu, co stanowi pięciokrotność dotychczasowego rekordu (wyciek z magazynu Aliso Canyon w USA). Niemiecki Federalny Urząd Ochrony Środowiska oszacował emisje na ok. 7,5 mln ton ekwiwalentu CO₂, co odpowiada ok. 1% rocznych emisji Niemiec. Szacunki innych instytucji sięgają 14,6–28,5 mln ton CO₂e.
Reakcje międzynarodowe Sabotaż rurociągów wywołał szerokie reakcje międzynarodowe. NATO i Unia Europejska określiły zdarzenie jako akt sabotażu, lecz żadna z tych organizacji nie dokonała formalnej atrybucji. Stany Zjednoczone nie wskazały publicznie sprawcy; według doniesień medialnych CIA podzieliła się z sojusznikami informacjami o rzekomym ukraińskim planie ataku, o którym dowiedziała się od holenderskiego wywiadu wojskowego (MIVD).
Sprawa stała się źródłem napięć między Polską a Niemcami. Polska odmówiła szybkiego wykonania nakazu aresztowania Żurawlowa, a sąd w Warszawie uzasadnił odmowę ekstradycji argumentem o „wojnie obronnej". W sierpniu 2024 r. „The Wall Street Journal" podał, powołując się na anonimowe źródła, że prezydent Wołodymyr Zełenski początkowo zatwierdził plan operacji, lecz po ostrzeżeniu ze strony CIA nakazał jej wstrzymanie, a ówczesny naczelny dowódca Walerij Załużny miał kontynuować działania samodzielnie. Zarówno Zełenski, jak i Załużny (od 2024 r. ambasador Ukrainy w Wielkiej Brytanii) odrzucili te doniesienia jako „nonsens" i „prowokację".
27 września 2022 r. Polska i Norwegia oficjalnie otworzyły gazociąg Baltic Pipe, budowany od 2018 r. jako element polskiej strategii dywersyfikacji dostaw gazu. Termin uroczystości wynikał z harmonogramu budowy ustalonego przed wybuchem wojny.
Zobacz też Nord Stream Nord Stream 2 Baltic Pipe Inwazja Rosji na Ukrainę Europejski nakaz aresztowania
Przypisy
Kategoria:2022 w Europie Kategoria:Wojna rosyjsko-ukraińska Kategoria:Gazociągi Kategoria:Morze Bałtyckie Kategoria:Katastrofy ekologiczne