Centrum Techniki Okrętowej S.A. (CTO S.A.) – polski ośrodek badawczo-rozwojowy z siedzibą w Gdańsku, stanowiący kluczowe zaplecze naukowe i projektowe polskiego przemysłu okrętowego, budowlanego i energetycznego. Firma specjalizuje się w badaniach i analizach w zakresie techniki okrętowej i inżynierii środowiskowej. Przedmiot działalności CTO obejmuje:

Eksperymentalne badania modelowe statków, jachtów, obiektów off-shore w basenach holowniczych, tunelach: kawitacyjnym i aerodynamicznym. Wykonywane środowiskowych badań laboratoryjnych (ogniowych, wibroakustycznych, mechanicznych, poligonowych). Projektowanie oraz wytwarzanie urządzeń badawczych i aparatury pomiarowej mechaniki płynów. Wykonywanie analiz numerycznych dotyczących mechaniki konstrukcji (FEM) oraz mechaniki płynów (CFD). Certyfikację wyrobów budowlanych.

Historia i powstanie

Geneza instytucji sięga 1945 roku, kiedy powołano Wydział Budowy Okrętów na Politechnice Gdańskiej oraz Biuro Konstrukcyjne przy Zjednoczeniu Stoczni Polskich.

1950: Utworzenie Centralnego Biura Konstrukcji Okrętowych (CBKO) w Gdańsku. 1952: Podział na CBKO Nr 1 (statki cywilne) i CBKO Nr 2 (jednostki specjalne i wojenne). 1966: Przekształcenie CBKO Nr 1 w Centralny Ośrodek Konstrukcyjno-Badawczy Przemysłu Okrętowego (COKB PO). 1971: Powołanie Centrum Techniki Okrętowej (CTO) z połączenia COKB PO oraz CBKO Nr 2. W tym samym roku instytucja przejęła biurowiec „Zieleniak” w centrum Gdańska.

Rozwój po 1989 roku i komercjalizacja Okres transformacji ustrojowej przyniósł zmiany strukturalne i prawno-organizacyjne ośrodka:

1990: Powołanie Zakładu Badawczo-Rozwojowego (ZBR) CTO, koncentrującego działalność naukową jednostki. 1994: Udzielenie akredytacji PCA Laboratorium Badań Ogniowych 2002: ZBR CTO uzyskał formalny status jednostki badawczo-rozwojowej. 2004: Przekształcenie CTO w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą Centrum Techniki Okrętowej S.A.

Infrastruktura badawcza i modernizacja (2008–aktualnie) W pierwszej i drugiej dekadzie XXI wieku ośrodek przeszedł intensywny proces modernizacji bazy technicznej oraz konsolidacji zasobów:

2008: Oddanie do użytku nowoczesnego magazynu modeli kadłubów. 2009: Uruchomienie nowego laboratorium akustycznego oraz tunelu aerodynamicznego nr 1. 2011: Powołanie Ośrodka Certyfikacji Wyrobów oraz uruchomienie nowego laboratorium badań ogniowych. 2011: Udzielenie akredytacji PCA Laboratorium Badań Wibroakustycznych 2013: Oddanie do użytku nowego biurowca Zarządu przy ul. Szczecińskiej 65 w Gdańsku. Od tego momentu wszystkie obiekty i laboratoria CTO S.A. są zlokalizowane na jednym terenie w dzielnicy Oliwa. 2015: Uruchomienie wyspecjalizowanego laboratorium offshore oraz laboratorium badań dynamicznych. 2016: Rozbudowa bazy aerodynamicznej: modernizacja tunelu nr 1 (przekształcenie w tunel otwarty do badań środowiskowych) oraz uruchomienie nowego, większego tunelu aerodynamicznego nr 2. 2017: Ośrodek odnotował badanie tysięcznego modelu kadłuba statku (licząc od momentu powstania nowoczesnej bazy w Oliwie). 2020: Zakończenie rozbudowy Laboratorium Badań Ogniowych oraz modernizacja stacji badawczej do prób manewrowych na akwenie otwartym. 2025: Uruchomienie zaawansowanego klastra obliczeniowego CFD

Działalność badawczo-rozwojowa (historycznie) CTO od początku istnienia pełniło rolę koordynatora rozwoju techniki w branży okrętowej. Do kluczowych obszarów działalności należą:

Hydromechanika okrętu: Prowadzenie badań modelowych w celu prognozowania właściwości hydrodynamicznych jednostek. Projektowanie wyposażenia: Opracowywanie systemów pokładowych, mechanizmów siłowni oraz systemów elektrycznych i automatyki. Informatyzacja: Wdrażanie systemów komputerowych do projektowania konstrukcji kadłubów (np. system ASTER wdrożony w latach 70., eksportowany m.in. do Hiszpanii). Normalizacja i certyfikacja: Współpraca z ISO, ochrona patentowa oraz opracowywanie przepisów i konwencji technicznych.

Baza laboratoryjna i aparatura

W latach 70. CTO zrealizowało szereg inwestycji, tworząc jeden z najnowocześniejszych ośrodków badawczych w Europie. Jest to jedyny ośrodek w Polsce dysponujący tak wyspecjalizowaną infrastrukturą badawczą, która umożliwia testowanie projektów zarówno cywilnych, jak i wojskowych jednostek pływających. Kluczowe obiekty zlokalizowane w Gdańsku-Oliwie oraz na jeziorze Isąg (wcześniej Wdzydze) obejmują:

Basen holowniczy głębokowodny: (272 m x 12 m x 6 m) z pomostem holowniczym o prędkości do 12 m/s i wywoływaczem fal (oddany do użytku w 1975 r.). Basen pomocniczy (offshore & AUV): (60 m x 7 m x 0 - 3 m) Tunel kawitacyjny: przeznaczony do badań śrub napędowych (oddany w 1979 r.). Stacja badań modelowych na jeziorze: funkcjonująca od 1968 roku, pozwalająca na próby modeli wielkogabarytowych w warunkach naturalnych. Uzupełnieniem unikatowej w skali kraju bazy laboratoryjnej służącej badaniom statków i obiektów offshore są laboratoria środowiskowe: Laboratorium Badań Ogniowych (AB 014), Laboratorium Badań Wibroakustycznych (AB 1241) oraz Laboratorium Badań Poligonowych. CTO S.A. jest jednostką notyfikowaną NB2434. Jako Jednostka Notyfikowana, spółka prowadzi certyfikację wyposażenia morskiego (dyrektywa MED) oraz wyrobów budowlanych (rozporządzenie CPR 305/2011). CTO S.A. specjalizuje się również w badaniach odporności konstrukcji i urządzeń na drgania oraz udary mechaniczne. Laboratorium Badań Dynamicznych prowadzi kwalifikacje sejsmiczne i wstrząsowe dla infrastruktury krytycznej; ośrodek był odpowiedzialny m.in. za kwalifikację sejsmiczną urządzeń dla elektrowni jądrowej w Temelínie.

Dzięki zaawansowanym metodom analitycznym, takim jak obliczeniowa mechanika płynów (CFD) oraz metoda elementów skończonych (MES), CTO S.A. stanowi zaplecze projektowe nie tylko dla biur okrętowych, ale również dla przemysłu motoryzacyjnego, kolejowego oraz energetycznego. Analizy numeryczne pozwalają na optymalizację hydro- i aerodynamiczną, weryfikację wytrzymałości zmęczeniowej oraz analizy termiczne komponentów przemysłowych przed ich fizycznym prototypowaniem.

Aktywność w projektach Unii Europejskiej CTO S.A. od lat uczestniczy w międzynarodowych projektach badawczo-rozwojowych, koncentrując się na bezpieczeństwie żeglugi, dekarbonizacji oraz efektywności energetycznej transportu morskiego. Poniżej przedstawiono wybrane projekty.

Program Horyzont 2020 (2014–2020)

STREAMLINE - Strategiczne badania na rzecz innowacyjnych koncepcji napędów okrętowych AQUO - Cichsze oceany - zmniejszenia oddziaływania hałasu podwodnego jednostek pływających FLOODSTAND - Zintegrowane modelowanie zalewania i zatapiania statków oraz opracowanie standardu w zakresie stateczności i zarządzania kryzysowego

7. Program Ramowy (7. PR)

AMBIO - Zaawansowane nanostrukturalne powłoki do kontroli biologicznego porastania statków CREATING -  Koncepcje zredukowania niekorzystnego oddziaływania na środowisko oraz uzyskania optymalnego transportu w wyniku żeglugi śródlądowej CREATE3S - Produkcja na rzecz zwiększenia całkowitej efektywności żeglugi Bliskiego Zasięgu nowej generacji

5. i 6. Program Ramowy (5. i 6. PR)

CEMTAR – Centrum Kompetencji w zakresie badań stosowanych w technice morskiej EFFORT - Europejskie badania i technika pomiaru opływów okrętów w pełnej skali ENCONA - Zwiększenie współpracy pomiędzy krajowymi i europejskimi programami badawczymi z obszaru gospodarki morskiej

Architektura: Biurowiec Zieleniak Historyczną siedzibą CTO (1971–2013) był gdański wieżowiec „Zieleniak” o wysokości 72 m. Budynek charakteryzuje się konstrukcją trzonoliniową – piętra wznoszono metodą „od góry do dołu” na dwóch żelbetowych filarach. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków jako przykład polskiego modernizmu.  

Przypisy