Barbara Wichmann

Barbara Wichmann O.SS.S (ur. w Braniewie, zm. 13 września 1652 w Gdańsku) – przeorysza i ksieni klasztoru brygidek w Gdańsku, odnowicielka męskiego konwentu Zakonu Najświętszego Zbawiciela.

Życiorys mały|Klasztor brygidek w Gdańsku (XIX w.) mały|Księga zmarłych założona przez Barbarę Wichmann Urodziła się na Starym Mieście w Braniewie w rodzinie mieszczańskiej. Jej ojciec, Mathaeus Wichman(n), sprawował liczne urzędy w radzie Starego Miasta Braniewa – był rajcą miejskim (1613–1629), delegatem na sejmik warmiński (1613), a także kamlarzem (1615, 1625), asesorem sądowym (1617, 1623, 1624) i sędzią (1618).

Ojciec żenił się trzykrotnie (w 1586, 1589 i 1613). Barbara pochodziła z drugiego małżeństwa, zawartego 5 lutego 1589 z Barbarą z domu Steffen, dlatego przyszła na świat nie wcześniej niż w 1589 rokuDanuta Bogdan, Jerzy Przeracki Urzędnicy Starego i Nowego Miasta Braniewa do 1772 roku, Olsztyn 2018, s. 223, 682..

Barbara wstąpiła do klasztoru św. Brygidy (Zakonu Najświętszego Zbawiciela) w Gdańsku, założonego w 1396 przez zakon krzyżacki. Przy klasztorze wzniesiono następnie kościół pw. św. Brygidy. Po złożeniu profesji zakonnej została – zapewne ze względu na swoje patrycjuszowskie pochodzenie – zaliczona do grona mniszek chórowych, skupionych przede wszystkim na modlitwie i kontemplacji. W 1625, po ustąpieniu ze stanowiska matki przełożonej pochodzącej również z Braniewa Kathariny Engelsdorf oraz krótkich, kilkutygodniowych rządach dwóch kolejnych opatek, Barbara została wybrana na nową przełożoną klasztoru św. Brygidy w Gdańsku.

W 1626, podczas wojny polsko-szwedzkiej 1626–1629, zwróciła się do władz Gdańska z prośbą o objęcie klasztoru i jego dóbr ochroną. Jednocześnie zdecydowała się udzielić w klasztorze pomocy i schronienia zakonnikom z opactwa benedyktynów w Żarnowcu, poszukującym schronienia w czasie działań wojennych. W 1627 dwukrotnie wnosiła pisemne skargi (supliki) do Rady Miejskiej w Gdańsku w sprawie zniszczeń wojennych w dobrach klasztornych. Trzecią suplikę skierowała do kolegium burmistrzowskiego w 1629 roku, prosząc o środki na utrzymanie przebywających w klasztorze szwedzkich mniszek.

Po zakończeniu wojny polsko-szwedzkiej 1626–1629 rozpoczęła odbudowę i rozbudowę klasztoru, przyczyniając się do znacznego wzrostu rangi zgromadzenia. Wznowiła działalność szkoły dla dziewcząt, która w 1642 liczyła 15 uczennic. W tym czasie żeński konwent zgromadzenia tworzyło 38 mniszek i nowicjuszek. Za jej rządów, w 1638 roku, odnotowano także funkcjonowanie szpitala-przytułku dla 80 mężczyzn, których większość stanowili protestanciRichard Stachnik St. Brigitten Danzig : Geschichte des Brigittinnenklosters und der St. Brigittenkirche in Danzig, Gdańsk 1940, s. 51–61.

Jednym z największych wyzwań Barbary Wichmann było utworzenie w Gdańsku męskiego konwentu zgromadzenia. Podwójność konwentów była charakterystyczna dla Zakonu Najświętszego Zbawiciela i wynikała z pierwotnych zasad reguły św. Brygidy, przewidujących sprawowanie posług duchownych przez własnych kapelanów zakonnych. W 1641 sprowadziła więc z w Nadrenii trzech brygidianów. Doprowadziło to do ostrego konfliktu z jezuitami, którzy sprawowali nad zakonem opiekę duchową, korzystając jednocześnie z jego obiektów sakralnych. Spór rozpoczął się już w 1632 roku, gdy matka przełożona, powołując się na prawa własności do kaplicy klasztornej, nakazała jezuitom jej opuszczenie. W wyniku mediacji z przedstawicielami biskupa zawarto ugodę, która potwierdzała prawa własności brygidek, dopuszczając jednak dalsze użytkowanie kaplicy przez jezuitów. W 1638, dążąc do realizacji swoich planów, Barbara podjęła decyzję o rozebraniu dotychczasowej kaplicy, ostatecznie usuwając jezuitów.

Zakon Najświętszego Zbawiciela św. Brygidy w Gdańsku stał się wówczas jedynym podwójnym klasztorem tej reguły w Rzeczypospolitej. Konflikt z jezuitami ponownie zaostrzył się w 1641, gdy matka Barbara nie zezwoliła im na głoszenie kazań z ambony w kościele św. Brygidy. Po licznych odwołaniach w 1649 Rota Rzymska rozstrzygnęła spór na korzyść jezuitów. Ksieni zaskarbiła sobie jednak przychylność protestanckich władz Gdańska i konsekwentnie odpierała wszelkie roszczenia jezuitów, nie ustępując nawet pod groźbą ekskomuniki. W 1648 doprowadziła do zakończenia odbudowy zachodniego („męskiego”) skrzydła klasztoru brygidek.

W 1644 w klasztorze założono Księgę zmarłych, na której pierwszej stronie wymieniono jej fundatorkę – Barbarę Wichmann. Zawiera ona również zapisy dotyczące wcześniejszych lat. Księga obejmuje nie tylko osoby zakonne zgromadzenia św. Brygidy, lecz także liczne wzmianki o rodzinach zakonników i dobroczyńcach zakonu. Nekrolog prowadzono aż do likwidacji klasztoru w 1835 roku. Ostatni wpis pochodzi z 1855 i dotyczy ostatniej mniszki konwentu. Przechowywana w Archiwum Biskupim w Pelplinie Księga zmarłych została opracowana i wydana drukiem w 1912 przez ks. Romualda Frydrychowicza pod tytułem „Das Totenbuch des St. Brigittenklosters zu Danzig”Romuald Frydrychowicz Das Totenbuch des St. Brigittenklosters zu Danzig [w:] Zeitschrift des Westpreußischen Geschichtsvereins 54 (1912), s. 189–232.

Przypisy

Kategoria:Ksienie katolickie Kategoria:Brygidki (biografie) Kategoria:Zakonnice katolickie w I Rzeczypospolitej Kategoria:Zmarli w 1652 Kategoria:Ludzie urodzeni w Braniewie Kategoria:Ludzie związani z Gdańskiem w I Rzeczypospolitej Kategoria:Urodzeni w XVI wieku