Ludzkie dzieci (ang. The Children of Men) – angielska powieść dystopijna napisana przez P.D. James. Została wydana w 1992 nakładem . Powieść ukazała się w Polsce w 2006 nakładem wydawnictwa Mag, w tłumaczeniu Marii Gębickiej-Frąc. Fabuła rozgrywa się w Anglii w 2021 i skupia się na skutkach masowej bezpłodności. Autorka przedstawia Wielką Brytanię, której populacja stopniowo się zmniejsza, skupiając uwagę na niewielkiej grupie ludzi stawiających opór, niepodzielających powszechnego zniechęcenia i utraty nadziei.

Książka spotkała się z bardzo pozytywnym przyjęciem ze strony wielu krytyków, takich jak Caryn James z „The New York Times”, która określiła ją jako niezwykle bogatą oraz przenikliwą analizę polityki i władzy, przemawiającą z pilną aktualnością. Badacz stwierdził natomiast: spośród wszystkich powieści James „Ludzkie dzieci” są prawdopodobnie najbardziej wyraziste w swojej krytyce społecznej, a z pewnością najgłębsze pod względem refleksji teologicznej.

O pisaniu powieści P.D. James powiedziała: pomyślałam: gdyby nie było przyszłości, jak byśmy się zachowywali?

Świat przedstawiony Akcja powieści rozgrywa się w świecie, w którym cała ludzkość cierpi na bezpłodność. Przeprowadzane badania nie dały odpowiedzi na to, dlaczego na świecie nie pojawiają się kolejne dzieci; kobiety po prostu przestają je rodzić. W 1995, zwanym „rokiem Omega” na Ziemi pojawili się ostatni nowi ludzie, a całemu gatunkowi pozostało ok. 80 lat istnienia. Podobny koncept pojawia się w powieści Briana Aldissa, a przez przedstawienie końca ludzkości Konrad Wągrowski porównuje ją również do powieści Ostatni brzeg Neville’a Shute’a. Nim dochodzi do całkowitej rezygnacji ludzkości, na świecie pojawia się sprzeciw, doprowadzający do pojawienia się agresji i chaosu. Ludzkość usunęła place zabaw, aby nie budziły one bolesnych wspomnień, a szkoły zaczęły prowadzić kursy dla dorosłych.

W świecie, w którym ludzkość stopniowo wymiera, demokracja staje się jedynie pustym sloganem. W Wielkiej Brytanii władze sprawuje dyktator, Xan Lyppiatt. Kraj ten jest ostatnią funkcjonująca twierdzą na świecie. Istnieje w nim permamentnie panujący stan wyjątkowy. W związku z tym pojawiają się m.in. deportacje, obozy dla uchodźców i wszechobecna kontrola. System musi radzić sobie z gaszeniem pożarów, które sama rozpala. Choć wciąż działa, radzi sobie coraz gorzej.

Fabuła Główny bohater powieści, Theo Faron, to nauczyciel akademicki, kuzyn i dawniej doradca zarządzającego Anglią Xana Lyppiatta. Przez wzgląd na jego koneksje zwraca się do niego niewielka grupa buntowników, zaniepokojonych sytuacją w państwie. Burzy to jego spokojne życie.

Proces twórczy Autorka napisała powieść w 1992, mając 72 lata. Umieszczając akcję w 2021 zdawała sobie sprawę z tego, że najprawdopodobniej nie będzie mogła go już obserwować.

Adaptacja

W 2006 ukazała się adaptacja filmowa powieści w reżyserii meksykańskiego reżysera Alfonso Cuaróna, w której grali Julianne Moore i Clive Owen w rolach głównych. Cuarón wykorzystał główne założenie fabuły jako punkt wyjścia do poruszenia współczesnych problemów, takich jak traktowanie uchodźców. Film został bardzo dobrze przyjęty przez krytyków. Według oświadczenia P.D. James, przekazanego wytwórni Universal Pictures, autorka była dumna z możliwości związania swojego nazwiska z tą produkcją, mimo jej licznych różnic względem literackiego pierwowzoru.

Tłumaczenia Powieść została przetłumaczona na co najmniej trzy języki inne niż język polski. Rok tłumaczeniaJęzykTytułTłumacz1993NiderlandzkiDe verloren generatieJ. J. de WitWłoskiI figli degli uominiAnnamaria Biavasco, Valentina Guani2023PortugalskiFilhos da esperançaAline Storto Pereira

Odbiór 5 listopada 2019 roku BBC News umieściło powieść Ludzkie dzieci na swojej liście .

Krytycy chwalili utwór za sugestywne przedstawienie oraz przekonujące wykreowanie świata dotkniętego problemem ludzkiej bezpłodności.

Odbiór w Polsce Wojciech Orliński w recenzji dla „Gazety Wyborczej” zauważa, że oryginalny tytuł zawiera nieprzetłumaczalną dwuznaczność. Może chodzić w nim o dzieci ludzi lub o dzieci mężczyzn. Powieść zaś konsekwentnie rozgrywa tę dwuznaczność. Konrad Wągrowski, piszący dla portalu Esensja, zwraca uwagę, że problem powieści jest całkiem realny. Według niego jednak powieść za bezpłodność obarcza winą mężczyzn. Wągrowski krytykuje pojawiający się wątek polityczny, w którym pojawiają się m.in. dyskusje o roli władzy i porządku, według autorki kluczowe dla powieści, jednak według krytyka nie budzące większego zainteresowania. Zwraca uwagę, że Ludzkie dzieci nie mają jednoznacznego zakończenia.

Recenzent z portalu Paradoks uznał, że P.D. James wybrała chyba jeden z najmniej modelowych sposobów zakończenia ludzkiej dominacji na Ziemi. Uważa on, że pierwsza część książki zatytułowana Omega to doskonałe studium upadku ludzkości, a druga część pod tytułem Alfa w znacznym stopniu odchodzi od stylu części poprzedniej. Uważa, że autorka nie skupia się w nim wystarczająco na bohaterze i jego relacjach, sięgając po typowy i prozaiczny wątek sensacyjny. Mimo tego uznaje, że powieść to oryginalna wizja państwa totalitarnego. Zwraca uwagę, że przestroga przed totalitaryzmem, to obok wymarcia gatunku ludzkiego kolejne przesłanie autorki.

Według Mileny Wójtowicz, piszącej dla portalu Fahrenheit, powieść nie ma szczególnie porywającej fabuły. Uważa jednak, że to nie dla samej akcji warto książkę przeczytać, chwaląc autorkę za przedstawienie kompleksowej wizji świata, w którym brakuje najmłodszego pokolenia. Twierdzi, że James dobrze przedstawiła konsekwencje prawne, psychologiczne, społeczne i ekonomiczne, robiąc to w sposób nienachalny, a przez to wstrząsający. Zwraca też uwagę na to, że w powieści nie pojawia się tematyka klonowania, obecna już we wcześniejszych dziełach fantastyczno-naukowych. Wyjaśnia to jednak tym, że autorka specjalizowała się w powieściach kryminalnych i ten gatunek literacki nie należy do jej specjalności.

Nominacje i nagrody RokNagrodaWynikŹródło1994Nagroda PrometeuszaNominacja

Przypisy

Kategoria:Angielskie powieści fantastycznonaukowe Kategoria:Powieści fantastycznonaukowe z 1992 roku Kategoria:Powieści, których akcja toczy się w Anglii