Synkowicze

Synkowicze (, Synkawiczy; , Synkowiczi, , Synkowiczy) – wieś na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, w rejonie zelwieńskim, w sielsowiecie Synkowicze. W 2009 roku liczyły 34 mieszkańców.

Położenie Synkowicze znajdują się 15 km na północny zachód od Słonimia, na wschód od drogi R99 biegnącej na północny zachód do Zelwy i Wołkowyska. Na północ od Synkowicz leży agromiasteczko Jełka i wieś , a na południu Szulaki. Przez miejscowość przepływa rzeka Bereza.

Nazwa Oficjalna białoruska nazwa wsi – Synkawiczy – zastąpiła formę historyczną – Synkowiczy – za sprawą Michaiła Kuzniecowa, pochodzącego z obwodu pawłodarskiego i słabo znającego język białoruski oraz lokalną toponimię, redaktora zelwieńskiej gazety rejonowej, który w latach 60. XX wieku upowszechnił tę niepoprawną postać nazwy, aż stała się urzędową, stosowaną również w publikacjach naukowych.

Historia

Synkowicze po raz pierwszy wspomniano w źródłach historycznych na początku XVI wieku, kiedy to wzniesiono tu warowną cerkiew. Według niektórych podań i opracowań świątynia powstała na początku XV wieku z fundacji wielkiego księcia Witolda. Nie potwierdzają tego jednak źródła historyczne ani historycy architektury i krytycy sztuki, którzy odwołują się do czasów budowy innych podobnych budowli jak Cerkiew Narodzenia Matki Bożej w Murowance czy Cerkiew Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy w Supraślu.

Leżące w powiecie słonimskim województwa nowogródzkiego Synkowicze znajdowały się w 1566 w posiadaniu marszałka królewskiego Iwana Jesmana Synkowskiego herbu Korczak. W 1576 roku Stefan Batory nadał miejscowości przywilej na targi i budowę karczem. Pod koniec XVIII wieku Synkowicze przeszły w ręce Pusłowskich.

W wyniku III rozbioru Rzeczypospolitej (1795) Synkowicze znalazły się w granicach Imperium Rosyjskiego, w guberni słonimskiej, od 1797 – litewskiej, a od 1801 – guberni grodzieńskiej. Leżały w gminie (wołosti) .

Przed reformą z 1861 oraz w drugiej połowie XIX wieku ogrodnictwo i warzywnictwo nabrały w Synkowiczach charakteru handlowego. W tym czasie we wsi pojawił się pierwszy sklep. W latach 1905–1913 gorzelnia, która w 1908 została wyposażona w maszynę parową. W 1905 r. oprócz własności cerkiewnej Synkowicze odnotowano dwa folwarki: Synkowicze I i Synkowicze II, będące ośrodkami rozległych dóbr ziemskich należących do skoligaconych ze sobą przedstawicieli rodzin Pusłowskich i Czapskich.

Zgodnie z traktatem pokojowym w Rydze z 1921 Synkowicze weszły w skład międzywojennej Rzeczypospolitej Polskiej – gmina Kostorwicze w powiecie słonimskim województwa nowogródzkiego. Według spisu powszechnego z 1921 r. Synkowicze (folwarki Synkowicze I na południowy zachód od cerkwi i Synkowicze II na północny wschód od niej) liczyły w sumie 10 domów mieszkalnych, w których mieszkało 145 osób: 65 mężczyzn, 80 kobiet. Z tego 77 – prawosławni, 63 – rzymscy katolicy, 5 – wyznania mojżeszowego. Wszyscy deklarowali się jako Polacy.

W 1926 cerkiew została ponownie przekształcona w cerkiew greckokatolicką, stając się ośrodkiem parafii neounickiej (erygowanej już rok wcześniej), w której przez pewien czas posługiwali księża z Misji Wschodniej Jezuitów w Albertynie koło Słonimia (dziś część miasta).

Po agresji ZSRR w 1939 Synkowicze stały się częścią Białoruskiej SRR. Od 12 października 1940 wieś wchodziła w skład (początkowo w obwodzie baranowickim, od 20 września 1944 w obwodzie grodzieńskim), przemianowanego 16 lipca 1954 na sielsowiet Kozłowicze. Następnie przejściowo – w składzie sielsowietu Platenicze – od 18 marca do 31 marca 1967, kiedy to utworzono sielsowiet Synkowicze.

Na terenie wsi działa Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna „Synkowicze”.

Zabytki Dzwonnica (1891) Dworek „Leśniczówka” (XIX – początek XX w.) Dwór Pusłowskich (XIX – początek XX w.) Cerkiew św. Michała Archanioła (pierwsza połowa XVI w.) pozostałości folwarku Synkowicze II (należącego do Czapskich, m.in. do Karola Hutten-Czapskiego) Zbiorowa mogiła żołnierzy sowieckich z II wojny światowej

Osoby związane z Synkowiczami (1762–1833) – polski szlachcic, poseł na Sejm Czteroletni, przedsiębiorca, rosyjski , marszałek szlachty Karol Hutten-Czapski (1860–1904) – polski hrabia i filantrop, prezydent Mińska Litewskiego (1890–1901) Józef Godlewski (1890–1968) – polski ziemianin, działacz społeczny, senator w II Rzeczypospolitej, polityk emigracyjny Izabella Godlewska de Aranda (1931–2018) – malarka, rzeźbiarka, architekt, która dzieciństwo spędziła w Synkowiczach

Przypisy

Linki zewnętrzne

Kategoria:Wsie w rejonie zelwieńskim