mały|alt=Czarny nagrobek z okrągłym medalionie na górze, w którym znajduje się arabska kaligrafia. |Grób Teodora Szumowskiego na Cmentarzu Wołkowskim w Petersburgu Teodor Adamowicz Szumowski (; ur. w Żytomierzu, zm. 28 lutego 2012 w Petersburgu) – radziecki i rosyjski orientalista, arabista oraz lingwista polskiego pochodzenia. Autor pierwszego w historii poetyckiego przekładu Koranu na język rosyjski, wieloletni więzień Gułagu.
Życiorys Urodził się w polskiej rodzinie w Żytomierzu. Jego matka, Amalia Kamińska, była pianistką, a ojciec, Adam Szumowski – urzędnikiem bankowym. W czasie I wojny światowej rodzina przeniosła się do Şamaxı (obecnie Azerbejdżan), gdzie Szumowski spędził młodość i pod wpływem zabytkowych arabskich inskrypcji zainteresował się arabistyką.
Początkowo studiował w Instytucie Górniczym w Moskwie oraz pracował jako górnik w Donbasie. Dzięki wstawiennictwu akademika Nikołaja Marra został w 1932 r. przyjęty na studia arabistyczne w Leningradzkim Instytucie Historyczno-Lingwistycznym, gdzie kształcił się pod okiem Ignacego Kraczkowskiego, Wasilija Struwe i .
W lutym 1938, będąc studentem ostatniego roku, został aresztowany przez NKWD i osadzony w Kriestach w ramach w ramach represji stalinowskich. Wraz z Lwem Gumilowem i został oskarżony o przynależność do młodzieżówki fikcyjnej Partii Postępowej, która, według śledczych, dążyła do obalenia ustroju socjalistycznego i przekształcenia kraju w republikę burżuazyjną. Elementem oskarżenia był także związek Szumowskiego z polskością. Za antyradziecką działalność został skazany na obóz pracy i spędził wiele lat w łagrach (m.in. w Kraju Krasnojarskim) oraz na zesłaniu. W czasie więzienia i zesłania Szumowski rozwijał swoje umiejętności lingwistyczne – opanował aż 22 języki. W 1939 r. karę łagru skrócono Szumowskiemu do pięciu lat. Po zwolnieniu, od 21 stycznia 1944 do 30 maja 1946 r. pracował najemnie jako kierownik działu dokumentacji, najpierw w filii obozu w Niżniej Pojmie, a następnie w Obozie Specjalnym nr 1.
W sierpniu 1946 r., na prośbę Instytutu Orientalistyki Akademii Nauk ZSRR, osobiście podpisaną przez jego dyrektora, W. Struwego, powrócił do Leningradu, aby objąć stanowisko asystenta w instytucie, jednak w latach 1948-1956 został ponownie aresztowany i uwięziony w Ozierłagu. W trakcie 18 lat więzienia i zsyłki starał się rozwijać naukowo. W latach 1956–1979 był pracownikiem leningradzkiego oddziału Instytutu Orientalistyki Akademii Nauk ZSRR. Zmarł w 2012 r. w wieku 99 lat i został pochowany na Cmentarzu Wołkowskim w Petersburgu. Z inicjatywy lokalnych społeczności muzułmańskich na jego mogile wzniesiono pomnik, m.in. z łacińskim napisem „Ex Oriente Lux”, stanowiący wyraz wdzięczności dla polskiego uczonego za jego pracę nad przekładem Koranu.
Jego bratem był Stanisław Szumowski, fizyk, lotnik i agent KGB w USA.
Działalność naukowa Głównym obszarem badań Szumowskiego była historia arabskiej nawigacji i średniowiecznej kartografii islamskiej. Odkrył, zbadał i przetłumaczył na język rosyjski trzy nieznane wcześniej locje XV-wiecznego arabskiego żeglarza Ahmada ibn Madżida, który prawdopodobnie był pilotem Vasco da Gamy na Oceanie Indyjskim.
Napisał także wspomnienia i wiersze. Część swojej poezji przedstawił jako tłumaczenie utworów Ataallaha Arraniego, rzekomo pochodzącego z Arranu (Albania Kaukaska) i żyjącego w Szyrwanie (mistyfikacja literacka). Jego najgłośniejszym osiągnięciem literackim i naukowym było dokonanie pierwszego poetyckiego (wierszowanego) tłumaczenia Koranu na język rosyjski, które ukazało się drukiem w 1993 r.
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Leningradzkiego Uniwersytetu Państwowego Kategoria:Rosyjscy językoznawcy Kategoria:Więźniowie polityczni w Związku Radzieckim Kategoria:Polacy i obywatele polscy – więźniowie radzieckich łagrów Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Rosyjscy tłumacze Kategoria:Tłumacze Koranu Kategoria:Rosyjscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Radzieccy językoznawcy Kategoria:Radzieccy historycy Kategoria:Rosyjscy orientaliści Kategoria:Rosjanie pochodzenia polskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Żytomierzu Kategoria:Pochowani w Petersburgu Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Zmarli w 2012