Estíbaliz Espinosa Río (ur. 6 lipca 1974 w A Coruña) – galicyjska poetka, eseistka, tłumaczka, śpiewaczka oraz popularyzatorka nauki. W swojej twórczości literackiej łączy poezję z naukami ścisłymi i muzyką. Jest absolwentką socjologii oraz filologii hiszpańskiej na Uniwersytecie w A Coruña.
Życiorys i kariera Twórczość poetycka Jej debiutanckim tomem poetyckim napisanym w języku galicyjskim była Mecánica Zeleste („Mechanika niebieska”, 1999), w której poruszała tematykę astronomiczną oraz motyw poetyckiego buntu. W kolejnych latach opublikowała zbiory wierszy: Pan (libro de ler e desler) (2000), –orama (2002) oraz Número e (2004). Ostatni z wymienionych tomów stanowi cykl tekstów nawiązujących do nauki, intymności, poszukiwania tożsamości oraz relacji łączących poezję z matematyką. Autorka wprowadziła w nim odniesienia do interdyscyplinarności sztuki i nauki, podejmując refleksję nad perspektywą teorii gender, baśniami oraz astronomią z ujęcia filozoficznego.
Kolejne eksperymentalne dzieła poetyckie autorki, concentrate wokół biologii, nauk ścisłych, języka i systemu literackiego, to Zoommm. Textos biónicos (2007/2009) oraz Papel a punto de (2011).
W tomie Curiosidade („Ciekawość”, 2017), z ilustracjami Celsiusa Pictora, artystka łączyła wątki naukowe, językowe i feministyczne z tematyką macierzyństwa, posługując się przy tym ironią.
W zbiorze ...as neuronas irmás... („...siostrzane neurony...”, 2018) podjęła próbę wpisania istoty ludzkiej w makrokosmos, poruszając kwestie biologii, sztucznej inteligencji, a także społeczno-politycznych aspektów rodziny w obliczu żałoby i śmierci.
Espinosa publikuje w czasopismach krajowych i międzynarodowych, m.in. w „Luzes”, „Dorna”, „Grial” oraz „Strange Horizons”.
Działalność interdyscyplinarna i muzyczna Artystka kieruje projektami kulturalnymi popularyzującymi naukę za pośrednictwem poezji i muzyki. Do jej inicjatyw należą m.in. O entrelazamento, A ciencia do poema, Coruña Curiosa (2020), As curiosas: son de letras+ciencias, Curiosas na Lúa (2019), Escrita no ceo (Planetarium w A Coruña, 2014), Porto ciencia/Porto poema. A Coruña polímata (2023) oraz Novembro Estelar (2021, 2022).
W przestrzeni internetowej tworzy i zarządza kilkoma blogami literackimi (m.in. ...mmmm..., abra la cápsula, por favor, sagasomos oraz Laboratorio da palabra). Nagrywa również wiersze mówione (Instytut Cervantesa w Nowym Jorku, 2005), audiobooki z własną poezją oraz podcasty.
Jako gość brała udział w festiwalach literackich (np. Cosmopoética, North Wales, La Mediterrània, Bowery Poetry Club w Nowym Jorku), wydarzeniach naukowych (Naukas Coruña, Coruña Comunica Ciencia) i muzycznych.
W latach 1996–2001 współprowadziła audycję literacką Ulalume w niezależnej rozgłośni radiowej Cuac FM. W latach 2022–2024 prowadziła stały segment poświęcony nauce i poezji w „Diario Cultural” rozgłośni Radio Galega, współpracowała z programem popularnonaukowym Efervesciencia oraz występowała w programie Zigzag na kanale Televisión de Galicia.
Jako wokalistka (głos: mezzosopran i sopran) oraz aktorka brała udział w produkcjach teatralnych i operowych (m.in. Piotruś Pan, Don Giovanni, Eugeniusz Onegin, Turandot). Śpiewała w chórze Orkiestry Symfonicznej Galicji (OSG) oraz zespole Aisis, występuje również jako solistka wykonująca jazz, muzykę galicyjską oraz śpiew klasyczny.
Uczestniczyła w międzynarodowym projekcie poetycko-multimedialnym realizowanym w planetariach „Urban Travel Machines” w Antwerpii, Brukseli i A Coruña.
Styl literacki i krytyka Krytycy i dziennikarze literaccy charakteryzują poetykę Espinosy jako hybrydę łączącą naukę, filozofię i muzykę, przy jednoczesnym silnym zakorzenieniu w tradycyjnej galicyjskiej ironii, znanej jako retranca.
Krytyk Ramón Nicolás podkreślał, że tom Curiosidade redefiniuje pojęcia naukowe, językowe i macierzyńskie z głęboko zdystansowanej, ironicznej perspektywy. Z kolei pisarz i krytyk Mario Regueira w recenzji dla nagrody poetyckiej Afundación zauważył, że jej twórczość zawiera „elementy, które czynią ją wyjątkową i kształtują jako jedną z najciekawszych i najbardziej oryginalnych postaci naszych czasów”. César Lorenzo dodał, że godna najwyższego uznania jest odwaga autorki w „przemierzaniu uniwersów i słów, które wprowadza do literatury galicyjskiej jako pierwsza”.
Twórczość W języku galicyjskim
Poezja Mecánica zeleste (1999). Pan (libro de ler e desler) (Sociedad de Cultura Valle-Inclán, 2000), ISBN 9788494289064. -orama (Deputación de Pontevedra, 2002), ISBN 9788484571063. Número e (Espiral Maior, 2004), ISBN 9788495625885. Zoommm. Textos biónicos (A Regueifa Plataforma, 2007; wyd. książkowe: Xerais, 2009), ISBN 9788497829748. Curiosidade (Aira Editorial, 2017), il. Celsius Pictor, ISBN 978-84-947807-2-1. ...as neuronas irmás... (Arte de Trobar, 2018), ISBN 9788409014019. Constelación Maruja que muta noutras (Galicia Futura, Cidade da Cultura, 2021), il. Miguel Robledo.
Eseje Curiosas na Lúa (Deputación da Coruña, 2020). Poesía hexágono (Apiario Editorial, 2014).
Proza Cápsulas de son. 13 relatos sobre científicas (iBooks, 2015).
Tłumaczenia własne A illa curiosa e a tradución do universe, antologia wielu autorów (Deputación de Pontevedra, 2016), ISBN 978-84-8457-521-4. Cómo escribir una canción de amor – Sholeh Wolpé (Olifante, 2016), ISBN 978-84-17830-98-4. O universo de Dona Pega / El universo de Doña Urraca – Juan Carlos Medal (7emilias / Concello da Coruña, 2022), ISBN 978-84-121518-1-7. Un compromiso co asombro (A Responsibility to Awe) – Rebecca Elson (Editorial Galaxia, 2023), ISBN 978-84-9812-409-5. Donaira (Herland, 1915) – Charlotte Perkins Gilman; przekład, ilustracje i studium wstępne: Estíbaliz Espinosa i Irene Lema Suárez (Boadicea Editora, 2026), ISBN 979-13-991227-3-2.
Prace interdyscyplinarne i multimedialne Wideo-poemat: Neuronas a ceo aberto (Cidade da Cultura, 2021), reż. Lucía Estévez. Książka mówiona: Constelación Maruja (Cidade da Cultura, 2021) – o malarce Maruja Mallo. Wideo-poemat: Río invisible. Vía Láctea, reż. Juan Lesta. Wideo-poemat: No xardín nocturno de Antonia. Homenaxe a Antonia Ferrín (hołd dla astronomki Antonia Ferrín), reż. Juan Lesta. Projekt fotograficzny: Gustav Henningsen. O danés curioso en Ordes (aCentral Folque, 2018). Współpraca z Samuelem L. Parísem: Formigas nos pantalóns (2013). Astrofotografia: Calendario de Ceos Galegos (roczniki 2021–2026).
Literatura dla dzieci i młodzieży Caer de cu polo universo (Apiario, 2015), ISBN 978-8494321047. Abominables adorables (7emilias / Baía Edicións, 2023), ISBN 978-84-9995-441-79. Canto Cosmos (Edicións Embora, 2024), il. Clara Cerviño, ISBN 978-84-17824-97-6.
W języku hiszpańskim Papel a punto de (El Gaviero Ediciones, 2011), ISBN 978-84-15048-06-0. Ana la Gaviera (El Gaviero Ediciones, 2014).
Tłumaczenia twórczości Espinosy Język niemiecki: Sprachbuch (Ernst Klett Sprachen, 2003), ISBN 9783125176461. Prace ukazały się też w antologii: Javier Gómez-Montero, Erzählungen, Gedichte und Bilder der Mariñas Ártabras (Jenior, Kassel 2026), ISBN 978-3-959-78115-2. Język angielski: Supernatural Tongue (Strange Horizons, 2016), tłum. Lawrence Schimel. Język włoski: L'Europa dei giovani (CLEUP / Uniwersytet Padewski, 2007).
Nagrody i wyróżnienia Nagroda Poetycka Esquío (1999) za tom Pan (libro de ler e desler). Nagroda Poetycka Díaz Jácome dla Młodych Twórców (2001) za Os poemas da Bela Dormente. Nagroda Poetycka Espiral Maior (2001) za tom Número e. I Nagroda w Konkursie Podcastów Poetycko-Artystycznych miasta Tarragona (2006). Nagroda Poetycka im. Semana Negra w Gijón (Seria B, 2011). XV Nagroda Poetycka Afundación (2017) za utwór As neuronas irmás. Nagroda im. Luísy Villalty za projekty na rzecz równości (2019) za pracę Curiosas na lúa. XLV Nagroda im. Modesto R. Figueiredo (2020) za opowiadanie 23 xeitos de inventar unha constelación. Nagroda im. Alfredo Iglesiasa w Teo (2023) za wkład w rozwój kultury. Nagroda Literacka Premios del Tren w kategorii opowiadanie (2024).
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalny blog Estíbaliz Espinosy (hiszp. • galic.) Prezentacja sylwetki w antologii „Galicia, mujeres poetas (III)” (hiszp.)
Kategoria:Hiszpańscy tłumacze Kategoria:Ludzie urodzeni w A Coruña Kategoria:Urodzeni w 1974