Pomnik Giuseppe Tartiniego w Piranie (słoweń. Tartinijev spomenik, wł. Monumento a Giuseppe Tartini) – pomnik poświęcony urodzonemu w Piranie skrzypkowi, kompozytorowi i teoretykowi muzyki Giuseppe Tartiniemu, ustawiony w centralnej części placu Tartiniego. Monument odsłonięto 2 sierpnia 1896 roku; autorem brązowej figury był wenecki rzeźbiarz Antonio Dal Zotto.

Monument składa się z ponadnaturalnej wielkości figury Tartiniego, wysokiego kamiennego cokołu oraz metalowego ogrodzenia. Kompozycję ustawiono w taki sposób, aby wizualnie łączyła otwartą przestrzeń placu z dominującym nad miastem zespołem kościoła św. Jerzego.

Pomnik jest chroniony jako zabytek o znaczeniu lokalnym i figuruje w słoweńskiej ewidencji nieruchomego dziedzictwa kulturowego pod numerem EŠD 7592. Ochrona obejmuje figurę, cokół, ogrodzenie oraz związek przestrzenny monumentu z placem Tartiniego.

Położenie Pomnik stoi w centralnej części placu Tartiniego, głównej przestrzeni publicznej historycznego centrum Piranu. Monument jest zwrócony w kierunku północno-wschodniej części placu, natomiast w jego otoczeniu znajdują się m.in. Ratusz w Piranie, Dom Tartiniego w Piranie, Kościół św. Piotra w Piranie, Benečanka i Pałac Sądowy w Piranie.

thumb|left|Pomnik w centralnej części placu Tartiniego

Usytuowanie figury zostało przemyślane jako element kompozycji urbanistycznej placu. Wysoki cokół i pionowa sylwetka Tartiniego tworzą oś widokową prowadzącą ku wzgórzu kościoła św. Jerzego, którego dzwonnica jest widoczna ponad zabudową miasta.

Pomnik ustawiono na terenie dawnego wewnętrznego portu miejskiego, zasypanego w 1894 roku. Dwa lata później monument stał się centralnym elementem nowo urządzonej przestrzeni reprezentacyjnej, która otrzymała nazwę placu Tartiniego.

Geneza Giuseppe Tartini urodził się w Piranie w 1692 roku i należał do najważniejszych europejskich skrzypków oraz pedagogów XVIII wieku. Przez wiele lat działał w Padwie jako pierwszy skrzypek i kierownik zespołu bazyliki św. Antoniego, pozostawiając liczne koncerty i sonaty skrzypcowe.

W 1888 roku rozpoczęto przygotowania do obchodów dwusetnej rocznicy urodzin kompozytora. Jednym z głównych zamierzeń było wzniesienie w Piranie pomnika upamiętniającego Tartiniego, finansowanego ze składek zbieranych w Trieście, na Istrii oraz w Królestwie Włoch.

Inicjatywa miała wymiar nie tylko artystyczny, ale także społeczny i tożsamościowy. Tartini był postrzegany jako najwybitniejsza postać urodzona w Piranie, a monument miał podkreślać znaczenie miasta w kulturze muzycznej północnego Adriatyku.

Projekt i realizacja Wykonanie pomnika powierzono Antoniowi Dal Zottowi, profesorowi weneckiej Akademii Sztuk Pięknych i autorowi licznych pomników oraz rzeźb portretowych. Artysta zaprojektował realistyczne przedstawienie Tartiniego w stroju odpowiadającym epoce kompozytora.

Prace nad pomnikiem przedłużyły się i nie zostały ukończone przed planowanymi obchodami w 1892 roku. Gotową figurę dostarczono do Piranu dopiero w 1896 roku, a monument ustawiono na wysokim cokole w centrum świeżo urządzonego placu.

Uroczyste odsłonięcie odbyło się 2 sierpnia 1896 roku i zgromadziło mieszkańców Piranu oraz przybyszów z innych miejscowości Istrii i regionu adriatyckiego. Wydarzenie miało charakter publicznej manifestacji pamięci o kompozytorze i znaczenia jego dorobku dla miasta.

thumb|Figura Tartiniego na kamiennym cokole

Monument został uznany za jedno z bardziej udanych dzieł Dal Zotta. Oficjalne materiały Piranu podkreślają realizm postaci, precyzję opracowania detali oraz umiejętne powiązanie figury z przestrzenią placu i panoramą kościoła św. Jerzego.

Opis Pomnik przedstawia Giuseppe Tartiniego jako stojącego mężczyznę ubranego w długi strój z XVIII wieku. Postać ukazano w lekkim kontrapoście, z głową skierowaną w stronę otaczającej przestrzeni placu.

thumb|left|Brązowa figura Giuseppe Tartiniego

W lewej dłoni Tartini trzyma skrzypce opuszczone wzdłuż ciała, natomiast w prawej smyczek. Atrybuty te jednoznacznie wskazują na działalność muzyczną przedstawionej osoby i należą do najważniejszych elementów ikonografii monumentu.

Twarz muzyka została opracowana portretowo, z uwzględnieniem peruki, stroju i szczegółów odpowiadających XVIII-wiecznej modzie. Rzeźba ma charakter realistyczny, choć poza postaci i sposób prezentacji smyczka nadają kompozycji reprezentacyjny oraz pomnikowy charakter.

Figura została wykonana z brązu i ustawiona na wysokim, wieloczłonowym kamiennym cokole. Dolną część monumentu otacza dekoracyjne metalowe ogrodzenie, które wyznacza granice niewielkiej strefy ochronnej wokół pomnika.

Cokół i inskrypcje Kamienny cokół ma formę stopniowanego postumentu z wysokim trzonem przeznaczonym do eksponowania figury ponad poziomem placu. Jego proporcje umożliwiają oglądanie rzeźby zarówno z bliska, jak i z dalszych części otwartej przestrzeni.

Na cokole umieszczono inskrypcje identyfikujące Tartiniego i upamiętniające wzniesienie monumentu. Napisy odwołują się do nazwiska kompozytora oraz jego związków z Piranem.

W czasie badań konserwatorskich prowadzonych po 2016 roku na skrzypcach odkryto trudno dostępną inskrypcję autorstwa Dal Zotta. Napis odnosi się do zmarłej w 1893 roku żony rzeźbiarza, która uczestniczyła w konsultowaniu powstającego dzieła, i stanowi osobisty element wkomponowany przez twórcę w monument.

Relacja z placem Tartiniego Pomnik stanowi centralny punkt kompozycyjny placu Tartiniego. Po zasypaniu dawnego portu i utworzeniu reprezentacyjnej przestrzeni miejskiej figura kompozytora stała się jej głównym akcentem pionowym.

thumb|Pomnik z kościołem św. Jerzego w tle

Ustawienie postaci i cokołu tworzy wizualne połączenie pomiędzy placem a wzgórzem kościoła św. Jerzego. Dzięki temu monument nie funkcjonuje wyłącznie jako samodzielna rzeźba, lecz jest elementem szerszej kompozycji urbanistycznej centrum Piranu.

Współczesna eliptyczna nawierzchnia placu, zaprojektowana przez Borisa Podreccę, została ukształtowana wokół monumentu. Pomnik pozostał centralnym elementem przestrzeni także po przebudowie przeprowadzonej pod koniec XX wieku.

Konserwacja Stałe wystawienie rzeźby na działanie morskiego klimatu, wilgoci, promieniowania słonecznego i zanieczyszczeń powodowało stopniowe zmiany powierzchni brązu oraz degradację kamiennych i metalowych elementów monumentu. Na stan zachowania wpływały także uszkodzenia mechaniczne i akty wandalizmu.

W związku ze 120. rocznicą odsłonięcia pomnika w 2016 roku przygotowano rozbudowany program konserwatorski obejmujący figurę, cokół oraz ogrodzenie. W pracach uczestniczyli specjaliści z różnych dziedzin związanych z ochroną metalu, kamienia i zabytkowych konstrukcji.

W 2016 roku wykonano dokumentację stanu brązowej rzeźby, przeprowadzono badania technologiczne oraz zastosowano skanowanie trójwymiarowe. Technologia 3D umożliwiła dokładne zarejestrowanie powierzchni, proporcji i uszkodzeń monumentu bez bezpośredniego kontaktu z obiektem.

Prace konserwatorskie objęły oczyszczanie i zabezpieczanie powierzchni brązu, kamiennych elementów cokołu i metalowego ogrodzenia. Analizy wykazały wysoki poziom techniczny odlewu oraz dużą szczegółowość opracowania stroju, instrumentu i twarzy Tartiniego.

W ramach badań wykonano pełny cyfrowy zapis figury, rozważając możliwość sporządzenia repliki i przeniesienia oryginału do warunków muzealnych. Pomnik pozostał jednak na placu, a wykonana dokumentacja może być wykorzystywana w przyszłych pracach konserwatorskich.

W późniejszym okresie podejmowano także działania związane z odtworzeniem brakującego lub uszkodzonego smyczka. Gmina uznała jego przywrócenie za element konieczny do zachowania kompletnego wyglądu postaci skrzypka.

Ochrona zabytkowa Pomnik został wpisany do słoweńskiej ewidencji dziedzictwa jako „Piran – Tartinijev spomenik” pod numerem EŠD 7592. Posiada status zabytku o znaczeniu lokalnym.

Ochroną objęty jest nie tylko sam brązowy posąg, lecz również jego cokół, ogrodzenie i miejsce ekspozycji. Wartość zabytkowa wynika z walorów artystycznych dzieła Dal Zotta, jego związku z Tartinim oraz znaczenia w układzie urbanistycznym Piranu.

Pomnik znajduje się ponadto w obrębie chronionego historycznego centrum Piranu i zespołu placu Tartiniego. Każda większa ingerencja w jego konstrukcję lub otoczenie wymaga uwzględnienia zasad ochrony dziedzictwa kulturowego.

Galeria

Przypisy

Bibliografia . . . . .

Linki zewnętrzne Pomnik Tartiniego na stronie gminy Piran Opis pomnika w oficjalnym serwisie turystycznym Piranu i Portorožu Pomnik w słoweńskiej ewidencji dziedzictwa kulturowego

Kategoria:Piran (miasto) Kategoria:Pomniki w Słowenii Kategoria:Pomniki odsłonięte w XIX wieku