Béla Lengyel przyd. ebesfalvi vitéz (ur. 19 kwietnia 1897 w Szarvas, zm. 20 grudnia 1988 w Grazu) – węgierski generał dywizji polskiego pochodzenia, attaché wojskowy Królestwa Węgier.
Życiorys Lengyel przyszedł na świat w 1897 roku, jako syn Sándora Lengyel oraz Ilony Kontur. Według wywodu genealogicznego miał mieć polskie korzenie i pochodzić z rodziny Zajączkowskich. W okresie zaborów ród Zajączkowskich uciekł przed carskimi represjami do Siedmiogrodu. Osiedlili się w Szarvas i zmienili nazwisko na znamienne Lengyel. Słowo to w języku węgierskim znaczy „Polak”. W 1914 ukończył szkołę piechoty w Budapeszcie oraz został mianiowany chorążym.
Na froncie I wojny światowej służył jako dowódca kompanii 101 pułku piechoty, walcząc na froncie wschodnim i włoskim. Na admirała awansowany w 1915, a na stopień porucznika w 1917. W okresie rewolucji, podobnie jak wielu innych oficerów Austro–Węgier, wstąpił do Węgierskiej Armii Czerwonej i uczestniczył w wojnie węgiersko-rumuńskiej. Po nieudanej ofensywie wojsk węgierskich dostał się do niewoli rumuńskiej, jako jeniec wojenny od listopada 1918 do września 1919. Po powrocie do kraju wstąpił do Armii Narodowej admirała Miklósa Horthyego. Po 1920 poszedł na kurs oficerski w Hajmáskér, a następnie do Akademii Wojskowej, którą ukończył w 1925. W latach 1925–1930 z przerwami, pracował na stanowiskach sztabowych. Od 1930 do 1934 pracował w Kancelarii Wojskowej Regenta, w międzyczasie awansował do stopnia majora. Za jego prośbą od 1934 był węgierskim attaché wojskowym w Warszawie, Wilnie, Helsinkach, Talinnie oraz w Rydze, funkcję tę pełnił do 1939. Przyczynił się do odtworzenia wspólnej granicy polsko-węgierskiej w 1939.
W chwili wybuchu II wojny światowej zaproponował zorganizowanie legionu węgierskiego na pomoc Polakom, lecz węgierskie dowództwo odrzuciło tę propozycję. Lengyel wrócił na Węgry w kwietniu 1939, najpierw jako szef sztabu IV korpusu w Peczu, następnie od 1940 został szefem sztabu I Korpusu Zmotoryzowanego. Od grudnia 1940 do sierpnia 1941 Szef Departamentu Prezydenckiego Ministerstwa Obrony Narodowej. Następnie jako dowódca 10 Dywizji oraz 16 Dywizji Lekkiej. Na front wschodni w Karpatach dotarł dopiero w 1944, jako dowódca 16 Dywizji Piechoty, służąc wcześniej na pozycjach w głębi lądu, został awansowany na generała dywizji.
W 1944 objął dowództwo II Korpusu Rezerwowego Honvédów skierowanego przez Niemców pod Warszawę, regent Miklós Horthy wydał mu następujące wytyczne:
Nasze oddziały nie mają czego szukać pod Warszawą, Polacy to nasi przyjaciele, a Niemcy to jedynie nasi towarzysze broni, nie dajmy się wmanewrować w konflikt niemiecko-polski
Gdy gen. Nikolaus von Vormann nakazał węgierskim jednostkom ostrzelanie Mokotowa, Lengyel udał się do niego i odmówił Niemcom aktywnego udziału w tłumieniu Powstania Warszawskiego, argumentując, że Węgry nie są w stanie wojny z Polską. Niemcy nakazali Węgrom jedynie domknięcia kordonu dookoła walczącego miasta. Decyzja ta okazała się bardzo istotna, ponieważ pozycje obsadzone przez węgierskie jednostki stały się jedynym korytarzem, przez który można było przerzucać żołnierzy i zaopatrzenie. Lengyel prowadził tajne rozmowy z przedstawicielem Armii Krajowej ppłk. Janem Stępniem „Szymonem”. Jego oddziały potajemnie pomagały powstańcom, dostarczając broń, amunicję i leki. Gdy Rumunia wyszła z sojuszu sytuacja na froncie znacząco się pogorszyła, w Budapeszcie uznano, że węgierskie wojska muszą niezwłocznie wracać do kraju.
Po powrocie dowodził VIII Korpusem na froncie wschodnim. Od grudnia 1944 w związku z odmową złożenia przysięgi Ferencowi Szálasiemu przebywał w rezerwie. Zwolniony z wojska 18 marca 1945 i uciekł na zachód przed nacierającymi wojskami sowieckimi. Od kwietnia 1945 przebywał w amerykańskim internowaniu w Niemczech, a po powrocie na początku 1946 był więźniem prokuratury w Budapeszcie, jednak trybunał ludowy uniewinnił go od stawianych mu zarzutów. Opuścił kraj i osiedlił się w Austrii. Członek i założyciel Stowarzyszenia Chrześcijańskich Madziarów na Emigracji, następnie brał udział w pracach organizacji pomocowej „Pierwsza pomoc dla Węgier” oraz w pracach emigracyjnych organizacji politycznych pod nazwą Europejski Kongres Wolnych Węgier. Zmarł 20 grudnia 1988 w Graz.
Upamiętnienie 24 maja 2019 w Szarvas, odsłonięta została tablica ku czci gen. Béli Lengyela. W Konstancinie-Jeziornej, obok grobu węgierskiego żołnierza, istnieje tablica upamiętniająca żołnierzy węgierskich i ich dowódcach, w tym gen. Bélę Lengyela.
Przypisy
Bibliografia Kemény Krisztián, Lengyel Béla: EURÓPA FORGÓSZELÉBEN. VISSZAEMLÉKEZÉSEK, Tapasztalatok és benyomások egy katona életéből.
Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Austro-Węgry) Kategoria:Uczestnicy II wojny światowej Kategoria:Attachés wojskowi Kategoria:Węgierscy generałowie Kategoria:Ofiary represji komunistycznych w Europie 1917–1991 Kategoria:Urodzeni w 1897 Kategoria:Zmarli w 1988