Fontico w Koprze (, , także Fondaco di Capodistria) – dawny miejski spichlerz położony przy placu Brolo w historycznym centrum Kopru. Budynek, którego początki sięgają końca XIV wieku, służył do magazynowania zboża i innych artykułów żywnościowych przeznaczonych dla ludności miasta. Jego fasada łączy elementy gotyku weneckiego i renesansu oraz jest ozdobiona kamiennymi herbami koperskich podestów i innych przedstawicieli władz miejskich.
Fontico jest wpisane do słoweńskiego rejestru nieruchomego dziedzictwa kulturowego pod numerem EŠD 240. Od 3 lutego 1993 roku ma status zabytku o znaczeniu lokalnym.
Historia Instytucja miejskiego magazynu zbożowego miała zapewniać zaopatrzenie Kopru w podstawową żywność, zwłaszcza podczas nieurodzaju, wojny lub zakłóceń handlu. W przechowywanym zapasie znajdowało się przede wszystkim zboże, które w razie potrzeby mogło być rozdzielane albo sprzedawane mieszkańcom na zasadach ustalanych przez władze komunalne. Fontico było tym samym zarówno budynkiem magazynowym, jak i elementem miejskiego systemu kontroli zaopatrzenia.
Budowę spichlerza rozpoczęto pod koniec XIV wieku. Fontico zostało po raz pierwszy wymienione w źródłach w 1392 roku, co czyni je jednym z najstarszych zachowanych budynków otaczających plac Brolo. Zasadniczą formę architektoniczną obiekt uzyskał około 1460 roku, kiedy przekształcono jego główną fasadę.
Usytuowanie Fontico przy placu Brolo wiązało się z dawną funkcją tej części miasta. Plac był miejscem handlu, targów i gromadzenia zapasów żywności. Znajdował się na nim również zbiornik, do którego odprowadzano wodę deszczową, wykorzystywaną następnie przez mieszkańców za pośrednictwem dwóch kamiennych studni. Wraz z sąsiednim kościołem św. Jakuba Fontico należy do najstarszych obiektów zachowanych przy placu.
W 1529 roku część gotyckich okien w dolnej kondygnacji zastąpiono oknami renesansowymi. Kolejne zmiany fasady obejmowały umieszczanie na niej herbów, płyt pamiątkowych i inskrypcji poświęconych podestom oraz dobroczyńcom instytucji. Powstał w ten sposób zespół dekoracji dokumentujący kilka etapów rozwoju sztuki kamieniarskiej w Koprze – od późnego gotyku, przez renesans, po barok.
Budynek zachował swoją historyczną nazwę również po utracie pierwotnej funkcji magazynowej. Współcześnie pozostaje własnością miasta i jest wykorzystywany na potrzeby instytucji publicznych.
Architektura Fontico jest dwukondygnacyjnym budynkiem zwróconym główną fasadą w stronę placu Brolo. Jego architektura odzwierciedla kolejne fazy przebudowy dawnego spichlerza. Podstawową strukturę i część kamiennych obramień otworów wiąże się z gotykiem weneckim, natomiast część okien dolnej kondygnacji oraz późniejsze elementy dekoracyjne reprezentują formy renesansowe.
Główna fasada ma niesymetryczny układ, wynikający z wieloetapowego rozwoju obiektu. W jej środkowej części znajduje się ostrołukowy portal wejściowy, ponad którym rozmieszczono kamienne tablice i herby. Okna górnej kondygnacji mają gotyckie, ostrołukowe zamknięcia, natomiast bogato profilowane okna parteru otrzymały formy renesansowe. Fasada jest zamknięta trójkątnym szczytem z okrągłym otworem.
Na elewacji umieszczono kilkanaście herbów i płyt pamiątkowych związanych z koperskimi podestami, kapitanami oraz osobami uczestniczącymi w utrzymaniu i rozbudowie miejskiego magazynu. Dekoracje nie stanowią jednolitego zespołu, lecz były dodawane w różnych okresach. Różnią się kompozycją, rodzajem tarcz herbowych, opracowaniem ornamentów i formą inskrypcji.
Herb Vincenza Queriniego Jednym z najlepiej opracowanych elementów dekoracji fasady jest herb podesty i kapitana Kopru Vincenza Queriniego, sprawującego urząd w 1564 roku. Nad tarczą znajduje się hełm zwieńczony przedstawieniem czujnego żurawia. Ptak trzyma w dziobie wstęgę z wyrytym greckimi majuskułami cytatem z XXII księgi Iliady Homera dotyczącym snu.
Motyw żurawia miał symbolizować czujność, uważaną za jedną z podstawowych cnót dobrego władcy. Zgodnie z dawną tradycją ikonograficzną żuraw pełniący straż miał trzymać w uniesionej nodze kamień, którego upadek budził go w przypadku zaśnięcia. Połączenie tego motywu z cytatem homeryckim podkreślało obowiązek nieustannego czuwania nad bezpieczeństwem i zaopatrzeniem miasta.
Grecki napis na Fontico jest datowany na drugą połowę XVI wieku i należy do rzadkich nowożytnych zabytków epigrafiki greckiej zachowanych na Istrii. W przeciwieństwie do późniejszej inskrypcji homeryckiej na Pałacu Pretorów został wykonany poprawnie i zachował się w dobrym stanie. Oba napisy świadczą o zainteresowaniu wykształconych elit Kopru kulturą i literaturą antycznej Grecji.
Ochrona zabytku Ochroną konserwatorską objęty jest zarówno sam budynek, jak i jego kamienny wystrój architektoniczny, obejmujący portale, obramienia okienne, herby, płaskorzeźby i inskrypcje. Fontico stanowi ponadto część chronionego zespołu historycznego centrum Kopru, wpisanego do rejestru dziedzictwa pod numerem EŠD 235.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Zabytki w Koprze Kategoria:Spichlerze Kategoria:Architektura gotyku w Słowenii Kategoria:Architektura renesansowa w Słowenii