mały|Cheerleaderki drużyny New England Patriots (2007) Efekt cheerleaderki () – proponowany błąd poznawczy, który sprawia, że ludzie obserwowani w grupie są oceniani jako atrakcyjniejsi niż wtedy, gdy są widziani pojedynczo.
Efekt jest stosunkowo niewielki – osoby oceniane w grupie są postrzegane jako atrakcyjniejsze o około 1,5–2% w porównaniu z oceną tej samej osoby w izolacji. Efekt cheerleaderki występuje zarówno w przypadku twarzy kobiet, jak i mężczyzn, a także w grupach mieszanych pod względem płci.
Historia Geneza Teoria pod tą nazwą została po raz pierwszy przedstawiona, prawdopodobnie jako żart, przez Barneya Stinsona, fikcyjną postać odgrywaną przez Neila Patricka Harrisa, w serialu Jak poznałem waszą matkę w odcinku pt. Not a Father’s Day (7. odcinek 4. sezonu) wyemitowanym po raz pierwszy 10 listopada 2008 roku. Wygłoszona przez Stinsona teoria miała zakładać, że ta sama osoba wygląda atrakcyjniej niż indywidualnie, będąc częścią grupy, stąd porównanie do cheerleaderek, które są stereotypowo atrakcyjne i widywane w grupach.
Pierwsze badanie Efekt zbadali w 2013 roku Drew Walker oraz Edward Vul na Uniwersytecie Kalifornijskim. Wykonali oni pięć testów, w których uczestnicy badania oceniali atrakcyjność twarzy mężczyzn i kobiet na grupowym zdjęciu i indywidualnym zdjęciu, przy czym kolejność zdjęć była losowa. Efekt cheerleaderki został określony ilościowo jako różnica między ocenami atrakcyjności w warunkach eksperymentalnych (na grupowym zdjęciu) i kontrolnych (na izolowanym obrazie). Stwierdzono, że uczestnicy konsekwentnie oceniali osobę jako bardziej atrakcyjną na grupowym zdjęciu w porównaniu ze zdjęciem indywidualnym.
Autorzy doszli do wniosku, że eksperymenty stanowią dowody potwierdzające efekt cheerleaderki. Stwierdzili, że twarze zarówno kobiet, jak i mężczyzn, w grupie były oceniane jako atrakcyjniejsze, niż te same twarze widziane osobno. Zaproponowali, że twarze w grupie tworzą średnią grupową, która ma tendencję do bycia bardziej atrakcyjną, niż te same twarze osobno. Dodali także, że może to mieć zastosowanie jako strategia randkowa: towarzyszenie kilku skrzydłowych o podobnych rysach twarzy uzupełnia i uśrednia nieatrakcyjne elementy wyglądu danej osoby.
Replikacja W 2015 roku Yuko Ojiro i współpracownicy dwukrotnie zreplikowali eksperyment nr 4 z badania Walkera i Vula na japońskich uczestnikach na 2,5 i 4,1 razy większej próbie. W obu przypadkach efekt nie osiągnął istotności statystycznej (odpowiednio p = 0,91 i p = 0,060), a wielkość efektu była bardzo mała. Autorzy nie potwierdzili występowania efektu cheerleaderki i zasugerowali, że przyczyną mogą być różnice kulturowe lub inne czynniki wymagające dalszych badań.
Dalsze badania W 2015 roku van Osch i współpracownicy potwierdzili, że grupy osób są oceniane jako atrakcyjniejsze, niż wynikałoby ze średniej ocen ich członków (tzw. group attractiveness effect). Zaproponowali, że zjawisko to może wynikać z selektywnej uwagi skierowanej na najbardziej atrakcyjne osoby w grupie, która sprawia, że obserwatorzy skupiają się na najbardziej atrakcyjnych członkach grupy, na podstawie których oceniają całą grupę, a potem ocenę tę przenoszą na wszystkich jej członków, zamiast brać pod uwagę atrakcyjność każdego indywidualnie. Drugim wyjaśnieniem miała być zasada podobieństwa Gestalt, według której początkowo postrzeganie atrakcyjności dotyczy grupy o podobnym stopniu atrakcyjności jako całości, a następnie postrzeganie poszczególnych jej członków.
Hipoteza hierarchicznego kodowania zaproponowana przez Walkera i Vula została zakwestionowana. Badania Carraghera i współpracowników (2019) wykazały, że efekt cheerleaderki występuje również wtedy, gdy twarz jest otoczona identycznymi twarzami lub zdjęciami domów – w sytuacjach, w których uśrednianie twarzy nie powinno działać. Autorzy stwierdzili, że hierarchiczne kodowanie ma tylko ograniczone znaczenie i wskazali na potrzebę poszukiwania innych mechanizmów, m.in. wnioskowania społecznego (osoba w towarzystwie innych może być postrzegana jako bardziej lubiana lub popularna).
Zastosowanie Efekt cheerleaderki może być wykorzystany do pokazania się w atrakcyjniejszy sposób w mediach społecznościowych, zamieszczając zamiast zdjęcia, na którym się jest w pojedynkę, zdjęcie z innymi osobami. Towarzystwo kilku skrzydłowych o podobnych rysach twarzy może uatrakcyjnić wygląd danej osoby podczas randki.
Zjawisko podobne do efektu cheerleaderki obserwowano również w odniesieniu do obiektów niebędących twarzami, m.in. budynków mieszkalnych czy zegarków.
Przypisy
Kategoria:Błędy w spostrzeganiu społecznym