Alfred Władysław Kurczewski, pseudonimy „Ambrozja”, „Szreniawa”, „Alfred Szreniawa”, „Tadeusz”, występujący także pod przybranym nazwiskiem Tadeusz Szczerbiec (ur. 1 stycznia 1909 w Kurytybie, zm. 8 lipca 1987 w Łodzi) – kapitan piechoty Wojska Polskiego, oficer Armii Krajowej i Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa, dowódca 1. kompanii „Ambrozja” batalionu „Zaremba”-„Piorun” w powstaniu warszawskim, kawaler Orderu Virtuti Militari, w okresie stalinizmu więzień polityczny.
Życiorys
Młodość i wykształcenie Urodził się 1 stycznia 1909 w Kurytybie w Brazylii jako syn Stefana Kurczewskiego i Zofii z domu Tuszyńskiej. Ojciec, członek Organizacji Bojowej Polskiej Partii Socjalistycznej i uczestnik akcji bojowych, opuścił kraj w obawie przed aresztowaniem.
W 1918 przyjechał wraz z matką do Polski. Uczył się w Gimnazjum im. Józefa Piłsudskiego w Łodzi (do 1926), następnie w liceum rolniczym w Sobieszynie (do 1929); świadectwo dojrzałości uzyskał w 1930 w Gimnazjum im. Stanisława Staszica w Zgierzu. W 1933 ukończył studia rolnicze w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Od września 1932 do września 1933 odbył Dywizyjny Kurs Podchorążych Rezerwy Piechoty 26 Dywizji Piechoty przy 18 Pułku Piechoty w Skierniewicach.
W 1933 ożenił się z Marią Witeczek i gospodarował w majątku żony w Woli Stępowskiej w powiecie łowickim. Mieli dwoje dzieci: Leszka (ur. 1934) i Danutę (ur. 1939).
Kampania wrześniowa i konspiracja W kampanii wrześniowej 1939 walczył w stopniu porucznika w szeregach 1 Pułku Piechoty Obrony Pragi; podczas obrony Warszawy dowodził odcinkiem w rejonie ulicy Piotra Skargi na Targówku.
Od października 1939 działał w konspiracji, a od lipca 1940 był członkiem Związku Walki Zbrojnej. Na polecenie przełożonych podjął pracę w Czerwonym Krzyżu w Łowiczu, gdzie zajmował się pomocą i przerzutem przez pobliską granicę ludzi wysiedlonych z terenów wcielonych do III Rzeszy.
Zadenuncjowany, został aresztowany w Łowiczu i przekazany Gestapo; zwolniono go w 1941 po wpłaceniu przez rodzinę okupu. Wobec konfiskaty majątku wyjechał we wrześniu 1941 do Siedlec, gdzie zatrzymał się u rodziny gen. Janusza Głuchowskiego i kontynuował działalność w ZWZ-AK, pracując w miejscowym Kreislandwirtschaftsamcie.
Państwowy Korpus Bezpieczeństwa i Kierownictwo Walki Podziemnej Zagrożony dekonspiracją, w czerwcu 1942 przybył do Warszawy pod nazwiskiem Tadeusz Szczerbiec i zamieszkał przy ul. Noakowskiego 18 u Jadwigi Róg, żony senatora Michała Roga. Służył w AK jako oficer do zleceń specjalnych komendanta Obwodu Praga Okręgu Warszawa AK.
Wciągnięty przez Józefa Mazura i Włodzimierza Lachowicza do Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa – policji Polskiego Państwa Podziemnego – został w grudniu 1942 zaprzysiężony i wyznaczony do zorganizowania batalionu szturmowego PKB m.st. Warszawy. Od września 1943 był zastępcą komendanta rezerw, a od lutego 1944 ponownie dowódcą batalionu szturmowego PKB. W PKB używał pseudonimów „Szreniawa” i „Alfred Szreniawa”.
Równolegle, wciągnięty przez Eustachego Kraka, od końca 1942 dowodził grupą likwidacyjną Kierownictwa Walki Cywilnej m.st. Warszawy, a po utworzeniu w lipcu 1943 Kierownictwa Walki Podziemnej kierował działem wykonawczo-likwidacyjnym w Wydziale Dywersji Osobowej okręgowego KWP m.st. Warszawy. Podlegała mu bezpośrednio grupa bojowa „Roman” dowodzona przez Stanisława Sękowskiego „Rugię”.
Kierował m.in. akcją odbicia więźniów ze szpitala Jana Bożego 11 czerwca 1944 (natarciem dowodzili bezpośrednio Stanisław Sękowski i Andrzej Popławski „Andrzej Sudeczko”) oraz likwidacjami funkcjonariuszy aparatu okupacyjnego: policjanta Władysława Cieniewskiego (28 czerwca 1944) i Bolesława Latoszka z Arbeitsamtu (14 lipca 1944).
Powstanie warszawskie W powstaniu warszawskim objął dowództwo 1. kompanii batalionu „Zaremba”-„Piorun”, która od jego pseudonimu przyjęła nazwę kompanii „Ambrozja”. Kompania obsadziła odcinek ulicy Emilii Plater i część ulicy Wspólnej w Śródmieściu Południowym.
Kurczewski kierował natarciami na silnie ufortyfikowany kompleks tzw. Frontleitstelle – ośrodek rozkwaterowania urlopowanych żołnierzy frontowych w rejonie ulic Wspólnej, Emilii Plater, Hożej i Chałubińskiego. W nocy z 12 na 13 sierpnia 1944 powstańcy spalili warsztaty samochodowe i magazyny materiałów pędnych, nie zdobywając jednak głównych budynków.
Od 13 sierpnia do końca powstania przedpole po nieparzystej stronie ulicy Emilii Plater było terenem zaciętych walk. 17 sierpnia Niemcy zaatakowali prawe skrzydło kompanii, używając dziewięciu samobieżnych min „Goliath” oraz czołgu; pozycje utrzymano. Kompania działała pod ostrzałem nebelwerferów (zwanych przez powstańców „krowami” lub „szafami”) i niemieckiego działa kolejowego kal. 380 mm. Kurczewski nadzorował także akcje ratunkowe w płonących i zburzonych domach w rejonie działania kompanii. Do kapitulacji oddział utrzymał, a miejscami powiększył, teren wywalczony w godzinie „W”, mimo ataków niemieckich od strony gmachu Instytutu Fizyki Doświadczalnej przy ul. Hożej oraz od strony Frontleitstelle i Ogrodu Pomologicznego.
Niewola i pobyt na Zachodzie Po kapitulacji przebywał kolejno w Stalagu Lamsdorf (Łambinowice), gdzie pełnił funkcję polskiego starszego oficera, a następnie w oflagach Sandbostel (od stycznia 1945) i Lubece (od kwietnia 1945). Uwolniony przez oddziały brytyjskie 2 maja 1945, w czerwcu tego roku przybył do Wielkiej Brytanii i został przydzielony do Centrum Wyszkolenia Piechoty w Crieff w Szkocji.
Po powrocie do kraju Na początku 1946 wrócił do Polski. Był kolejno pełnomocnikiem do spraw akcji siewnej (według innego przekazu – żniwnej, z ramienia Związku Samopomocy Chłopskiej) na Dolny Śląsku, naczelnym dyrektorem państwowej centrali handlowej w Jeleniej Górze, a następnie komisarzem do spraw składowania rezerw państwowych w Państwowych Zakładach Zbożowych we Wrocławiu.
30 kwietnia 1949 został aresztowany we Wrocławiu przez Urząd Bezpieczeństwa i osadzony w X pawilonie więzienia mokotowskiego w Warszawie, gdzie był bity i torturowany. Według biogramu opracowanego na podstawie publikacji Bogdana Bejma oskarżono go o wydanie rozkazów likwidacji drukarni i punktów kolportażu AL i PPR oraz zastrzelenia siedmiu członków tych organizacji, a na podstawie art. 1 dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 uznano go za „zdrajcę narodu polskiego”. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z 18 listopada 1952 został skazany.
Po siedmiu latach więzienia, na mocy decyzji Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 1956 uchylającej wyrok i wznawiającej postępowanie, został zwolniony 26 kwietnia 1956, a wyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m.st. Warszawy z 11 grudnia 1956 – uniewinniony. W uzasadnieniu podkreślono, że akt oskarżenia był wynikiem tendencyjnie prowadzonego śledztwa.
Zamieszkał w Łodzi. Od 1974 pobierał rentę inwalidy wojennego. Był członkiem, a następnie honorowym członkiem Zarządu Środowiska byłych Żołnierzy Baonu AK „Piorun”.
Zmarł 8 lipca 1987 w Łodzi. Pochowany na cmentarzu rzymskokatolickim św. Wincentego à Paulo w Łodzi (kwatera 70, linia 71, nr 11).
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (V klasy) – 1944; odznaczenie przypiął mu osobiście 26 września 1944 gen. Leopold Okulicki Krzyż Walecznych – rozkaz Komendy Okręgu Warszawskiego AK nr 28 z 15 września 1944 Warszawski Krzyż Powstańczy
Rozkazem Komendy Okręgu Warszawskiego AK nr 34 z 28 września 1944 awansowany do stopnia kapitana.
Publikacje List do redakcji, „Tygodnik Solidarność” 1981 Człowiek, który znał zabójcę, „Polityka” 1986, nr 14 Akcja na szpital Jana Bożego, „Polityka” 1987, nr 7 Proporzec „Ambrozji” (fragment wspomnień), 1996
Uwagi Źródła podają rozbieżny wymiar kary: przekazy rodzinne mówią o karze dożywotniego więzienia, natomiast biogram opracowany na podstawie książki B. Bejma – o karze śmierci. Kwestia wymaga potwierdzenia w aktach sprawy przechowywanych w Archiwum IPN.
Przypisy (na podstawie: B. Bejm, Od „Kedywu” do baonu „Zośka”, Łódź 1994)
Bibliografia Bogdan Bejm, Od „Kedywu” do baonu „Zośka”, Łódź 1994. Andrzej Krzysztof Kunert, Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939–1944, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1987–1991.
Linki zewnętrzne Biogram w bazie Muzeum Powstania Warszawskiego
Kategoria:Ludzie urodzeni w Kurytybie Kategoria:Absolwenci Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego Kategoria:Ludzie związani ze Zgierzem Kategoria:Obrońcy Warszawy (1939) Kategoria:Członkowie Związku Walki Zbrojnej Kategoria:Oficerowie Armii Krajowej Kategoria:Członkowie Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (władze RP na uchodźstwie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych Kategoria:Odznaczeni Warszawskim Krzyżem Powstańczym Kategoria:Polskie ofiary represji stalinowskich Kategoria:Pochowani na cmentarzu Doły w Łodzi Kategoria:Więźniowie więzienia mokotowskiego (Polska Ludowa) Kategoria:Urodzeni w 1909 Kategoria:Zmarli w 1987