Igielnik (Diadema setosum) – gatunek morskiego szkarłupnia z gromady jeżowców i rodziny Diadematidae, charakteryzujący się niezwykle długimi, cienkimi i ostrymi czarnymi kolcami.
Występowanie Gatunek ten jest szeroko rozpowszechniony w ciepłych, tropikalnych wodach rejonu Indopacyfiku. Występuje w Oceanie Indyjskim, Pacyfiku oraz w Morzu Czerwonym. W Australii spotykany jest w północnych, ciepłych rejonach kontynentu (m.in. w stanach: Queensland na Wielkiej Rafie Koralowej oraz w Australii Zachodniej). Najczęściej zasiedla płytkie rafy koralowe, osłonięte laguny oraz dna piaszczysto-skaliste na głębokości do 70 metrów.
Budowa i wygląd Dorosłe osobniki posiadają kulisty, lekko spłaszczony od góry i dołu pancerz o średnicy od 8 do 10 cm. W jednym z opracowań podano średnicę pancerza wynoszącą 6–7 cm oraz wysokość 3,5–4 cm. Z powodu gigantycznych igieł całe zwierzę może osiągać średnicę rzędu 30–40 cm. Ciało dorosłego jeżowca ma głęboki, czarny lub ciemnofioletowy kolor. Wyrastają z niego cienkie, ostre i puste w środku długie kolce, które mogą mierzyć do 30 cm. U dorosłych są one całkowicie czarne, natomiast u młodych osobników mają biało-czarne paski. Oprócz nich pancerz pokrywają gęste, krótkie kolce wyposażone w gruczoły jadowe.
Budowa wewnętrzna igielnika jest bardzo uproszczona. Gatunek ten nie posiada mózgu ani centralnego układu nerwowego, a jego ciałem steruje prosty pierścień nerwowy. Jeżowiec nie ma również klasycznego serca ani typowego układu krwionośnego, a substancje odżywcze i tlen są rozprowadzane za pomocą układu wodnego. Pokarm pobierany przez aparat gębowy od spodu ciała trafia bezpośrednio do długiego, zakręconego przewodu pokarmowego pełniącego funkcję żołądka, gdzie jest trawiony.
Na samym środku grzbietu znajduje się charakterystyczny stożek odbytowy, który unosi się ponad pancerz, chroniąc kolce przed zanieczyszczeniem. Na jego szczycie widoczny jest jaskrawy, jasnopomarańczowy lub neonowo-żółty pierścień. Wokół stożka rozmieszczonych jest pięć jasnych kropek układających się w kształt gwiazdy, od których biegną neonowe, niebieskie linie. Cały ten niebiesko-biały wzór jest ściśle połączony z komórkami światłoczułymi ukrytymi pod pancerzem. Dzięki temu systemowi jeżowiec potrafi wykrywać ruch drapieżników i błyskawicznie kierować kolce w stronę ich cienia.
Rozmnażanie Igielnik jest organizmem rozdzielnopłciowym, co oznacza, że w populacji występują osobne osobniki męskie oraz żeńskie. Zwierzęta te nie wykazują jednak dymorfizmu płciowego – ich pancerze, kolce, a nawet wewnętrzne narządy rozrodcze (gonady) są z wyglądu całkowicie identyczne. Rozróżnienie samca (posiadającego jądra) od samicy (posiadającej jajniki) jest możliwe dopiero po zbadaniu tkanek pod mikroskopem lub w momencie uwalniania komórek rozrodczych. Wewnątrz ciała jeżowca znajduje się pięć dużych, płatowatych gonad ułożonych symetrycznie. Oprócz produkcji komórek jajowych i plemników, narządy te zawierają specjalne komórki odżywcze (fagocyty), które magazynują zapasy energii i pozwalają na błyskawiczną regenerację organów po zakończonym sezonie rozrodczym.
Do zapłodnienia dochodzi w sposób całkowicie zewnętrzny w toni wodnej. Rozmnażanie ma charakter masowy i wysoce zsynchronizowany, co jest kluczowe dla sukcesu reprodukcyjnego. Sterowane zmianami temperatury wody, długością dnia oraz fazami księżyca (tzw. rytm lunarny) jeżowce uwalniają swoje gamety w tym samym czasie. Najintensywniejsze rozmnażanie przypada na okresy pełni księżyca w najcieplejszych miesiącach roku. Przez małe otwory na szczycie pancerza samice pompują do wody miliony jajeczek, a samce mlecznobiałe chmury plemników. Aby zwiększyć szansę na spotkanie się komórek w ruchliwej wodzie oceanicznej, igielniki często tworzą przedtem ciasne skupiska. Z zapłodnionych w wodzie jaj już po kilkunastu godzinach wylęgają się mikroskopijne, wolno pływające larwy (pluteus), które przez kilka tygodni żyją w planktonie, po czym opadają na dno i przeobrażają się w miniaturowe jeżowce.
Badania naukowe wykazują, że naturalna proporcja płci w populacji igielników powinna wynosić 1:1, co potwierdzają obserwacje z czystych ekologicznie rejonów (np. wokół Zanzibaru). Jednak w miejscach o wysokim stopniu zanieczyszczenia antropogenicznego, takich jak Zatoka Akaba, odnotowuje się silne zaburzenia tej równowagi, gdzie na jednego samca przypada nawet 1,7 samicy. W badaniach nad populacjami Diadema setosum sugerowano, że wysokie stężenia tributylocyny (TBT) mogły mieć związek z silną przewagą samic w populacjach na Fidżi, jednak w przypadku populacji z Zatoki Akaba wyjaśnienie to uznano za mało prawdopodobne. Przypadki zaburzonych proporcji płci mogą natomiast wskazywać na występowanie niekorzystnych procesów zachodzących w środowisku.
Przypisy
Kategoria:Szkarłupnie Kategoria:Jeżowce