Somonino, dodatkowa nazwa w języku kaszubskim Somònino26.02.2009, Uchwała Rady Gminy Somonino Nr XXIV/183/09. Numer przypisany dodatkowej nazwie miejscowości lub obiektu fizjograficznego w MSWiA - NM/41-13, (niem. Semlin) – wieś kaszubska w Polsce, położona w województwie pomorskim, w powiecie kartuskim, w gminie Somonino. Leży nad Radunią i przy drodze wojewódzkiej nr 224. Siedziba gminy Somonino i placówki ochotniczej straży pożarnej. Ma status sołectwa.
Południowo-wschodnim krańcem wsi przebiega turystyczny Szlak Wzgórz Szymbarskich. Przez wieś prowadzi trasa magistrali węglowej (Maksymilianowo – Kościerzyna – Gdynia) i zlokalizowana jest w niej stacja kolejowa Somonino o statusie stacji węzłowej.
Integralne części wsi + Integralne części wsi Somonino SIMC Nazwa Rodzaj0172681 Sarni Dwór-Leśniczówka część wsi0172698 Stary Dwór część wsi
Toponimia Etymologia Kwestia pochodzenia nazwy miejscowości Somonino nie została ostatecznie rozwiązana. Profesor Stanisław Rospond z Uniwersytetu Wrocławskiego uważał nazwę Somonino za topograficzną, wywodził ją od prasłowiańskiego słowa somъ, oznaczającego suma (z racji położenia nad rzeką Radunią). Według niego nazwa wsi mogła pierwotnie brzmieć jako Somino, z późniejszą wymianą na Somnino i Somonino. Profesor Hubert Górnowicz z Uniwersytetu Gdańskiego przyjął inną koniekturę, według niego Somonino jest nazwą dzierżawczą i pochodzi od imienia Siemian. Za tą wersją opowiada się także profesor Edward Breza, argumentując, że zachowane XIII-wieczne nazwy tej miejscowości (Semagnino i Semanino) sprowadzają się do nazwy Siemianino. Według Brezy, za tą opcją przemawia także niemiecka nazwa miejscowości (Semlin).
Po przejęciu Somonina przez zakon kartuzów nazwa wioski była w dokumentach zapisywana inaczej (m.in. Samonin, Szamonnino, Somanin itp.), co bliższe jest interpretacji prof. Rosponda. Dalsza ewolucja nazwy wsi, zdaniem Brezy, mogła nastąpić w wyniku procesów fonetycznych, które zachodziły w sąsiedztwie spółgłosek m i n. Z pierwotnego Siemianina, w wyniku procesów fonetycznych mogło powstać Somonino.
Nazwy wsi dawniej W dokumentach Somonino pojawiało się pod wieloma różnymi nazwami. W 1241 wymienione jest jako Semagnino i Semanino. Później jest wymieniane jako: Symlin (1437), Samonin (1525), Szamonnino (1570), Semono (1583), Somanino (1599), Somonino (1710), Samlien (1789), Semlin (1865), a także Somonin pod koniec XIX wieku. W dzisiejszym brzmieniu nazwa miejscowości pojawiła się już w 1656 roku w jednej z ksiąg metrykalnych.
Miejscowości przypisywane są także inne nazwy historyczne: Semlyno, Sunnino, Sumonino, Sunimino, oraz Semano i Samonino.
Geografia Położenie Somonino jest jednym z sołectw gminy Somonino, położonym w północnej części gminy, około 7 km na południe od Kartuz i 30 km na południowy zachód od Gdańska, w południowo-zachodniej części powiatu kartuskiego, w województwie pomorskim. Graniczy z sołectwami Goręczyno, Sławki i Hopowo. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa gdańskiego.
Według podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego Somonino znajduje się w mezoregionie Pojezierze Kaszubskie (314.51), będącym jedną z dwóch części Pojezierza Wschodniopomorskiego (314.5), w podprowincji Pojezierza Południowobałtyckie (314-316)Strategia rozwoju Gminy Somonino na lata 2012–2019, s. 8..
W skład sołectwa schodzą: Sarni Dwór-Leśniczówka i Stary Dwór. Obydwie leżą we wschodniej części sołectwa.
Geologia Miejscowość leży na terenie, którego podłoże stanowią gliny zwałowe (powstałe wskutek działalności lądolodu), ich zwietrzeliny oraz piaski i żwiry lodowcowe, natomiast w dolinie Raduni zalegają piaski i żwiry sandrowe. Pod tymi utworami kenozoicznymi zalegają skały powstałe w później kredzie. Na głębokości 5000 m p.p.m. znajdują się skały metamorficzne pochodzące z paleoproterozoiku.
Na terenie Somonina znajdują się dwa złoża kopalin. W pierwszym z nich (o powierzchni 8,50 ha) występowały złoża surowców ilastych i złoża gliny (eksploatacja złoża na tym stanowisku jest obecnie zaniechana), zaś w drugim występują kruszywa naturalne (1,90 ha). Są to skały czwartorzędowe.
Geomorfologia Somonino leży głównie w tzw. Basenie Somonińskim, czyli części Doliny Raduni. Jest to szerokie obniżenie po wytopiskach polodowcowych. Ulica Plażowa (położona obok kościoła) prowadzi z kolei do Przełomu Somonińskiego, czyli nagłego zwężenia doliny. Szerokość dna dolinnego w obrębie przełomu waha się od 30 do 60 m. Na wyrównanie jego spadku, przynajmniej w początkowym odcinku, miał wpływ sztuczny staw dostarczający wody do napędzania młyna, który funkcjonował do lat osiemdziesiątych XIX wieku. W morfometrii zboczy przełomu rysuje się wyraźna przewaga wysokości względnej zbocza południowego (220–240 m n.p.m.) nad zboczem północnym (170–175 m n.p.m.).
Wieś leży też na krańcu Wysoczyzny Żukowsko-Przywidzkiej, zwanej Górnym Tarasem. Prowadzi do niego ulica Siemiana.
Klimat Wieś jest położona w pomorskim regionie klimatycznym, który charakteryzuje się dużym wpływem czynników oceanicznych z uwagi na niewielką odległość od Morza Bałtyckiego. Wpływa to zwłaszcza na temperaturę powietrza latem i zimą, a także na okres wegetacyjny.
Klimat jest umiarkowany i zimny. Według klasyfikacji Köppena Somonino należy do klimatu wilgotnego kontynentalnego z łagodnym latem (Dfb). Średnia roczna temperatura wynosi około 6,1 °C, zaś średnia roczna suma opadów około 600 mm. Najcieplej jest w lipcu i sierpniu, a najchłodniej w styczniu i lutym. W roku jest średnio 199 dni z przymrozkami; dni pochmurnych jest około 160, zaś z pokrywą śnieżną około 90. Przeważają wiatry południowo-zachodnie i południowe. Okres wegetacyjny wynosi od 180 do 200 dni, nie sprzyja więc rozwojowi rolnictwa.
Lasy Górną i dolną część wsi rozdziela malowniczy pas grądów i buczyn rosnących na rozcinających wysoczyznę wąwozach, który jest zagrożony degradacją w perspektywie dalszego rozwoju wsi. Lasy zajmują mniej niż połowę powierzchni ogólnej wioski. Zarządzane są głównie przez Nadleśnictwo Kolbudy, a w mniejszym stopniu przez Nadleśnictwo Kartuzy.
Hydrografia Somonino jest położone w zlewni Raduni, we wschodniej części Pojezierza Pomorskiego. Ciek ten płynie w kierunku północno-wschodnim i stanowi lewy dopływ Motławy, która wpada do Martwej Wisły. Prócz Raduni we wsi znajduje się kilka małych cieków. W zachodniej części znajduje się niewielki zbiornik wodny – Jezioro Flisykowskie.
We wsi znajduje się stacja uzdatniania wody.
Ochrona środowiska Somonino leży w Kartuskim Obszarze Chronionego Krajobrazu. Ponadto jest położone w otulinie Kaszubskiego Parku Krajobrazowego (na teren parku można wejść już w sąsiednich Sławkach)Mapa Kaszubskiego Parku Krajobrazowego w skali 1:50 000, Eko-Kapio, Gdańsk 2008.. Somonino znajduje się na terenie korytarza ekologicznego Doliny Raduni i Motławy.
Historia Pradzieje Na terenie późniejszego Somonina ludzie bytowali już w starożytności. Odkryto tu 12 stanowisk archeologicznych, do najważniejszych z nich należą dwa cmentarzyska płaskie datowane na wczesną epokę żelaza. W 1938 roku na terenie wsi odkryto pierwsze groby skrzynkowe.
Średniowiecze – pierwsze wzmianki Pierwsze dokumenty, które wymieniają nazwę wsi, pochodzą z 21 lutego 1241 roku. Książę Sambor II zastawił wówczas kasztelanię goręczyńską biskupowi kujawskiemu Michałowi za dziesięciny snopowe z całego księstwa (składano je w postaci snopów ze zboża ozimego). Istnieją dwie wersje tego dokumentu, jedna z nich wylicza 18 miejscowości, a druga 14 miejscowości, które miały wejść w skład kasztelanii goręczyńskiej. W pierwszym dokumencie wioska jest przedstawiona pod nazwą Semanino, zaś w drugim jako Semagnino. Według profesora Błażeja Śliwińskiego, najbardziej prawdopodobny jest wariant, wedle którego pierwszy z wymienionych dokumentów jest falsyfikatem (dokument z krótszą listą wsi zawiera listę świadków (m.in. Poppo von Osterna) i cztery pieczęcie, w przeciwieństwie do tego z dłuższą listą, który ma tylko pozostałość po pieczęci księcia Sambora). Somonino wystąpiło jednak w obu dokumentach, więc należało do kasztelanii.
Zastaw kasztelanii trwał do 1282 roku, kiedy książę Mściwoj II uchylił poprzedni układ i przywrócił biskupowi dawne dziesięciny. Do opanowania Pomorza przez Krzyżaków w 1308 roku, według nowego podziału administracyjnego, Somonino należało do wójtostwa tczewskiego, a w nim do okręgu kościerskiego. W publikacji Płowce 1331 odnotowano fakt, iż w sierpniu 1308 roku armia brandenburska zmierzająca w stronę Gdańska przechodziła m.in. przez tereny Somonina. W 1330 roku Krzyżacy zamienili opłaty snopowe na opłatę pieniężną.
Kolejna potwierdzona wiadomość o Somoninie pochodzi z 1380 roku. Wielki mistrz krzyżacki Winrich von Kniprode przyznał całe Somonino i pół Goręczyna braciom o imionach Nitschin (Mikołaj) i Barczelow (Bartłomiej), rycerzom (Somonino liczyło 60 włók chełmińskich, czyli około 1080 hektarów – ponad dwa razy więcej niż obecnie). Mieli obowiązek służby rycerskiej, jednakże uwolnił ich od podatków i służb, do których zobowiązane były inne dobra na polskim prawie osadzone. W 1462 roku Somonino przeszło na prawo niemieckie, kiedy rycerz Maciej sprzedał połowę Somonina i Goręczyna kartuzom. Transakcji tej dokonano za zgodą matki Macieja Elżbiety i jego brata Jana. W 1476 i 1478 roku król Kazimierz Jagiellończyk dokonał potwierdzenia tej inwestycji, przenosząc równolegle tę posiadłość z prawa polskiego na prawo chełmińskie. Oswobodził je także od wszelkich ciężarów i służebności.
W 1474 roku Elżbieta i Jan oddali kartuzom drugie połowy tych wsi za 350 grzywien. Pieniądze podzielili na członków rodziny. Obie wioski znalazły się pod władztwem klasztoru.
Nowożytność Somonino jako własność kartuzów Do 1500 roku Somonino było wsią czynszową, potem folwarkiem klasztornym. Na folwarku osadzono zagrodników zwanych chałupnikami. Nastąpiło wtedy wyrugowanie włościan i sołtysa (wieś miała prawa sołeckie od 1482 roku); było to wówczas rzadko spotykane (zdarzało się tak tylko w kryzysowych przypadkach, np. epidemii). Urządzając folwark wzorowano się na już istniejącym, przyklasztornym. Obydwa znalazły się we wspólnym zarządzie i trwało to do 1693 roku. Somoniński folwark rozwijał się głównie w okolicach obecnych ulic Do Młyna, Plażowej i Siemiana (w bliskiej odległości od tego miejsca położony jest obecnie kościół).
Kartuzi dokonali także przenesienia młyna z Goręczyna do Somonina. W latach 1562–1565 administrował nim prokurator klasztorny, od którego młynarz pobierał swoją daninę. W 1570 roku młyn znalazł się w rękach dzierżawcy, który w ramach czynszu ofiarowywał dwa łaszty żyta. Pod sam koniec XVI wieku zbudowano na Raduni tartak, tzw. „piłę”. Spalił się w 1619 roku, lecz 2 lata później go odbudowano. Tartak był na pewno czynny w latach 1645, 1662 i 1670. W 1603 roku folwark somoniński został wydzierżawiony Hansowi Albrechtowi Krachtowi na okres trzech lat, wraz z czterema innymi wsiami. Dzierżawa wynosiła 800 zł. Kracht mógł używać drzewa (zwłaszcza dębiny), karczować rocznie 800 morg lasu. Otrzymał koncesję na warzenie piwa na własne potrzeby, miał też wiele obowiązków, w tym m.in.: tarcie w tartaku drzewa klasztornego, przekazywanie proboszczowi po 1 korcu żyta, jęczmienia i owsa z każdej włóki, nieobciążanie podwładnych pańszczyzną ponad miarę utrzymania budynków w porządku. Inwentarz miał pozostać po upływie dzierżawy w tej samej ilości. Młyn miał pozostać pod zarządem kartuzów. Inwentarz z tego samego roku wylicza 60 mieszkańców, oraz następujące zwierzęta: 27 koni, 20 wołów, 23 krowy, 7 jałówek, 20 kóz, 24 ciemne kozy, 1 kozła, 30 świń, 9 uli oraz gęsi i kury. Wymienia też młyn zbożowy i tartak. Kracht zmarł niebawem, a jego spuściznę i długi przejął brat Hans Ernest Kracht, dzierżawca Czapel. Podobnie jak brat, miał kłopoty z długami. Po trzech latach zalegał klasztorowi z sumą 3000 zł. W 1613 roku powstał wapiennik w Somoninie (istniał jeszcze w 1733 roku), zaś dwa lata później powstała cegielnia.