Kozłów – wieś sołecka w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie jędrzejowskim, w gminie Małogoszcz.

Do 1870 r. istniała gmina Kozłów.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie kieleckim.

Części miejscowości + Integralne części wsi Kozłów SIMC Nazwa Rodzaj0249113 Błonie część wsi0249120 Doły przysiółek0249142 Górajek kolonia0249136 Grobla osada

Historia left|thumb|Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny Pierwsza pewna wzmianka o wsi Kozłów pochodzi z 1342, jako miejscowości leżącej przy drodze z Małogoszcza. Jan Długosz przytacza przywilej arcybiskupa gnieźnieńskiego Jarosława Bogorii Skotnickiego z 1347 nadający pierwszemu prebendarzowi kościoła św. Jerzego na zamku krakowskim dziesięciny m.in. z Kozłowa. Z kolei w 1359 na dziesięcinach z Kozłowa i Michałowa, o dochodach rocznych 23 grzywny (1529), nadanych przez archidiakona krakowskiego Jarosława Skotnickiego późniejszego acybiskupa gnieźnieńskiego, ufundowano ministerium p.w. Zwiastowania NMP na zamku krakowskim.

Zapewne więc w połowie XIV stuleciu kościoła w Kozłowie jeszcze nie było. Pierwsza znana wzmianka o kościele tutejszym pochodzi z 1442.

W opisie Jana Długosza (1470–1480), wieś znajduje się w posiadaniu Jakuba i Zawiszy Kozłowskich h. Róża. We wsi jest drewniany kościół (bez podania wezwania) oraz dwór. Według rejestrów podskrabińskich w 1508 dziedzicem Kozłowa był J. Kozłowski, płacący 37 groszy i 9 denarów podatku. W 1515 wybudowane zostało murowane prezbiterium przez nieznanego fundatora. Parafia, według Jana Długosza, obejmuje wieś Kozłów z dworem oraz wieś Gruszczyn. Są również dwie karczmy w posiadaniu Stanisława Curczel.

W 1540 Kozłów należy do szlachetnych Floriana, Zawiszy i Jakuba, synów Anny, wdowy po Bernardzie Kozłowskim . We wsi jest 12 kmieci osadzonych na półłankach, 7 półłanków pustych, karczma dająca 1 grzywnę czynszu, 3 zagrodników, 4 stawy, młyn, bory i pasieki, niewiele łąk i pastwisk; we wsi znajdował się dwór (curia) oraz folwark. Wdowa po Bernardzie Anna, wyszła za Mikołaja Lasochowskiego, miała na Kozłowie zapisaną oprawę posagową. Florian, syn Dobiesława miał również zabezpieczone swe prawa majątkowe w Kozłowie. Nazajutrz po św. Michale 1547 dokonany został podział majątkowy pomiędzy braćmi: Jakubem, Florianem (Tworkiem) i Zawiszą Kozłowskim. Wkrótce potem nabył Kozłów Hieronim Szafraniec z Pieskowej Skały h. Starykoń, starosta chęciński (1519–1550). W jego osobie może należałoby widzieć założyciela podwalin pod protestantyzm w Kozłowie, w którym przejęto kościół katolicki na zbór. Funkcjonował on jeszcze w 1613 kiedy to ministrem kalwińskim był Aleksander Witrelin. Po śmierci Hieronima Szafrańca (zm. 1567), Kozłów z Ludynią wziął Piotr Szafraniec, który przejął nowe nazwisko Ludyński. Po nim obie wsie wziął jego syn Stanisław Szafraniec, wojski krakowski (1589–1597), który w 1589 zapisał Kozłów i Ludynię swojej siostrze a żonie Mikołaja ze Stanowisk Kozłowskiego h. Poraj (protestanta). Z kolei w 1605 Mikołaj Kozłowski, zapisał Kozłów swemu zięciowi Andrzejowi Oleśnickiemu z Oleśnicy i Nieprawic, h. Dębno, protestantowi. W 1614 Andrzej Oleśnicki zapisuje Kozłów Abrahamowi Białobrzeskiemu. Abraham Białobrzeski w sobotę po św. Agnieszce 1619 sprzedał Kozłów Krzysztofowi Ujejskiemu z Ropniowa h. Szreniawa bez Krzyża.

Od Ujejskich Kozłów przechodzi w posiadanie rodu Tęgoborskich h. Szreniawa z Krzyżem. Pierwszym był Mikołaj Tęgoborski, żonaty był po raz drugi z Eleonorą Katarzyną Oraczewską (zm. 1642). Mikołaj zwrócił kościół katolikom, stać się to mogło około 1622 r. bowiem tego roku pleban kozłowski Wojciech Bujachowicz potwierdził w grodzie chęcińskim darowiznę kielicha z pateną oraz krzyża srebrnego przez plebana małogoskiego Jana Biedy Chrostkowica.

Po śmierci Mikołaja Tęgoborskiego (przed 1644) Kozłów i Ludynię wziął jego syn Piotr, rotmistrz króla Jana Kazimierza, żonaty z Katarzyną z Korcińskich. W 1644 Piotr Tęgoborski po śmierci swej żony wystawił nawę w kościele kozłowskim, którego konsekracja nastąpiła w 1648. Po jego śmierci Kozłów był w rękach jego syna Jana Tęgoborskiego, podczaszego nowogrodzkiego, kasztelana żarnowskiego, który w 1660 wystawił pomnik Mikołajowi i Eleonorze Tęgoborskim zachowany po dzień dzisiejszy. Właścicielem Kozłowa w 1672 był Aleksander Wyżycki, stolnik nowogrodzki z małżonką, zaś Tęgoborscy swoją główną siedzibę rodową przenieśli do Imielna. Następnie właścicielami Kozłowa był Jan Olszewski h. Prus II, łowczy inowrocławski. W 1764 Kozłów posiadają Kilijan i Agnieszka Wielądko.

Następnie Kozłów przeszedł do rodziny Małachowskich h. Nałęcz. Pierwszym z nich był Mikołaj Małachowski, wojewoda sieradzki (1775), dziedzic Końskich. W działach majątkowych Kozłów otrzymał jego syn Stanisław Aleksander Małachowski, który w 1793 odstępuje te dobra bratu Janowi Nepomucentowi Małachowskiemu, marszałkowi Trybunału Koronnego, staroście opoczyńskiemu (w 1793 Stanisław Aleksander Małachowski został sędzią ziemskim chęcińskim). W 1798 kupuje Kozłów Ognacy Malczewski h. Tarnawa, właściciel Drochowa, komornik graniczny chęciński. Wraz z żoną Wiktorią ze Skórkowskich miał synów Józefa (dziedzica Drochowa), oraz Ludwika. W 1827 Ludwik wraz z córką swej siostry Marii, Henryką Suchodolską (córką Tadeusza właściciela Rawicy), jest właścicielką Kozłowa. Mniej więcej w tym samym czasie, w 1827 wieś miała 34domy i 235 mieszkańców.

Po śmierci wuja, Henryka Suchodolska, obejmuje cały Kozłów i wnosi go w posagu, około 1845 swemu mężowi Napoleonowi Rzewuskiemu h. Krzywda. Potem dziedziczy Kozłów ich syn Władysław, żonaty z Justyną Kochanowską, a około 1890 Kozłów sprzedał. W 1883 dobra Kozłów obejmowały rozległości 2335 mórg. Składały się na nie: wieś Kozłów (58 osadników z gruntem 430 mórg), folwark Kozłów z Zygmuntowem (było w nim pięć budynków drewnianych, a grunty orne i ogrody obejmowały 382 mórg, łąk 86, pastwisk 49, 553 lasu, nieużytki i place zajmowały 25, razem obszar wynosił 1095); folwarki Ludwinów, Henryków, osady młynarskie Grobla, Słupek i Borowiec.

Urodzeni w Kozłowie Zygmunt Napoleon Rzewuski – powieściopisarz i uczestnik powstania styczniowego, rotmistrz. Anna Błachucka – pisarka

Zabytki Kościół parafialny pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, wybudowany w 1515 roku; rozbudowany w 1644 r.; w okresie reformacji zbór; odbudowany po pożarze w 1927; w kościele znajduje się poliptyk Świętego Mikołaja z początku XVII wieku. Kościół oraz dzwonnica są wpisane do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.110/1-2 z 11.02.1967).

Przypisy Raport o stanie gminy Małogoszcz w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 7-8 Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().

Bibliografia