Obrowiec – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie hrubieszowskim, na zachodnim skraju gminy Hrubieszów.

+Integralne części wsi Obrowiec SIMC Nazwa Rodzaj 0889500 Obrowiec-Kolonia część wsi

Wieś jest sołectwem w gminie Horodło. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 402 mieszkańców i była dziesiątą co do wielkości miejscowością gminy Hrubieszów.

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Hrubieszowie.

Położenie Posiada powierzchnię 769,69 ha. Od południa graniczy z sołectwem Brodzica, od zachodu z gminami Trzeszczany i Werbkowice, od północy z sołectwem Nowosiółki, natomiast od wschodu z gminą miejską Hrubieszów. Maksymalna rozciągłość sołectwa na linii północ-południe wynosi 3,5 km, a na linii wschód-zachód około 2,5 km. Najbliższym miastem jest Hrubieszów, położony około 6 km na południowy wschód od Obrowca. Innymi większymi miastami w pobliżu są Chełm i Zamość położone w odległości około 45 km oraz podobne wielkością do Hrubieszowa Krasnystaw i Tomaszów Lubelski w odległości około 55 km. Od stolicy województwa – Lublina – Obrowiec dzieli około 120 km. Miejscowość położona była wcześniej w województwie zamojskim (1975–1998) oraz gminie (1919–1954), a następnie gromadzie Moniatycze (1954–1972).

Geografia (opis) Pod względem fizycznogeograficznym Obrowiec leży na pograniczu trzech mezoregionów: Kotliny Hrubieszowskiej (południowo-wschodnia część), Grzędy Horodelskiej (północna część) i Działów Grabowieckich (zachodnia część). Mezoregiony te (oprócz Działów Grabowieckich) należy zaliczyć do Wyżyny WołyńskiejKondracki J., 1998, Geografia regionalna Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa. Wieś położona jest nad rzeką Huczwą oraz jej lewobrzeżnym dopływem Białką, która na terenie wsi uchodzi do Huczwy. Obszar wsi posiada urozmaiconą rzeźbę terenu, ze spadkami przekraczającymi 8%. Na polach leży nad rzeką rzadka na Hrubieszowszczyźnie wydma piaszczysta, w której piachu znajdują się urny popielcowePlan Rozwoju Miejscowości Obrowiec na lata 2005-2013, 2005, Gmina Hrubieszów, s.2. Wysokości bezwzględne wahają się od 181 m n.p.m. (ujście Białki) do blisko 230 m w pobliżu lasu na północy sołectwa. Z gleb przeważają głównie czarnoziemy i gleby brunatnoziemne, choć spotyka się również gleby bielicowe i madyMapa gleb Polski w skali 1:300 000, 1961, Opracowanie w Instytucie Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa. W świecie zwierzęcym warto zobaczyć jedno z nielicznych w Polsce stanowisk żołny.

Pochodzenie nazwy Istnieją trzy teorie wyjaśniające pochodzenie nazwy Obrowiec: Pierwsza, najbardziej prawdopodobna i przekazywana w tradycji ustnej mieszkańców, mówi, że w dawnych czasach wieś nazywała się Bobrowiec, ze względu na licznie zamieszkujące Huczwę bobry. Nie wiadomo jednak kiedy dokładnie zmieniono jej nazwę na Obrowiec. Druga teoria wywodzi jej nazwę od pierwszego właściciela. Mógł być nim Johannes de Obrowiec, który podpisał w 1329 roku polubowną ugodę z opatem Cystersów w Scyrzycu o wieś Ściborzyce. Brak jednak dokumentów potwierdzających tę tezę. Trzecia wersja mówi o osadnictwie Awarów – ludu turkojęzycznego nazywanego przez Słowian Obrami. Założyli oni w VI wieku państwo (Chanat Awarski) na obszarze dzisiejszych Węgier i Austrii. Rozbite zostało ono w 796 roku przez Franków, a pokonani Obrzy rozproszyli się wśród ościennych plemion Słowiańskich. Dlatego jest bardzo możliwe, że pewna grupa mogła osiedlić się nad Huczwą.

Historia

Pradzieje mały|Bród na Huczwie (obok widoczna kładka) O dziejach Obrowca z dalekiej przeszłości dowiadujemy się z badań archeologicznych. Były one prowadzone w okresie międzywojennym oraz w latach 1977-1978. W wyniku badań powierzchniowych wykonanych metodą AZP i wykopaliskowych odkryto na obszarze wsi 47 stanowisk archeologicznych (punktów osadniczych)Buszewicz J., Niedźwiedź E., Dokumentacja obszaru AZP nr 86-93, archiwum WUOZ w Lublinie, Delegatura w Zamościu. Najstarsze zabytki w postaci kilku ułamków naczyń glinianych i przekłuwacza krzemiennego związane ze środkowym neolitem zaliczono do kultury wołyńsko-lubelskiej (4700-3400 p.n.e.). Bogate osadnictwo występowało na terenie miejscowości we wczesnej epoce brązu. Reprezentuje je kultura mierzanowicka (2200-1600 p.n.e.), której ślady w postaci drobnych ułamków naczyń i odłupków krzemiennych zanotowano na powierzchni. Wiele znalezisk reprezentuje kulturę strzyżowską (1750-1600 p.n.e.). Wśród inwentarza zabytków znajdują się liczne ułamki naczyń, narzędzia krzemienne: grot do oszczepu, sztylet i siekierka oraz wiórek i odłupki krzemienneNiedźwiedź J., Niedźwiedź E., Kalisz J., Panasiewicz J., 2010, Dzieje miejscowości gminy Hrubieszów, powiat hrubieszowski, Zamość - Hrubieszów, s. 149. Bogate osadnictwo datowane na X-XIII wiek związane jest z ludnością słowiańską. Ślady tego osadnictwa w postaci kilkudziesięciu ułamków naczyń glinianych zarejestrowano na kilku stanowiskach. Z tego okresu pochodzi także brązowy, przenośny relikwiarz-enkolpionGródek-Kciuk E., Enkolpiony znalezione na terenie Polski - próba klasyfikacji i datowania materiałów "Przegląd Archeologiczny" t. 36/1989, s. 114-123, ryc. 9.

W dawnych czasach wieś położona była w widłach rzek Huczwy i Białki oraz otoczona bagnami i lasem. Jedyna droga była przez most na Białce w stronę Hrubieszowa oraz był bród na Huczwie w stronę Brodzicy. Bród ten obecnie wyłożony jest terlinką, a obok niego zrobiono kładkę dla pieszych.

Korona Królestwa Polskiego i I Rzeczpospolita Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana w 1400 roku w akcie erekcyjnym parafii łacińskiej w Hrubieszowie jako wieś szlachecka (folwark szlachecki), która miała oddawać plebanowi każdego roku po korcu żyta i 2 korce owsaBuhajczuk F., 1981, Dzieje parafii rzymsko-katolickiej w Hrubieszowie w latach 1819-1939, Lublin, s. 24.. W roku 1448 wieś była wzmiankowana jako „wysługa” zmarłego Mikołaja Kinickiego z Horyszowa herbu PrawdzicStamirski H., 1958, Powiat horodelski w roku 1472, Hrubieszów, s. 37.. Rejestr poborowy z 1472 roku notował Obrowiec jako wieś szlachecką z 3 łanami użytkówJaneczek A., Świerzawski A., 1991, Rejestr poboru łanowego województwa bełzkiego z 1472 roku, "Kwartalnik Historii Kultury Materialnej", R.XXXIX, nr 1/1991, s. 35.. W 1489 roku dzierżawcą wsi był Maciej Zamoyski herbu Jelita, rotmistrz królewski, syn Tomasza z Łaźnina. Ożenił się on z Beatą z Obrowca, córką Wawrzyńca z Pustotewa (Bończy)Janeczek A., 1993, Osadnictwo pogranicza polsko-ruskiego, Warszawa, s. 345.. W XVI-XVII w. Obrowiec był własnością możnego rodu Łaszczów, którzy od nazwy swojej miejscowości przybrali nazwisko Łaszczów-Obrowieckich. W XVI w. wieś była w posiadaniu Wawrzyńca Łaszcza, natomiast w 1572 roku należała do jego synów: Andrzeja i Ambrożego Łaszczów. Pod koniec XVI wieku wymieniany był Wojciech Łaszcz Kobelski z Obrowca, żonaty z Zofią z GrabiówAJZ (Archiwum Jana Zamoyskiego), t.I, s.442; Boniecki A., Herbarz polski, t. XV, s. 217.. Rejestr z 1531 roku wymienia tu młyn o 1 kole, zaś według rejestru z 1578 roku Andrzej Łaszcz, żonaty z Zofią Ródgierzówną posiadał w Obrowcu 4 łany użytków (czyli 67,2 ha), 8 zagrodników z ziemią, 2 komorników z bydłem oraz 3 ubogichJabłonowski A., 1902, Ziemie ruskie, Ruś Czerwona, Warszawa, s. 230, 250.. Prawdopodobnie po nim dziedziczył syn Paweł. W 1629 roku wieś należała do ZielińskiegoCPAHUL (Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie), Rejestr pogłównego woj. bełskiego z 1629. Właścicielami Obrowca Zielińscy byli także w latach 1681-1682CPAHUL, Regestrum Controbutionis...[1681-82].

Podczas najazdów tatarskich w XVII wieku doszczętnie został spalony dwór oraz wieś, a także istniejący tu Klasztor Dominikanów, którego zakonników wymordowano. Jedyną pozostałością po klasztorze jest kamienna figura św. Dominika stojąca wśród pól (niedaleko lasu zwanego „Wierzbowata”) oraz miejsce zwane mogiłkami pozostałość po cmentarzu przyklasztornym). Pod koniec XVII wieku wieś trafiła w ręce Michała Kuropatnickiego i Jerzego BoguszewskiegoCPAHUL, Lustracja wsi ok. 1700 roku. Na początku XVIII wieku właścicielem wsi był zapewne Józef Kuropatnicki (zm. 1742) herbu Nieczuja, żonaty pierwszy raz z Anną z Tarłów, a drugi raz z Zuzanną Teresą z Kurdwanowskich, po pierwszym mężu Ciechowską, z którą miał dwoje dzieci: Domicellę i Ewarysta Andrzeja (1734-1788). Ten ostatni urodzony w Obrowcu był kasztelanem buskim, a potem bełskim. Ożenił się w 1756 roku z Katarzyną z Łętowskich, a znany był przede wszystkim jako amator geograf, heraldyk i bibliofil. Przy podziale rodzinnych dóbr przypadł mu Obrowiec, ale ok. 1760 roku wykupił od siostry dobra NieledewPolski Słownik Biograficzny, 1971, t. XVI, Wrocław-Warszawa-Kraków, s.251. Pod koniec XVIII wieku oba majątki od Kuropatnickiego odkupił Leon Wyżga, żonaty z Teresą z WereszczyńskichKuropatnicki E.A., 1786, Geografia albo dokładne opisanie Królestw Galicji i Lodomerii, Przemyśl 1786.

Okres zaborów W wyniku I Rozbioru Polski w 1772 roku Obrowiec znalazł się w zaborze austriackim, następnie w 1809 roku w granicach Księstwa Warszawskiego, a po jego upadku w 1815 roku, w Królestwie Polskim pod zaborem rosyjskim. Podczas powstania kościuszkowskiego rozegrała się tutaj bitwa nad Huczwą (w browarze był Sztab Powstańczy), w której zginęło wielu powstańców. Za waleczność i poświęcenie w czasie bitwy dziedzic obrowiecki najpierw pochował, a następnie wymurował pomnik dowódcy powstańców (w parku dworskim). Został on zniszczony dopiero w 1946 roku przez członków PPR.