Gródek (Gródek Nadbużański, dawniej: Gródek Nadbużny) – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie hrubieszowskim, w gminie Hrubieszów.

+Integralne części wsi Gródek SIMC Nazwa Rodzaj 0889203 Gródek-Kolonia część wsi

Wieś jest sołectwem w gminie Hrubieszów. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011) liczyła 319 mieszkańców i była piętnastą co do wielkości miejscowością gminy Hrubieszów.

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Ducha Świętego w Hrubieszowie.

Historia Prowadzone od 1934 roku badania archeologiczne odkryły osadę kultury pucharów lejkowatych datowaną na okres 3100–2500 p.n.e. Wykopaliska prowadzono również na cmentarzysku kultury łużyckiej z początku I tysiąclecia p.n.e., gdzie wydobyto wiele popielnic z prochami zmarłych. Wznowione przez Andrzeja Kokowskiego z UMCS wykopaliska archeologiczne ujawniły gockie osadnictwo istniejące w Kotlinie Hrubieszowskiej ponad 200 lat z kilkoma cmentarzyskami i śladami znacznych osad, które zachowały ciągłość aż do przybycia Słowian. Odkryto również pochówek wojownika w pełnym uzbrojeniu z okresu XI wieku.

Za relacją Długosza umiejscawiany jest w Gródku gród Wołyń (siedziba plemienia Bużan, która dała nazwę całej krainie na prawym brzegu górnego Bugu), pod którym w 1018 miała miejsce bitwa pomiędzy wojskami Bolesława Chrobrego i Jarosława Mądrego. Gród został zniszczony przez najazd mongolski w 1241.

Wieś po raz pierwszy wzmiankowana w dokumencie fundacyjnym króla Władysława Jagiełły z 1400 kościoła p.w. Wniebowzięcia NMP i parafii w Hrubieszowie. W II połowie XVI wieku należała do Łysakowskich, a w XVIII w. do Ciechowskich. W 1578 wieś miała jedynie 2,5 łana (42 ha) gruntów uprawnych. W 1725 powstał klasztor bazylianów działający do 1787. Po jego likwidacji cerkiew monasterska pozostała czynna jako parafialna. Gródek zwiedzał Zorian Dołęga-Chodakowski, który także lokalizował tu gród Wołyń.

W 1847 miejscowość miała należeć do Joanny Gródeckiej. Według spisu z 1827 liczyła 52 domy i 353 mieszkańców. Na początku XIX w. cerkiew zastąpiono nowa świątynią, która działała jako unicka do kasaty eparchii chełmskiej w 1875, następnie do 1914 była parafialną cerkwią prawosławną.

Wg spisu z 1921 Gródek miał 79 domów oraz 486 mieszkańców, w tym 398 Ukraińców i 30 Żydów. Władze II Rzeczypospolitej nie wyraziły zgody na ponowne otwarcie cerkwi, a w 1938 jej budynek rozebrano w toku akcji rewindykacyjno-polonizacyjnej. Z cerkwią związany jest cmentarz prawosławny, użytkowany do końca II wojny światowej, a następnie porzucony w związku z wywiezieniem ludności tego wyznania.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa zamojskiego.

Zabytki

grodzisko średniowieczne identyfikowane z grodem WołyńA. Poppe, Gród Wołyń, Z zagadnień osadnictwa wczesnośredniowiecznego na pograniczu polsko-ruskim, „Studia Wczesnośredniowieczne” 4, 1958, s. 227–300.. Wg kronikarza Nestora koło grodu w dniu 22 lipca 1018 roku Bolesław Chrobry pokonał wojska księcia kijowskiego Jarosława Mądrego (Bitwa pod Wołyniem). Gród ten funkcjonował od czasów Awarów, a następnie od czasów kształtowania się państwa Piastów w X wieku. W XI wieku został opanowany przez Rurykowiczów i istniał do 1240 roku, gdy został zniszczony podczas najazdu mongolskiego. Grodzisko w Gródku nad Bugiem ma wymiary 112×97 m, a cały zespół osadniczy obejmujący gród i przylegające wsie mógł zajmować 15 hektarów. Gród był ośrodkiem handlowym, o czym świadczą znaleziska m.in. handlowych plomb ołowianych, kabłączków skroniowych, szklanych paciorków, jedwabiu. W XV i XVIII wieku na terenie grodziska funkcjonował cmentarz. W XVII wieku na terenie grodziska znajdowały się zabudowania dworskie. W czasie I i II wojny światowej na terenie grodziska wykopano rowy strzeleckie. Pierwsze badania na grodzisku przeprowadzono w latach 1952-1955. W trakcie wykopalisk w 1983 roku odkryto w Gródku pochówek wojownika zaopatrzonego zarówno w miecz i kołczanM. Wołoszyn, Między Wschodem i Zachodem: pochówek wojownika ze stanowiska 1 C w Gródku, pow. hrubieszowski, woj. lubelskie, „Acta Militaria Mediaevalia” 1, 2005, s. 87–105..

Szlaki turystyczne Nadbużański szlak rowerowy

Zobacz też Gródek

Przypisy GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r. Strona gminy, sołectwa [dostęp 2024-01-01]

GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () Opis parafii na stronie diecezji

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Gródek (powiat hrubieszowski)