thumbnail|Łucznik europejski z okresu średniowiecza
Łucznik – żołnierz lekkiej piechoty lub kawalerii uzbrojony w łuk. Powszechny rodzaj jednostki wojskowej wykorzystywany w starożytności oraz w średniowieczu.
Charakterystyka Łucznicy w starożytnych i średniowiecznych armiach pełnili istotną rolę zarówno w działaniach ofensywnych, jak i obronnych.
W działaniach zaczepnych często wykorzystywano łuczników konnych, których atutem była zwiększona mobilność. Z kolei piesi łucznicy częściej angażowani byli w działania obronne, choć niejednokrotnie uczestniczyli również w oblężeniach twierdz.
Rozmieszczenie łuczników na murach i wieżach zapewniało przewagę taktyczną nad przeciwnikiem prowadzącym oblężenie. Ostrzał prowadzony przed starciem bezpośrednim umożliwiał zadanie strat wrogowi jeszcze przed wejściem do walki wręcz.
Formacje łuczników często ustawiano w przednich szeregach armii, co w przypadku zagrożenia pozwalało im wycofać się za cięższą piechotę lub jazdę.
W trakcie oblężeń atakujący łucznicy stosowali również strzały zapalające, co umożliwiało podpalenie umocnień i zwiększało skuteczność ataku.
Historia Początki Pierwsze znane wzmianki o użyciu łuczników w walce pochodzą ze starożytnego Egiptu z około II tysiąclecia p.n.e. Podczas bitwy pod Kadesz (1274 p.n.e.) zarówno piesi żołnierze, jak i załogi rydwanów byli wyposażeni w kompozytowe łuki refleksyjne, wykonane z warstw rogu i drewna. Rydwan egipski obsługiwało dwóch żołnierzy: woźnica i strzelec. Łucznik dysponował dwoma łukami (w tym jednym zapasowym) oraz około 80 strzałami, przenoszonymi w kołczanach. Zarówno on, jak i woźnica, byli chronieni przez zbroje łuskowe sięgające poniżej kolan.
Ramzes II miał w tej bitwie do dyspozycji około dwóch tysięcy rydwanów, wykorzystywanych głównie do działań zaczepnych. Woźnica podjeżdżał na odległość strzału, a łucznik prowadził ostrzał w trakcie jazdy. Ataki łuczników, przeprowadzane w odpowiednim momencie, prowadziły do strat w szeregach przeciwnika, wywoływały zamieszanie i prowokowały do nieprzemyślanych kontrakcji.
Azja mały|Łucznik japoński i tarcze łucznicze, tusz na papierze (1878) Przez wiele stuleci łuk był jednym z podstawowych typów broni stosowanych w Azji. Wykorzystywali go m.in. Hetyci, Asyryjczycy, Mongołowie oraz Tatarzy. W Japonii używano ponad dwumetrowych łuków yumi, stanowiących element uzbrojenia samurajów. Stosowano je zarówno w walce pieszej (kyūjutsu), jak i konnej (yabusame).
Europa Łucznicy stanowili ważny element sił zbrojnych wikingów. Norwegów opisywano jako „sławnych łuczników”, a w Szwecji liczebność oddziałów określano liczbą łuków, analogicznie do „szabel” w kontekście broni białej. Łuków używali także skandynawscy królowie, a niektórzy wikińscy strzelcy wyborowi zapisali się w historii.
Do znanych promotorów łucznictwa należeli m.in. Wilhelm Zdobywca oraz Karol Wielki. Doświadczenia związane z wykorzystaniem łuczników zostały przez Anglo-Normanów wykorzystane podczas podbicia Walii w 1284 roku.
Anglia mały|Pomnik Robin Hooda w Nottingham. Typowy łucznik angielski nie nosił miecza.
Na przełomie XIII i XIV wieku Edward I wprowadził do powszechnego użytku tzw. łuk walijski, jako podstawowe uzbrojenie najbiedniejszych warstw społeczeństwa powoływanych do służby wojskowej. Łucznicy byli zazwyczaj wyposażeni w łuki oraz krótką broń białą. Z reguły nie posiadali opancerzenia; nosili przeszywanice jako wierzchnią odzież ochronną.
Następcy Edwarda organizowali obowiązkowe ćwiczenia łucznicze oraz zawody sprawdzające umiejętności, co przyczyniło się do podniesienia poziomu wyszkolenia. Wyznaczono również niedziele wolne od pańszczyzny, które chłopi mieli przeznaczać na treningi łucznicze.
Łuk walijski mierzył około 180 cm i był najczęściej wykonywany z drewna cisowego, rzadziej z jesionowego. Cięciwę wykonywano z odpornych na wilgoć nici lnianych lub konopnych. Strzały miały długość 90–100 cm i zakończone były odpowiednio dobranymi grotami: czworokątnymi do przebijania zbroi lub szerokimi, trójkątnymi do walki z nieopancerzonymi przeciwnikami. Strzały z wąskimi grotami mogły przebijać pancerze z odległości około 150 metrów.
Podczas kampanii we Francji król Edward III ze względu na ograniczoną ładowność transportu morskiego nie mógł zabrać dużej liczby rycerzy konnych. Oparł więc swoje siły inwazyjne na około 7000 łucznikach. Każdy z nich mógł oddać przeciętnie 10–12 strzał na minutę, co w większych formacjach zapewniało znaczną siłę rażenia.
Strzały wbijano w ziemię przed rozpoczęciem starcia, co umożliwiało szybsze sięganie po kolejne pociski niż w przypadku korzystania z kołczanu. Zanieczyszczone groty mogły powodować zakażenia ran, co zwiększało śmiertelność nawet przy niewielkich obrażeniach.
W 1346 roku podczas bitwy pod Crécy doszło do starcia łuczników angielskich z liczniejszą armią francuską pod wodzą Filipa VI, wspieraną przez około 6000 kuszników. Wyższa szybkostrzelność oraz zasięg łuków angielskich zadecydowały o zwycięstwie Anglików w tej bitwie oraz w wielu kolejnych starciach wojny stuletniej.
Skuteczność oddziałów łuczniczych przyczyniła się do popularyzacji tej formacji w armiach innych państw europejskich.
Łucznictwo dziś mały|Łucznik podczas występu na Festiwalu Słowian i Wikingów w Wolinie
Współcześnie łucznictwo funkcjonuje głównie jako dyscyplina sportowa oraz element działalności rekonstruktorów historycznych i bractw rycerskich. Jedną z konkurencji rozgrywanych podczas letnich igrzysk olimpijskich jest łucznictwo.
Z militarnego łucznictwa wywodzi się także Kyūdō – japońska tradycyjna sztuka walki, mająca charakter ceremonialny i medytacyjny.
W kulturze masowej Jedną z najbardziej znanych postaci związanych z łucznictwem w kulturze zachodniej jest Robin Hood. Główna bohaterka serii książek i filmów Igrzyska śmierci, Katniss Everdeen, posługuje się łukiem jako swoją podstawową bronią. W literaturze i grach fantasy łucznictwo często przypisywane jest postaciom elfickim, np. w uniwersum Śródziemia stworzonym przez J.R.R. Tolkiena.
Zobacz też Łucznictwo Łucznicy greccy
Przypisy
Kategoria:Wojskowość średniowiecza Kategoria:Wojskowość starożytna Kategoria:Typy kawalerii Kategoria:Typy piechoty