mały|Dawny herb Chojnic w ratuszu staromiejskim w Gdańsku Chojnice (, , ; ) – miasto w województwie pomorskim, siedziba powiatu chojnickiego i gminy wiejskiej Chojnice. Obecnie 8. największe miasto w województwie pomorskim pod względem ludności (wg danych na 30 czerwca 2025 r.).
Położenie Miasto znajduje się przy drodze krajowej nr 22, w odległości 120 km na południowy zachód od Gdańska.
Chojnice leżą na historycznym Pomorzu Gdańskim.
Według regionalizacji fizycznogeograficznej Polski miasto znajduje się na Pojezierzu Północnokrajeńskim.
Historia Mezolit W wyniku prac archeologicznych Stefana Karola Kozłowskiego od stanowisk archeologicznych znajdujących się w okolicy Chojnic wyodrębniona została grupa chojnicka kultury chojnicko-pieńkowskiej.
Początek miejscowości Osada słowiańska o charakterze miejskim powstała prawdopodobnie już około 1200. Na podstawie badań archeologicznych przypuszcza się że w I połowie XII wieku we wschodniej części późniejszej lokacji miejskiej (na wzniesieniu przy kościele farnym) istniało grodzisko lub umocniona osada. Hipoteza ta nie jest potwierdzona i ma przeciwników. Pod koniec XII wieku wzmogło się średniowieczne osadnictwo w granicach późniejszego miasta. Badania dotyczyły obszaru między ulicami Szewską i Podmurną. Budynek lub budowle znajdowały się na przesmyku pomiędzy dwoma jeziorami (lub oddzielały półwysep od dalszej części lądu). .
Pierwsze źródła i założenie miasta Najstarsza pośrednia informacja o Chojnicach zawarta jest w dokumencie wystawionym przez Mestwina II w 1275 augustianom z pobliskiej wsi Swornegacie. W testacji wymieniony został Mislibous Malowy de ChoynizMax Perlbach, Pommerellisches Urkundenbuch Westpreussischen Geschichtsverein Danzig 1882., uważany za pierwszego znanego z imienia mieszkańca Chojnic.
Braki w źródłach uniemożliwiają pewne ustalenie daty lokacji miasta. Wśród przypuszczeń są okolice roku 1322 (co ma związek z powstaniem komturii człuchowskiej; inne proponowane daty to rok 1205, okres przed 1308 lub 1310). W 1340 w dokumencie Wielki mistrz zakonu krzyżackiego Teodoryk von Altenburg z nadania ziem graniczących z Chojnicami, Chojnice określone zostały po raz pierwszy jako „civitas nostrae Conitz” (nasze miasto Chojnice). Na podstawie badań archeologicznych w Chojnicach ustalono, że początki miasta sięgają XIV wieku (drewno użyte w murach datowano na lata 1365 i 1420).
W składzie państwa krzyżackiego W 1309 miasto znalazło się pod władzą Krzyżaków, którzy w ciągu pierwszej połowy XIV wieku umocnili Chojnice, powiększyli obszar należący do miasta i wydali ostatecznie w 1360 nowy dokument lokacyjny. W 1317 likwidacji uległ archidiakonat pomorski. Dawne ziemie kasztelanii raciąsko-szczycieńskiej (w tym Chojnice i okolice) zostały włączone do archidiakonatu gnieźnieńskiego. lewo|mały|Mury obronne z basztami z 2 poł. XIV wieku (widoczna na zdjęciu baszta środkowa została dobudowana współcześnie po 2000) Dzięki położeniu przy głównym szlaku łączącym Zakon z Brandenburgią Chojnice rozwijały się bardzo szybko, bogacąc się głównie na handlu. W ciągu 20 lat (1340–1360) wzniesiono kościół farny oraz zakończono budowę fortyfikacji. Uczyniły one z Chojnic także ważne ogniwo w systemie obronnym południowo-zachodniej granicy państwa krzyżackiego. Stąd też miasto nazwane zostało przez Jana Długosza Kluczem i Bramą PomorzaChojnice..
Okres powodzenia zakończył wybuch wojny polsko-krzyżackiej w 1409. Po zwycięstwie pod Grunwaldem do miasta na krótko wkroczyły także oddziały polskie. W 1433 miasto oblegane było przez wojska czeskich taborytów wspomagane przez polską szlachtę pod wodzą Jana Ostroroga. Po wybuchu otwartego powstania przeciw Krzyżakom i poddaniu się miast pruskich protekcji Kazimierza Jagiellończyka w 1454 pod Chojnicami doszło do walnej bitwy między wojskami obu stron. W bitwie tej Krzyżacy odnieśli zwycięstwo, którego konsekwencją była uciążliwa 13-letnia wojna. Za lekceważenie chojniczan i krzyżackiej załogi swoimi głowami zapłacił kwiat polskiego rycerstwa, między innymi Jan Zawisza, syn słynnego Zawiszy Czarnego, a sam król musiał salwować się ucieczką. Dopiero w 1466 po trzymiesięcznym oblężeniu miasto, jako jedna z ostatnich twierdz krzyżackich, zajęte zostało przez oddziały koronne.
W latach 1426 i 1472 miasto występuje pod nazwą Choynicza. Według Rymuta w średniowieczu występowała też forma Chojnica, stale w liczbie mnogiej nazwa występuje od XVII wieku.
Jednym z dwóch chojnickich starostów w okresie Rzeczypospolitej szlacheckiej był Andrzej Puszkarz z Dobrzyczan, który uzyskał to stanowisko w uznaniu zasług po wojnie 13-letniej (1454–1466), a pełnił je prawdopodobnie do 6 października 1483, kiedy zmarł. Drugim i ostatnim starostą w Rzeczypospolitej szlacheckiej był Mikołaj Kościelecki, który pełnił urząd między 27 sierpnia 1484 a 26 grudnia 1487.
Kalendarium mały|Jedyna zachowana (z trzech), pięciokondygnacyjna Brama Człuchowska (2 poł. XIV w.) obecnie Muzeum Historyczno-Etnograficzne im. Juliana Rydzkowskiego, zał. 1932. mały|Rynek w Chojnicach mały|Fontanna na Rynku w Chojnicach 1275 – Pierwsza wzmianka o Chojnicach w źródłach historycznych.
Chojnice w Państwie Zakonu Krzyżackiego 1309 – Chojnice stają się częścią Państwa Zakonu Krzyżackiego. 1340–1360 – Zbudowany zostaje gotycki kościół pw. św. Jana Chrzciciela. 1360 – Odnowienie dokumentu lokacyjnego miasta Chojnic. Miasto otrzymało 131 łanów gruntów uprawnych i lasu, w tym miasto 25 i proboszcz 6 łanów wolnych od podatków. Ze 100 łanów miasto płaciło Krzyżakom daniny i podatki w naturze, podobnie jak z młyna, którego posiadanie gwarantował miastu przywilej. 1356 – Osiedlają się augustianie, którzy (z przerwą w okresie reformacji) rezydowali w mieście do kasaty klasztoru w 1819. 1410 – Po bitwie pod Grunwaldem wojska polskie na krótko opanowują Chojnice. 1417–1436 – Rzemieślnicy chojniccy otrzymują wilkierze, czyli przywileje cechowe: 1417 – krawcy, 1422 – tkacze, rzeźnicy, szewcy, nożownicy, kowale, rymarze, konwisarze, iglarze, 1436 – piekarze. 1440 – Chojnice składają akces do Związku Pruskiego. 1446 – Rada miejska zrywa kontakty ze stanami pruskimi. 1454 – Bitwa pod Chojnicami.
Chojnice w Rzeczypospolitej Obojga Narodów 1466 – 28 września kapituluje krzyżacka załoga Chojnic. 19 października zostaje zawarty II pokój toruński. Chojnice zostają włączone do Polski. 1555 – Rada miejska urzędowo deklaruje przyjęcie wyznania ewangelickiego. Protestanci przejmują z rąk katolików kościół farny. Występujący w obronie kościoła proboszcz Jan Siński został zabity w zamieszkach. 1616 – Miasto zwraca katolikom kościół farny. 1620 – Osiedlają się w Chojnicach jezuici. 1623 – Jezuici otwierają szkołę. 1627 – Pożar. 1655–1660 – Poważne zniszczenia związane z potopem szwedzkim. 1657 – Bitwa pod Chojnicami. 1700–1721 – III wojna północna. Następuje zubożenie miasta. 1733 – Pożar. 1742 – Pożar – spaliła się prawie cała zabudowa miejska. 1744 – Została zakończona budowa barokowego kościoła jezuickiego z przeznaczeniem dla uczniów kolegium. 1744–1755 – Wzniesiony został gmach szkoły jezuickiej.
Chojnice w Prusach i w Cesarstwie Niemieckim 1772 – Po I rozbiorze Polski Chojnice w zaborze pruskim. 1815 – Otwarcie gimnazjum państwowego w miejsce byłego kolegium jezuickiego. 1819 – Likwidacja klasztoru augustianów. 1843 – Założenie miejskiej kasy oszczędności. 1846 – Pożar Przedmieścia Człuchowskiego. 1848 – Pojawia się Conitzer Mittheilungen – pierwsza gazeta wydawana w mieścieChojnicka prasa niemieckojęzyczna w okresie pruskim i międzywojennym.. mały|Chojnice pod zaborem pruskim 1864 – Chojnice uzyskują połączenie telegraficzne ze Szczecinem. 1870 – Uruchomienie gazowni miejskiej. 1879 – Chojnice stają się siedzibą sądu okręgowego i prokuratury okręgowej. 1886 – Oddany do użytku zostaje szpital prowadzony przez ss. Franciszkanki. 1892 - Miasto ma 10.107 mieszkańców - 8.673 Niemców (86%), 810 Kaszubów, 502 Żydów, 106 Polaków i 16 osób innej narodowości. 5.267 ewangelików i 4.322 katolików. 1900 – Chojnice otrzymują sieć wodociągową i elektrownię. Rozruchy antysemickie w mieścieMord chojnicki i jego reperkusje wydawnicze.. 1904 – Założone zostaje Urzędnicze Towarzystwo Budowy Mieszkań w Chojnicach. 1909 – Uruchomiona zostaje kanalizacja sanitarna. 1910 - Chojnice mają 12.005 mieszkańców - w 93% Niemców. 1911 – W Chojnicach powstaje pierwsza na Pomorzu drużyna skautowa. 1912 – Zaczęto wydawać Gazetę Chojnicką. mały|Chojnice w 1938 na zdjęciu H. Poddębskiego 1920 – Do Chojnic wkracza wojsko polskie pod dowództwem ppłk. Stanisława Wrzalińskiego, Chojnice częścią odrodzonej Polski.
Chojnice w II Rzeczypospolitej i po II wojnie światowej 1922 – Powstaje Klub Żeglarski Chojnice, najstarszy w Polsce klub żeglarski. 1922 – Powstaje Hufiec ZHP. 1924 – Wizyta prezydenta RP Stanisława WojciechowskiegoPanie i Panowie – Prezydent RP, www.historiachojnic.pl [dostęp 2015-01-26].. Utworzono Szkołę Handlową. 1927 – Wizyta prezydenta RP Ignacego Mościckiego. 1930 – Rozpoczyna działalność Miejskie Gimnazjum Żeńskie. 1932 – Powstaje Muzeum Regionalne. 1939 – 1 września, o godz. 4:45 Chojnice zostały zaatakowane przez wojska niemieckie, stoczona została bitwa obronna. 15 września dokonano pierwszej egzekucji trzech obywateli polskich w lesie miejskim. 24 października odbyła się pierwsza masowa egzekucja w „Dolinie Śmierci”, gdzie w 1939 rozstrzelano ok. 2 tys. mieszkańców Chojnic i okolic. 1945 – 14 lutego miasto zdobyły wojska radzieckie co było równoznacze z zakończeniem niemieckiej okupacji Chojnic. 1950 – Odbudowane zostają gmachy: sądu i poczty. 1959 – Rozpoczyna działalność miejska komunikacja autobusowa. 1960 – 14 lutego reaktywowane zostało Muzeum Regionalne, obecnie Muzeum Historyczno-Etnograficzne. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego. 1992 – W mieście powstaje lokalne Radio Weekend. 1993 – Papież Jan Paweł II nadaje miejscowej farze tytuł Bazyliki Mniejszej. 1997 – W Chojnicach powstaje oddział zamiejscowy Politechniki Koszalińskiej. 1999 – Chojnice ponownie miastem powiatowym. 2002 – Św. Jan Chrzciciel zostaje patronem Chojnic. 2004 – Powszechna Wyższa Szkoła Humanistyczna „Pomerania” z siedzibą w Chojnicach została wpisana do rejestru niepaństwowych uczelni zawodowych. 2006 – Holiday Chojnice zdobył wicemistrzostwo i Puchar Polski w futsalu. 2008 – Otwarcie południowej obwodnicy Chojnic. 2016 – Drużyna Red Devils Chojnice zdobyła Puchar Polski w futsalu. 2020 – Pożar w miejscowym hospicjum w wyniku którego śmierć poniosły 4 osoby. mały|Średniowieczna fosa miejska, obecnie Amfiteatr im. Jana Sabiniarza
Zabytki mały|Bazylika Ścięcia św. Jana Chrzciciela mały|Kościół Zwiastowania NMP
Bazylika pw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela z XIV wieku. Według średniowiecznych podań wybudowana na miejscu pogańskiej świątyni Świętowita. Na wschód od kościoła plebanie (stara – XIV-wieczna i nowa – XVIII/XIX-wieczna)Bazylika Mniejsza w Chojnicach.. Barokowe kolegium pojezuickie z kościołem pw. Zwiastowania NMP z XVIII wiekuGimnazjum w Chojnicach.Kościół gimnazjalny w Chojnicach.. Średniowieczne, XIV-wieczne mury miejskie okalające Stare Miasto od zachodu oraz częściowo południa i wschoduMury obronne Chojnic., oraz liczne baszty (Wronia, Szewska, Kurza Stopa)Ocalałe chojnickie baszty.. W Bramie Człuchowskiej (jedynej z trzech zachowanych) mieści się Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Chojnicach, w basztach m.in. galeria sztuki współczesnej, biblioteka i oddział Archiwum PaństwowegoBrama Człuchowska.. Średniowieczny układ przestrzenny Starego Miasta z kamieniczkami z XVIII i XIX wiekuHistoria losów chojnickich kamieniczek.. Na Rynku znajduje się fontanna nawiązująca do klasycyzmu, której rzeźby przedstawiają korowód świętojański. Neogotycki ratusz zbudowany w 1902 po wyburzeniu XVI-wiecznego starego ratusza stojącego na RynkuChojnicki ratusz – zdjęcia i historia..