Sesimbra – miasto w Portugalii, w dystrykcie Setúbal, w Obszarze Metropolitalnym Lizbony, położona na południowym skraju półwyspu Setúbal nad Oceanem Atlantyckim. Jest siedzibą gminy o tej samej nazwie.
Położenie i środowisko Gmina Sesimbra położona jest w południowej części półwyspu Setúbal. Od północy graniczy z gminami Almada i Seixal, od północnego wschodu - Barreiro, od wschodu - Setubal. Powierzchnia gminy wynosi 194,98 km², z czego ok. 40 km stanowi linia brzegowa. Jej teren obejmuje fragment Serra da Arrábida, oraz wybrzeże Atlantyku od plaż Meco po przylądek Espichel na zachodzie i dalej południowe wybrzeże aż po skalisty fragment Calhau dos Alhos. Na obszarze gminy znajdują się: Park Przyrodniczy Arrábida (17.641 ha) oraz Park Morski im. prof. Luiza Saldanhy (ok. 53 km²).
Miasto Sesimbra położone jest na południowym wybrzeżu półwyspu Setúbal.
Podział administracyjny Na mocy ustawy z 2013 roku (Lei n.º 11-A/2013) gmina dzieli się na trzy sołectwa:
Sesimbra (Zamek) (port. Sesimbra (Castelo)) Sesimbra (Święty Jerzy) (port. Sesimbra (Santiago)) Quinta do Conde
Demografia Według spisu narodowego Censos 2021 gmina liczyła 52.384 mieszkańców. Największe skupisko ludności znajduje się w sołectwie Quinta do Conde.
thumb|center|650px|Ludność gminy Sesimbra w latach 1864–2022 (spisy powszechne; z etykietami wartości przy punktach)
Spisy powszechne ludności Portugalii, zgodne z wytycznymi Międzynarodowego Kongresu Statystycznego w Brukseli z 1853 r., odbywały się od 1864 r. i są dostępne do wglądu na stronie internetowej Narodowego Instytutu Statystycznego (INE).
Historia Ślady obecności człowieka w Sesimbrze sięgają neolitu (3000 r. p.n.e.). W epoce żelaza (VIII-II) estuarium rzeki Sado zamieszkiwali Cempsi - plemię lub klan wymienione w poemacie Ora maritima Rufusa Festusa Awienusa (IV w.), od których według tradycji pochodzi nazwa miasta.
Zamek mały|Zamek w Sesimbrze Zamek powstał w czasach muzułmańskich (IX w.) na wzgórzu dominującym nad zatoką. W 1165 roku twierdzę zdobył król Alfons I Zdobywca, jednak w końcu XII wieku zamek ponownie zajęły wojska muzułmańskie, doszczętnie go niszcząc. Nowy zamek zbudowano po wyparciu muzułmanów przez króla Sancho I w 1200 r. W 1201 roku król Sancho I nadał miejscowości przywilej emfiteuzy. Wokół zamku powstała pierwsza osada. W 1236 r. zamek stał się własnością Zakonu św. Jakuba, po czym prawdopodobnie wzniesiono mur ochronny wokół osady na podzamczu. W 1364 r. zamek był punktem schronienia i oporu mistrza Zakonu Avis podczas inwazji kastylijskiej. Zamek i osada zostały złupione przez flotę kastylijską, powracającą z oblężenia Lizbony.
W 1516 r. kompleks zamkowy znajdował się w stanie zaawansowanej ruiny, a król nakazał zabrać z niego armaty. Źródła z tego okresu wspominają również o istnieniu w obrębie murów obronnych szpitala Ducha Świętego wraz z kaplicą, w której ołtarzu znajdowały się retabla. W 1536 r. ufundowano nowe sołectwo św. Jerzego (Santiago), a mieszkańcy stopniowo przenosili się spod zamku do bardziej atrakcyjnej wioski rybackiej na wybrzeżu.
W 1755 r. w wyniku wielkiego trzęsienia ziemi, które nawiedziło rejon Lizbony, zamek w Sesimbrze, który już wcześniej znajdował się w ruinie, został kompletnie zniszczony i opuszczony.
W XIX w. część dawnego muru zamku została wykorzystana do budowy cmentarza gminnego. W pierwszej połowie XX w. w XVI-wiecznym bastionie i średniowiecznym murze wykonano wyrwę w celu budowy drogi ułatwiającej dostęp podczas uroczystości Matki Boskiej Zamkowej (port. Nossa Senhora do Castelo) i organizacji pogrzebów. W latach 1933-1945 prowadzono różne prace zabezpieczające pozostałości zamku. W 1975 r. na podstawie istniejącej dokumentacji i badań archeologicznych udało się częściowo odtworzyć infrastrukturę dawnej rezydencji burmistrza.
Miasto mały|Widok Sesimbry z 1884 r. W akcie lokacyjnym nadanym w 1201 r. przez króla Sancha I znajduje się pierwsza pisemna wzmianka o praktykowaniu rybołówstwa w rejonie Sesimbry. W średniowieczu ludność zaczęła przemieszczać się z osady na wzgórzu do nowej, rybackiej osady nad morzem. Dzisiejsza miejscowość Sesimbra wzięła początek z osady rybackiej założonej w XIII w. z inicjatywy króla Dionizego I.
Znaczenie działalności związanej z morzem zwiększyło się w drugiej połowie XVI wieku, głównie dzięki odkryciom geograficznym, i przyspieszyło urbanizację na wybrzeżu, ze szkodą dla wyżej położonych obszarów, które od końca poprzedniego wieku były stopniowo opuszczane. Tradycja miejska mówi, że w 1534 r. odnaleziono na plaży czczony wizerunek Pana Jezusa z Ranami (port. Senhor Jesus das Chagas). Dało to początek najważniejszemu świętu społeczności Sesimbry. W XV i XVI w. nastąpił znaczny rozwój urbanistyczny miejscowości, spowodowany rozwojem rybołówstwa i odkryciami geograficznymi. Wtedy też powstały niektóre z najważniejszych zabytków Sesimbry. Dzisiejsze sołectwo Santiago założono w 1536 roku, kiedy to istniał już tam ważny zespół zabudowań. Początkowo osadnictwo skupiało się na wybrzeżu i w centrum, stopniowo rozprzestrzeniając się w głąb lądu. mały|Forteca Św. Jakuba - stan obecny|lewoZnaczny rozwój rybołówstwa na morzu w okolicy Sesimbry był możliwy dzięki udoskonaleniu technik połowowych, szczególnie za pomocą stałych instalacji rybackich rozmieszczonych wzdłuż wybrzeża. Wysokie zyski osiągane z tej działalności powodowały, że korsarze wielokrotnie atakowali instalacje, a Sesimbra nie była pod tym względem wyjątkiem. Dokument z 1655 roku, wydany przez radę wojny króla Jana IV, wspomina o ataku muzułmańskiej floty, składającej się z siedmiu statków i siedmiu łodzi, co skłoniło sierżanta majora miasta, Luísa Soaresa Barreto, do zwrócenia się o pomoc do króla. W XVI w., za króla Manuela I, na plaży w centrum miejscowości powstała Forteca Świętego Jakuba (port. Fortaleza de Santiago), której dzieje są ściśle związane z życiem miejscowości - najpierw służyła jako ochrona kotwicowiska, później zaczęła pełnić funkcje cywilne. 3 czerwca 1602 roku w Zatoce Sesimbry doszło do bitwy morskiej w trakcie wojny angielsko-hiszpańskiej, zakończonej zwycięstwem floty angielskiej i zniszczeniem fortecy. W ramach Restauracji Niepodległości z lat 1639-1640, w latach 1640-1648 zbudowano nową fortecę Santiago, wykorzystując istniejącą wcześniej konstrukcję, oraz kilka innych fortów rozmieszczonych wzdłuż wybrzeża. Po kompleksowej rewaloryzacji fortecę Św. Jerzego udostępniono ponownie w lipcu 2014 r., a w 2016 r. umieszczono w niej Muzeum Morskie (port. Museu Marítimo de Sesimbra).mały|Fabryka konserw rybnych w Sesimbrze w 1891 r. Wraz z postępującym upadkiem przemysłu stoczniowego i rybołówstwa, który towarzyszył sytuacji gospodarczej kraju w latach 1807-1808, region został najechany przez Francuzów, a sanktuarium Espichel zostało splądrowane, co oznaczało początek upadku kultu. Jeszcze przed końcem XIX wieku ludność Sesimbra została również dotknięta dwoma epidemiami, w 1856 i 1857 roku.
Na przełomie XIX i XX w. i w okresie 1933–1945 rozwinął się przemysł produkcji konserw rybnych, ale wcześniejsze tradycje suszenia/solenia ryb sięgają co najmniej XVII w. (rodzina Nero od 1680 r.). W połowie XX w. funkcjonowało w Sesimbrze 14 fabryk konserw rybnych, wszystkie jednak zostały zamknięte przed końcem tego stulecia.
Zabytki Zdjęcie Opisbezramki|180x180pxZamek w Sesimbrze (port. Castelo de Sesimbra) – średniowieczna twierdza, od 1910 roku wpisana na listę pomników narodowych.bezramki|180x180pxForteca Św. Jakuba (port. Fortaleza de Santiago) – XVII-wieczna fortyfikacja nad plażą, obecnie centrum kulturalne i muzeum morskie.180x180pxSanktuarium Matki Boskiej Przylądka Espichel (port. Nossa Senhora do Cabo Espichel) – kompleks sakralny na przylądku Espichel.bezramki|180x180pxFort Świętego Teodozjusza (port. Forte de São Teodósio (do Cavalo)) w Ponta do Cavalo.bezramki|180x180pxKościół parafialny pw. Św. Jakuba (port. Igreja Matriz de Santiago) – kościół z XVI w. w stylu przejściowym pomiędzy manuelińskim a renesansowym.bezramki|180x180pxKaplica Ducha Świętego Ludzi Morza (port. Capela do Espírito Santo dos Mareantes) – obiekt z XV w. wzniesiony przez korporację marynarzy i rybaków; po zniszczeniach z 1755 r. w XX w. służył jako Biblioteka Miejska, a po pracach rewaloryzacyjnych funkcjonuje jako muzeum/centrum interpretacyjne z kolekcją sztuki sakralnej.bezramki|180x180pxPręgierz miejski (port. pelourinho) – kopia z 1988 r. pręgierza zniszczonego w 1914 r.bezramki|180x180pxKościół Świętego Domu Miłosierdzia (port. Igreja da Santa Casa da Misericórdia) – obiekt z początków XVI w. w stylu manuelińskim
Gospodarka Rybołówstwo i pierwsza sprzedaż ryb Tradycyjną podstawą gospodarki jest rybołówstwo; Sesimbra jest jednym z głównych ośrodków rybołówstwa w Portugalii; w miejscowym porcie działa targ pierwszej sprzedaży ryb (lota) zarządzany przez państwową spółkę Docapesca, która publikuje bieżące statystyki obrotu i cen. Według komunikatu Urzędu Gminy, w 2022 r. sesimbryjska lota utrzymała pierwsze miejsce w kraju pod względem ilości sprzedanego rybostanu – ponad 22 tys. ton. Gmina prowadzi także działania edukacyjne (wizyty w locie i strefie wyładunku) promujące sektor rybny.
Port i infrastruktura morska mały|Marina w Sesimbrze Port w Sesimbrze jest zarządzany przez APSS – Administração dos Portos de Setúbal e Sesimbra i – ze względu na warunki naturalne – jest „szczególnie ukierunkowany na rozwój przemysłu rybnego”. Część infrastruktury pełni funkcje rekreacyjne; Porto de Recreio do Clube Naval de Sesimbra (marina) dysponuje 207 miejscami postojowymi dla jednostek o dł. do 15 m, z zapleczem usługowym dla żeglarzy.
Turystyka i usługi związane z morzem mały|Plaża Złota w sezonie Sesimbra jest znaną miejscowością letniskową, popularną wśród Portugalczyków (szczególnie mieszkańców aglomeracji Lizbony), ale gości także wielu turystów zagranicznych.
Znaczną część wybrzeża zajmuje Park Morski im. prof. Luiza Saldanhy (część Parku Przyrodniczego Arrábida), w którym łączy się ochronę przyrody z użytkowaniem morza (m.in. rybołówstwo, nurkowanie, turystyka wodna).
Według rządowego raportu GEE o Sesimbrze, w 2023 r. obiekty noclegowe w gminie przyjęły 105.038 gości, osiągając 17.689 tys. € przychodów oraz 45,3% netto wskaźnika obłożenia miejsc noclegowych; pojemność noclegowa w 2023 r. wyniosła 1498 miejsc. W 2022 r. zanotowano 232.614 noclegów.
Największe hotele w Sesimbrze Four Points by Sheraton Sesimbra – 207 pokoi. Hotel do Mar – 168 pokoi (160 pokoi + 8 apartamentów). SANA Sesimbra Hotel – 100 pokoi i apartamentów. Sesimbra Hotel & Spa – 92 jednostki (84 pokoje + 8 apartamentów).
W pobliżu Fortu Konia zlokalizowany jest duży kemping.
Główne atrakcje turystyczne Cabo Espichel – przylądek z sanktuarium, latarnią morską i śladami dinozaurów (Pedra da Mua). Praia do Meco – plaża znana z wyznaczonej strefy naturystycznej i sportów wodnych. Praia da Ribeira do Cavalo – plaża dostępna pieszo szlakiem lub od strony morza. Park Morski im. prof. Luiza Saldanhy oferuje aktywności morskie: nurkowanie, obserwacje delfinów.
Wybrane wskaźniki społeczno-gospodarcze (2021–2023)