Jean Harlow (wym. [], właśc. Harlean Harlow Carpenter; ur. 3 marca 1911 w Kansas City, zm. 7 czerwca 1937 w Los Angeles) – amerykańska aktorka filmowa, symbol seksu kinematografii amerykańskiej lat 30. XX wieku. Jedna z czołowych gwiazd filmowych pierwszych lat filmu dźwiękowego i „Złotej Ery Hollywood”.
Debiutowała na dużym ekranie w 1928, występując w epizodzie w dramacie więziennym Honor Bound. Początkowo grywała role dalszego planu. W grudniu 1928 podpisała kontrakt z Hal Roach Studios, dzięki czemu występowała w krótkometrażowych komediach z udziałem duetu Flip i Flap. Po przedwczesnym rozwiązaniu umowy przez krótki czas ponownie pojawiała się w epizodach. W 1929 dostała pierwszoplanową rolę w zrealizowanym w erze Pre-Code dramacie wojennym Aniołowie piekieł (1930) w reżyserii Howarda Hughesa, z którym związała się pięcioletnim kontraktem. Pomimo coraz częstszych występów na dużym ekranie, jej role były zazwyczaj wyśmiewane przez krytyków. Hughes, chcąc wypromować wizerunek Harlow, organizował w Stanach Zjednoczonych tzw. kluby „platynowych blondynek”, gdzie młode kobiety starały się naśladować jej charakterystyczny odcień włosów. W pierwszej połowie lat 30. związała się z Paulem Bernem, dzięki któremu w 1932 podpisała siedmioletni kontrakt ze studiem Metro-Goldwyn-Mayer. Harlow stała się jedną z największych gwiazd wytwórni po występach w takich produkcjach, jak: Żona z drugiej ręki (1932), Kaprys platynowej blondynki (1932), Kolacja o ósmej (1933) i Dla ciebie tańczę (1936).
Jej rozpoznawalność wkrótce znacząco przewyższała inne ówczesne gwiazdy MGM – Joan Crawford i Normę Shearer. Nazywano ją „platynową blondynką” lub „wybuchową blondynką”. Określenia te na trwałe wpisały się w historię popkultury. W 1999 American Film Institute (AFI) umieścił jej nazwisko na 22. miejscu w opublikowanym przez siebie rankingu „50 największych legend amerykańskiego ekranu”.
Życiorys Rodzina i młodość
Harlean Harlow Carpenter urodziła się 3 marca 1911 o godzinie dwudziestej w domu przy 3344 Olive Street w Kansas City w stanie Missouri; .. Jej ojciec, Mont Clair (lub też Montclair) Carpenter (1877–1974), syn Abrahama L. Carpentera (1842–1933) i Dianny (z domu Beal; 1848–1933), był dentystą wywodzącym się z klasy robotniczej. Kształcił się w miejscowej szkole dentystycznej; .. Matka, Jean Poe Carpenter (z domu Harlow; 1891–1958), była córką zamożnego pośrednika w obrocie nieruchomościami Samuela „Skipa” Harlowa (1859–1947) oraz Elli Harlow (z domu Williams; 1867–1940). W 1908 ojciec zaaranżował małżeństwo córki z Mont Clairem Carpenterem. Uroczystości weselne miały miejsce 1 października. Para mieszkała w domu Samuela Harlowa przy 930 Orville Avenue w Kansas City. Jean Poe Carpenter była rozżalona postępowaniem swojego ojca. Czuła się również nieszczęśliwa w związku małżeńskim.
Od wczesnego dzieciństwa członkowie rodziny Harlean Harlow Carpenter nazywali pieszczotliwie „The Baby” („dziecinka”). Przydomek ten pozostał z nią do końca życia. Nie była świadoma swojego prawdziwego imienia aż do ukończenia 5. roku życia, kiedy to zaczęła uczęszczać do elitarnej The Barstow School w Kansas City, placówki dla dzieci z uprzywilejowanych środowisk. Z powodu braku posiadania rodzeństwa więź pomiędzy córką a matką była bardzo silna, a Jean Poe Carpenter wykazywała się dużą nadopiekuńczością i rozpieszczała swoją jedyną córkę. Według niektórych źródeł matka zaszczepiła w niej przekonanie, że wszystko, co Harlean osiągnęła w późniejszych latach jako gwiazda filmowa, miała zawdzięczać tylko jej. „Zawsze była cała moja” – przyznawała Jean Poe Carpenter. Kiedy córka uczęszczała do szkoły, jej matka w 1921 wniosła pozew rozwodowy, który został sfinalizowany bez żadnego sprzeciwu 29 września 1922. Zdaniem biografów Carpenter odczuwała frustrację z bycia w związku małżeńskim, a Mont Clair Carpenter czuł się zagubiony z uwagi na bliskość rodziców. Decyzją sądu wyłączną opiekę nad dzieckiem przyznano matce. Po rozstaniu ojciec utrzymywał zdawkowe kontakty z córką i w późniejszych latach rzadko się widywali.
W 1923 Carpenter przeprowadziła się z córką do Hollywood w stanie Kalifornia. Początkowo miała nadzieję, że uda się jej zostać profesjonalną aktorką, jednak mając 34 lata, uświadomiła sobie, że jest zbyt późno na rozpoczynanie kariery w branży filmowej. Uczęszczała do miejscowej szkoły żeńskiej, która w drodze wyjątku zgodziła się na przyjęcie kilku chłopców. Tam poznała Douglasa Fairbanksa Jr., Joela McCrea i Irene Mayer Selznick. Wiosną 1925 – mając 14 lat – porzuciła naukę. Po wyczerpaniu środków finansowych obydwie powróciły do rodzinnego Kansas City po tym, jak Samuel Harlow zagroził, że wydziedziczy wnuczkę, jeśli ta nie wróci do domu. Kilka tygodni później dziadek wysłał ją na letni obóz Camp Cha-Ton-Ka w Michigamme w stanie Michigan, gdzie zachorowała na szkarlatynę. Matka udała się na miejsce, by zaopiekować się córką.
Kolejną placówką edukacyjną, do której uczęszczała, była żeńska Ferry Hall School w Lake Forest w stanie Illinois. Jej matka miała ukrytą motywację, by posłać tam córkę, ponieważ nieopodal szkoły mieszkał pochodzący z Chicago Marino Bello, nowy partner życiowy Jean Poe Carpenter. Tradycją placówki było dobieranie się w pary przez uczniów klas pierwszych i seniorskich. Jesienią 1926 jedna z koleżanek, z którą Harlean była w parze, zapoznała ją z 19-letnim przedsiębiorcą Charlesem „Chuckiem” Fremontem McGrew, spadkobiercą dużej fortuny. Wkrótce para zaczęła umawiać się ze sobą. 18 stycznia 1927 Jean Poe Carpenter wyszła za mąż za Marino Bello; jej córka nie była obecna na uroczystości.
Lata 20. Początki kariery mały|left|Siedziba Central Casting w Los Angeles, gdzie Harlow rozpoczynała karierę filmową, lata 20. XX wieku Zawarłszy w 1927 związek małżeński z McGrew, para przeprowadziła się do Los Angeles w Kalifornii. Tam zaprzyjaźniła się z Rosalie Roy, młodą dziewczyną aspirującą do bycia aktorką. Nie mając własnego samochodu, Roy poprosiła Carpenter o podwiezienie do studia 20th Century Fox, gdzie miała umówione spotkanie. Na miejscu, czekając na przyjaciółkę, została dostrzeżona przez kierownictwo wytwórni. Jak wspominała, z początku w ogóle nie była zainteresowana i odmówiła. Mimo to, otrzymała zaproszenie od Central Casting. Kilka dni później Roy założyła się z Carpenter, że dziewczyna nie pójdzie na casting, ponieważ nie starczy jej odwagi. Nie chcąc stracić zakładu i entuzjazmu swojej matki, która wywierała na niej presję, udała się do siedziby firmy, gdzie podpisała się na dokumencie panieńskim nazwiskiem matki – Jean Harlow. Została dostrzeżona przez Artura Landau, właściciela agencji aktorskiej Central Casting, która zajmowała się castingiem dla początkujących statystów. Według Davida Stenna dodatkowa praca była nudna i nieopłacalna.
mały|Od lewej: Jean Arthur, Clara Bow, Harlow i Edna May Oliver w scenie z filmu Szalone serca (1929)
Początkowo odrzucała wszelkie propozycje pracy od Central Casting. W końcu zmuszona przez swoją matkę – której w przeszłości nie udało się zrealizować marzeń o byciu gwiazdą – przyjęła ofertę udziału w niemym dramacie więziennym Honor Bound (1928, reż. Alfred E. Green) z główną rolą George’a O’Briena, zarabiając 7 dolarów za dzień zdjęciowy. Wkrótce pojawiła się w niewielkich epizodach w komedii Moran of the Marines (1928, reż. Frank R. Strayer), komedii romantycznej This Thing Called Love (1929, reż. Paul L. Stein), musicalu z ery Pre-Code Close Harmony (1929, reż. John Cromwell, A. Edward Sutherland) i w komedii Parada miłości (1929, reż. Ernst Lubitsch). W grudniu 1928 podpisała pięcioletni kontrakt z mającą swoją siedzibę w Culver City w Kalifornii wytwórnią Hal Roach Studios, zarabiając 100 dolarów tygodniowo.
W 1929 zagrała u boku Stana Laurela i Olivera Hardy’ego (znanych jako duet Flip i Flap) w krótkometrażowej komedii Liberty (reż. Leo McCarey) oraz w dwóch innych produkcjach: Double Whoopee (reż. Lewis R. Foster) i Bacon Grabbers (reż. Lewis R. Foster). Kariera Harlow zaczęła powoli nabierać tempa, a także wywoływać coraz większe napięcia w jej życiu prywatnym. W marcu Hal Roach zdecydował się na rozwiązanie umowy z aktorką po tym, jak przyznała mu, że: „[kariera] rozbiła moje małżeństwo, co mogę zrobić?”. 11 czerwca rozwiodła się z McGrew, po czym zamieszkała z matką i ojczymem Marino Bello. Po rozstaniu grywała epizody w kilku produkcjach. Pierwszą nieco większą rolę dostała w komedii romantycznej Szalone serca (reż. A. Edward Sutherland) u boku Clary Bow, ówczesnej ikony kina niemego. Latem poznała fotografa Edwina Bowera Hessera, który zorganizował jej półnagą sesję zdjęciową w Fern Dell na terenie Griffith Park w Los Angeles; .
Lata 30. Przełom filmowy (1930–1932) Aniołowie piekieł mały|left|Harlow i Ben Lyon na fotosie promocyjnym z filmu Aniołowie piekieł (1930), który był przełomem w karierze mały|Harlow i Clark Gable w filmie Tajemnicza szóstka (1931). Jako duet wystąpili wspólnie w sześciu filmach Pod koniec 1929 została dostrzeżona przez Jamesa Halla, aktora zaangażowanego do wojennej produkcji Aniołowie piekieł w reżyserii Howarda Hughesa. Filmowiec przygotowywał się do dźwiękowej wersji projektu. Przez blisko sześć miesięcy poszukiwał aktorki, będącej w stanie zastąpić Gretę Nissen, której norweski akcent uniemożliwiał występ w filmie. Harlow po odbyciu próbnych zdjęć dostała rolę Helen. Kreacja złośnicy, która wpierw uwodzi, a później zdradza dwóch braci (Ben Lyon, James Hall), zaważyła na jej ekranowym wizerunku seksbomby. 23 października podpisała pięcioletni kontrakt z Hughesem, opiewający o zarobki rzędu 100 dolarów tygodniowo. Premiera filmu odbyła się 27 maja 1930 w Grauman’s Chinese Theatre. Okazał się on sukcesem komercyjnym, stając się najbardziej dochodową produkcją roku (wyprzedził m.in. Annę Christie Clarence’a Browna z Gretą Garbo w roli głównej). Pozytywny odbiór nie przełożył się na przychylne recenzje prasowe, zdobywając w większości mieszane opinie wśród krytyków. „The New Yorker” określał występ Harlow mianem „naturalnie okropnego”, podczas gdy jeden z recenzentów piszących dla „Variety” przyznawał, że „nie ma znaczenia, jaki stopień talentu posiada… nikt nigdy nie umarł z głodu, mając to, co ma”.
W 1931 zagrała w komedii romantycznej Światła wielkiego miasta (reż. Charlie Chaplin), lecz scenę z jej udziałem wycięto z filmu. W ramach promocji Aniołów piekieł, Hughes wysłał Harlow do Nowego Jorku, Kansas City i Seattle w stanie Waszyngton. Następnie została wypożyczona przez studio producenta The Caddo Company do innych wytwórni. Mimo że Hughes zarabiał na jej pracy tysiące dolarów, to wypłacał Harlow jedynie zakontraktowane 100 dolarów. Uwagę krytyków zwróciła, gdy wystąpiła w wyprodukowanym dla Metro-Goldwyn-Mayer kryminalnym melodramacie Tajemnicza szóstka (1931, reż. George Hill) u boku m.in. Clarka Gable’a i Wallace’a Berry’ego, dramacie sportowym Universal Pictures Iron Man (1931, reż. Tod Browning) z Lew Ayresem i Robertem Armstrongiem oraz w gangsterskim Wrogu publicznym nr 1 (1931, reż. William A. Wellman), wraz z Jamesem Cagneyem, zrealizowanym dla wytwórni Warner Bros.
mały|James Cagney, Harlow, Edward Woods i Joan Blondell w filmie Wróg publiczny nr 1 (1931) Chociaż sukcesy filmów z jej udziałem wahały się od umiarkowanych do hitowych, aktorstwo Harlow w dalszym ciągu było wyśmiewane przez krytyków – jeden z recenzentów „The New York Timesa”, opisując jej kreację we Wrogu publicznym nr 1, przyznawał: „To niefortunne, że Jean Harlow, której zalety jako aktorki są ograniczone do jej blond piękności, musi nieść dobry udział w filmie”; . Zaniepokojony negatywnymi recenzjami swojej podopiecznej, Hughes wysłał ją w 1931 na wschodnie wybrzeże, aby tam występowała publicznie. Zdaniem Stenna krótka trasa nie była sukcesem, ponieważ Harlow odczuwała lęk przed takimi bezpośrednimi konfrontacjami z widzami.
Platynowa blondynka mały|left|Robert Williams, Halliwell Hobbes i Harlow w scenie z filmu Platynowa blondynka (1931)