Trójca Święta

thumb|Pomnik Trójcy Świętej w Bystrzycy Kłodzkiej thumb|Pomnik Trójcy Świętej w Kłodzku Trójca Święta, Święta Trójca (, także Trinitas, stgr. Ἅγια Τριάς, trb. Hágia Triás) – chrześcijański dogmat uznający, że Bóg jest Bogiem Trójjedynym, istniejącym jako trzy Osoby – po grecku hipostazyZob. hasło Osoba (en) Catholic encyclopedia: Person – pozostając jednocześnie jednym BytemGrudem, Wayne A. 1994. Systematic Theology: An Introduction to Biblical Doctrine. Leicester, England: Inter-Varsity Press; Grand Rapids, MI: Zondervan, s. 226.. Wszystkie trzy Osoby są rozumiane jako mające tę samą jedną istotę, czyli naturę (tautuzja), a nie jedynie podobne natury. Od początku trzeciego wiekuTertullian, Against Praxeas, chapter II doktryna Trójcy zaczęła być formułowana następująco: jest „jeden Bóg istniejący w trzech Osobach i jednej substancji, Ojciec, Syn i Duch Święty”Por. T. Stwora, Trynitologia Tertuliana w „Przeciw Prakseaszowi”, praca magisterska na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2008, na prawie maszynopisu, s. 30-35; The Oxford Dictionary of the Christian Church (Oxford University Press, 2005 ), article Trinity, doctrine of the. Wiara w Trójcę jest wyznawana przez wszystkie Kościoły katolickie, prawosławne, wszystkie główne wyznania wyrastające z nurtu reformacji, takie jak luteranizm, kalwinizm, anglikanizm, metodyzm i prezbiterianizm oraz wspólnoty ewangelikalne i w odróżnianej od innych grup religijnych wersji bez uznawania wiecznego zrodzenia Syna i bez uznawania niewzruszoności Boga przez Kościół Adwentystów Dnia Siódmego. Dogmat o Trójcy Świętej jest więc uważany za „centralną prawdę wiary teologii chrześcijańskiej”The Oxford Dictionary of the Christian Church (Oxford University Press, 2005, ), article Trinity, doctrine of the.

Dogmat został ostatecznie zatwierdzony na soborze konstantynopolitańskim w roku 381, jednak już na soborze nicejskim w roku 325 oficjalnie uznano współistotność Ojca i Syna, co jest podstawą dogmatu. Uznanie wiary w Trójcę Świętą jest pierwszym koniecznym warunkiem wstąpienia do Światowej Rady Kościołów.

Historia Pisarze chrześcijańscy w ciągu wieków interpretowali niektóre fragmenty Starego Testamentu jako mogące zawierać mglistą zapowiedź tajemnicy Trójcy. Za najstarsze świadectwa objawienia się tej tajemnicy w Nowym Testamencie uznaje się zwykle listy apostoła Pawła, szczególnie w 2Kor 13,13: Błogosławieństwo to zaczerpnięte zostało prawdopodobnie z wczesnochrześcijańskiej liturgii. To, iż poszczególne podmioty zdania są w dopełniaczu – „Pana Jezusa”, „Boga”, „Ducha Świętego” – bywa odczytywane jako pozwalające nie tylko na stwierdzenie odrębności Osób, lecz również ich równości – zdaniem zwolenników tej interpretacji wymienione łaski płyną z jednego Bóstwa. W Ewangeliach objawienie to zawarte jest we fragmentach mówiących o relacji Ojca i Syna, zaś za bezpośrednie odniesienie do Trójcy bywa uznawana formuła chrzcielna z Mt 28,19Por. C. Draina, hasło: Trinity, Holy (in the Bible), w: . Zdaniem części teologów zalążki doktryny Trójcy w Nowym Testamencie można dostrzec również w stopniowym rozwoju rozumienia Ducha Bożego jako Osoby, który można prześledzić od Ewangelii synoptycznych do Ewangelii według św. Jana (L.A. Bushinski, hasło: Spirit of God, w: )..

Od Nowego Testamentu do końca II wieku ojcowie apostolscy koncentrowali się na osobie Chrystusa. Klemens Rzymski wymienia razem Ojca, Syna i Ducha Świętego, co bywa odczytywane jako wczesne świadectwo tej triadyList do Kościoła w Koryncie, 58, 46. Ignacy Antiocheński pisał o powołaniu chrześcijanina do bycia wcielonym w boską świątynię, aby poprzez zjednoczenie z Chrystusem, w Duchu stać się synem OjcaList do Efezjan 9. Ireneusz z Lionu podkreśla niewystarczalność ludzkiego języka do opisania tajemnicy Bóstwa. Jednocześnie stały nacisk jego nauczania na współwieczność Słowa z Ojcem, zdaniem niektórych badaczy, czyni jego naukę najbardziej rozwiniętą zapowiedzią doktryny trynitarnej przed TertulianemPor. R.L. Richards, J. Hill (red.), hasło: Trinity, Holy, w: .

Na Wschodzie pierwszy raz termin trójca (trias) zostaje użyty u Teofila z Antiochii, jednak odbiega od pojęcia jednego Boga w trzech Osobach. W jego tekstach brakuje wyraźnego odniesienia do Trójcy Świętej w pojęciu osobowymBernard Sesboue, Bóg zbawienia – początki dogmatu, tom 1, Wydawnictwo M, 1999, s. 143.Pierwsi apologeci greccy, 2004 Wydawnictwo M, s. 380..

W nauce okresu przednicejskiego i nicejskiego, wyrażonej w nicejskim wyznaniu wiary, trójosobowy, trójjedyny Bóg objawia się człowiekowi jako Ojciec, Syn Boży i Duch Święty, jednak każda z tych osób jest tym samym jednym Bogiem. Bóg jest wszechmocny, wieczny i nieskończony. Poszczególne Osoby są tożsame co do natury i substancji (są jednym i tym samym Bogiem), ale są oddzielnymi osobami, hipostazami, różniącymi się pochodzeniem i wzajemnymi relacjami: Bóg Ojciec nie pochodzi od nikogo, Syn Boży został zrodzony (a nie stworzony) przez Ojca, Duch Święty pochodzi od Ojca i Syna (katolicyzm, protestantyzm) lub tylko od Ojca przez Syna (prawosławie); różnica między tymi dwoma wyznaniami opisana jest w dyskusji nad słowem filioque, dodanym do wyznania nicejsko-konstantynopolitańskiego. thumb|200px|left|Diagram przedstawiający relacje logiczne osób w Trójcy: Pater – Ojciec, Filius – Syn, Spiritus Sanctus – Duch Święty, Deus – Bóg, est – jest, non est – nie jest.

Uzasadnienie Podstawowym źródłem dla nauki o Trójcy Świętej są, zdaniem trynitarian, słowa Jezusa z Ewangelii, w których Jezus określa siebie jako Syna Bożego pozostającego w jedności z Ojcem (J 10,30) oraz zapowiada apostołom zesłanie Ducha Świętego. Jego ostatnim poleceniem danym uczniom było: (Mt 28,19 BT).

Nauka o Trójcy jest zatem ujęciem dogmatycznym objawienia dokonanego przez Jezusa z Nazaretu w Nowym Testamencie – wypracowanym w ciągu wieków przez teologię chrześcijańskąBiblia chrześcijańska jest prawomocnym źródłem późniejszej doktryny trynitarnej Kościoła: (C. Mowry LaCugna, hasło: Trinity, w: )..

Zdaniem trynitarian, w jego Osobie Bóg pełniej ukazał swą naturę niż w Starym Testamencie, gdzie zasadniczo ukazuje się on jako jedna Osoba (Wj 8,6; Pwt 4,35–39; 32,39; Iz 43,10). Niektórzy egzegeci dostrzegają w Biblii hebrajskiej jakby przebłyski objawienia nowotestamentalnej Trójcy, np. w pierwszym opisie stworzenia, gdy Bóg mówi w liczbie mnogiej: (Rdz 1,26) czy w wizycie trzech postaci u Abrahama (Rdz 18,1-16). Jednak tego typu interpretacje na temat zapowiedzi Trójcy Świętej w Starym Testamencie są podawane w wątpliwość, z racji występowania w języku hebrajskim królewskiej liczby mnogiej (patrz sekcja Krytyka). Uznanie Jezusa z Boga (J 1,1, 1,18; J 20,28–29; Hbr 1,8–9; Flp 2,5–6; Tyt 2,13–14; Kol 2,8–10; 1J 5,17–18.20–21), podobnie jak Ducha Świętego (Dz 5,3–4; 1Kor 3,16; 1Kor 6,19–20), jest więc, w tej perspektywie, pełniejszym objawieniem natury Boga.

Klasycznymi źródłami teologii chrześcijańskiej o Trójcy Świętej są traktaty O Trójcy Świętej (De Trinitate) ojców Kościoła: Augustyna z HipponyŚw. Augustyn,De Trinitate (łac.) Tłumaczenie polskie: O Trójcy Świętej, przeł. Maria Stokowska, opracował Jan Maria Szymusiak SJ, Poznań 1962, POK 25, s.490. (354–430) oraz Hilarego z Poitiers (315–367), a także Summa theologiae średniowiecznego doktora Kościoła, Tomasza z Akwinu.

Bóg Trójjedyny jest uważany za nieprzeniknioną dla ludzkiego umysłu tajemnicę jako bytu, jednak niektórzy teolodzy starają się ją uzasadnić. Ryszard ze św. Wiktora dowodził, że dla Boga, jako nieskończenie doskonałego, nie jest konieczne istnienie innych bytów, poza Nim samym, ale jednocześnie posiada on miłość w stopniu nieskończenie doskonałym i, skoro tak, to nie może być ona egoizmemPor. The Book Three of the Trinity rozdz. 2, w: ; Sources chrétiennes, 63.. Z tego wynika, że Bóg istnieje przynajmniej w dwóch Osobach. Każda z Osób może dokonać nieskończenie doskonałego obdarowania z miłości względem drugiej pełnią siebie, a druga Osoba jest w pełni zdolna takie obdarowanie przyjąć. Ponieważ w rezultacie całkowitego obdarowania żadna z tych Osób nie przestaje istnieć (bo przeczyłoby to miłości Osoby przyjmującej względem Osoby obdarowującej), to wyłania się konieczność zaistnienia trzeciej Osoby, będącej (ze względu na charakter tego aktu) podmiotem wzajemnego obdarowania się dwu pozostałych Osób. Istnienie większej liczby Osób nie jest konieczne, a skoro Bóg jest nieskończenie doskonały, to nie ma w nim też niczego zbędnego; Sources chrétiennes, 63..

Problemy z interpretacją dogmatu thumb|Znany jest sen świętego Augustyna, w którym zobaczył on dziecko usiłujące na plaży przelać muszelką zawartość morza do dołka wykopanego w piasku. „Prędzej ja przeleję morze do tego dołka, niż ty Augustynie zrozumiesz tajemnicę Trójcy”. We wczesnych wiekach oskarżano chrześcijaństwo, że poprzez wiarę w Trójcę, podobnie jak religie politeistyczne, wyznaje wielobóstwo, tryteizm, trzech bogów. Od początku jednak, jak świadczą o tym np. pisma Tertuliana, Kościół bronił się przed tego rodzaju oskarżeniami, podkreślając, że doktryna o Trójcy ściśle łączy się z podstawową prawdą wiary, że Bóg jest jedenTertulian, „Przeciw Prakseaszowi”, XIV, 3, przekł. E. Buszewicz, w: Tertulian, Hipolit, Trójca Święta, Kraków, WAM ŹMT 4, 1997, s. 103, . Por. T. Stwora, Trynitologia Tertuliana w „Przeciw Prakseaszowi”, praca magisterska na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2008, na prawie maszynopisu, s. 56). Jak grecki prawosławny teolog Paul Evdokimov za P. Fłorienskim: Por. Kobieta i zbawienie świata, Poznań 1991, W drodze, s. 19, . Zdaniem zwolenników doktryny bardzo mocne świadectwo monoteizmu chrześcijańskiej doktryny o Trójcy Świętej daje na początku piątego wieku św. Augustyn: Św. Augustyn,O Trójcy Świętej, ks. XII,3.6, tłumaczyła Maria Stokowska, opracował Jan Maria Szymusiak SJ, Poznań 1962, POK 25, s. 330-335..

Inną wysuwaną trudnością jest fakt sformułowania dogmatu dopiero pod koniec IV wieku oraz to, że u ojców apostolskich nie spotyka się określenia „Trójca”Por. New Catholic Encyclopedia: (t. 14, s. 299).

Trójca a Wcielenie thumb|200px|left|Ikona Trójcy Świętej według Rublowa Chrystologia, będąca działem chrześcijańskiej teologii dogmatycznej, naucza, że w Betlejem Bóg przyjął postać człowieka i narodził się jako Jezus Chrystus (hebr. Mesjasz – Pomazaniec) w celu zbawienia ludzkości. Zgodnie z tym ujęciem, objawienie się Boga człowiekowi dokonało się w Jezusie, jako Drugiej Osobie Trójcy – Synu Bożym (Słowo Boże, Logos) – jest w nie zaangażowana cała nierozdzielna Trójca. We Wcieleniu dwie pozostałe Osoby, Ojciec i Duch Święty, dzieląc Boską naturę z Synem-Logosem, zostały zjednoczone z naturą ludzką na mocy zjednoczenia konstytuującego bosko-ludzką osobę Jezusa. Tak więc w tym ujęciu Jezus z Nazaretu jest zarówno prawdziwym Bogiem, współistotnym Ojcu i Duchowi, jak i prawdziwym człowiekiem – ma dwie natury, ale jest jedną Osobą – Drugą Osobą Trójcy.

Święto

W większości Kościołów katolickich i protestanckich Niedziela Trójcy Świętej obchodzona jest w pierwszą niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego, a więc w 56. dniu po Wielkanocy, natomiast w Kościołach obrządku wschodniego (np. greckokatolickim czy prawosławnym), czyli takich, w których daty świąt kościelnych wyliczane są na podstawie kalendarza juliańskiego – w 49. dniu po Wielkanocy, wyliczonej według tegoż kalendarza. W kościołach prawosławnych w Dniu Trójcy Świętej odprawiane są jedne z najbardziej uroczystych w roku mszy świętych – podłogi w cerkwiach ściele się świeżo skoszoną trawą, a ikony przyozdabia brzozowymi gałązkami. Na drugi dzień, w poniedziałek świętuje się Dzień Ducha Świętego.

Krytyka