Charles Pierre Baudelaire (wym. [] ) (ur. 9 kwietnia 1821 w Paryżu, zm. 31 sierpnia 1867 tamże) – francuski poeta i krytyk, parnasista zaliczany do grona tzw. „poetów wyklętych”. Znany z przekładów utworów m.in. Edgara Allana Poego. Prekursor symbolizmu i dekadentyzmu.

Jego – epatująca śmiałą erotyką, brzydotą, obrazami zła i profanacji – twórczość wywoływała w swoim czasie kontrowersje, a autora wielokrotnie oskarżano o obrazę moralności. Baudelaire często podejmował tematy prostytucji, dewiacji, życia na marginesie społecznym oraz buntu przeciwko tradycji i religii. W jego twórczości widoczne są akcenty mizoginiczne oraz gnostyckie.

W młodości Charles Baudelaire przyjaźnił się z takimi pisarzami jak Honoré de Balzac, Gérard de Nerval czy Theophile Gautier. thumb|Charles Baudelaire na płótnie Gustave Courbeta thumb|Baudelaire na zdjęciu Nadara (1855)

Życiorys Urodził się w Paryżu w rodzinie byłego księdza rzymskokatolickiego, a następnie urzędnika François Baudelaire’a i Caroline z domu Dufays. W wieku sześciu lat stracił ojca. Ponieważ matka wyszła ponownie za mąż za oficera, Jacques’a Aupicka w 1828 przeniósł się razem z rodziną do Lyonu, gdzie jego ojczym służył jako dowódca batalionu w stopniu pułkownikaM. Jastrun, Baudelaire, s. 23.. Początkowo uczył się w Collège Royale w Lyonie. Od 1836 przebywał ponownie w Paryżu jako uczeń Collège Louis-le-Grand. W tym okresie powstały jego pierwsze wiersze, pisane w języku francuskim i po łacinie. W 1839 został usunięty ze szkoły. Zdał jednak z powodzeniem egzamin maturalny w trybie eksternistycznym. W 1840 rozpoczął studia prawnicze. Obracał się w towarzystwie bohemy Paryża. Często odwiedzał prostytutki i w tym okresie mógł zarazić się rzeżączką i syfilisem. Zaczął też zadłużać się, głównie za ubrania. Zbulwersowana jego zachowaniem rodzina postanowiła go od tego środowiska odseparować. W 1841 ojczym wysłał go na rok do Indii, pragnąc wdrożyć go do pracy w handlu. Baudelaire nie dotarł tam jednak. W 1842 jego statek z powodu sztormu na Oceanie Indyjskim musiał zakończyć rejs na Mauritiusie.

mały|upright|lewo|Émile Deroy, Portret Charles’a Baudelaire’a, 1844 Po powrocie z podróży Baudelaire jako pełnoletni otrzymał spadek po ojcu, osiadł w Paryżu i zerwał kontakty z rodziną. Rozpoczął życie bogatego dandysa. Wstąpił do kół literackich i kontynuował pracę twórczą. Przed 1845 powstała pierwsza część zbioru Sztuczne raje oraz niektóre utwory włączone następnie do Kwiatów zła. 30 czerwca 1845 roku podjął próbę samobójczą, która zakonczyła się niepowodzeniem. W 1848 wziął udział w rewolucji lutowej, pragnąc w ten sposób przede wszystkim wyrazić bunt przeciwko rodzinie (ojczymowi). W tym samym roku rozpoczął pracę nad tłumaczeniem utworów Edgara Allana Poego.

W 1855 osiemnaście jego utworów poetyckich zostało wydrukowanych w „Revue des Deux Mondes”, dwa lata później miała miejsce pierwsza publikacja Kwiatów zła. Treść niektórych zawartych w tomie wierszy stała się przyczyną wytoczenia poecie procesu o obrazę moralności publicznej, który zakończył się obłożeniem go karą grzywny i konfiskatą niektórych tekstówM. Jastrun, Baudelaire, s. 24..

W 1860 opublikował tom Sztuczne raje, rok później rozszerzone wydanie Kwiatów zła z nowymi utworami. Od 1864 przebywał na stałe w Brukseli pracując nad poematami prozą, które zostały wydane pośmiertnie, jako Paryski spleen.

Strój był dla niego rodzajem autokreacji: ubierał się na czarno, nosił lakierki, jasnoróżowe rękawiczki i czerwony krawat. Postulując programowe próżniactwo, sam ciężko pracował, przeważnie żyjąc w biedzie. Jego stan zdrowia pogarszały modne wśród ówczesnej paryskiej cyganerii narkotyki (eter, opium, haszysz). W 1864 roku uciekł przed wierzycielami do Belgii, gdzie jego stan zdrowia znacznie się pogorszył. Rok przed śmiercią sparaliżowany i niezdolny do mówienia przewieziony został do Paryża. Zmarł 31 sierpnia 1867 roku, przeżywając 46 lat. Bezpośrednią przyczyną jego śmierci była kiła. Został pochowany na cmentarzu Montparnasse. thumb|Cenotaf Baudelaire'a thumb|Grób, Cmentarz Montparnasse

Dzieła 1841-1866: Lettres (Listy) 
 1845: Salon de 1845 (Salon 1845) 1846: Salon de 1846 (Salon 1846) 1847: Panna Fanfarlo (tł. Ryszard Engelking, wyd. L&L, 2001) 1851: Wino i Haszysz (tł. Bohdan Wydżga, wyd. Zielona Sowa, 2005) 1851-1862: Dzienniki intymne. Biedna Belgia! (tł. Ryszard Engelking, wyd. Officyna, 2023) 1852-1869: Sztuka romantyczna. Dzienniki poufne (tł. Andrzej Kijowski, wyd. Czytelnik, 1971) 1853: Morał zabawki (tł. Joanna Guze, wyd. Res Publica Nova, 2000) 1855: Exposition universelle (Wystawa światowa) 1857: Kwiaty zła (tł. Tomasz Swoboda, wyd. Ossolineum, 2025; tł. Zbigniew Bieńkowski, wyd. Wydawnictwo Literackie, 1994; tł. Bohdan Wydżga, wyd. Gebethner i Wolff, 1927) 1859: Salon de 1859 (Salon 1859) 1860: Sztuczne raje (tł. Ryszard Engelking, wyd. Officyna, 2022) 1861: Réflexions sur quelques-uns de mes contemporains (Refleksje na temat niektórych moich współczesnych) 1861: Richard Wagner et Tannhäuser à Paris (Richard Wagner i Tannhäuser w Paryżu) 1863: L'œuvre et la vie d'Eugène Delacroix (Życie i twórczość Eugène'a Delacroix) 1863: Malarz życia nowoczesnego (tł. Joanna Guze, wyd. słowo/obraz terytoria, 1998) 1864: Moje obnażone serce (tł. Andrzej Kijowski, wyd. Borgis, 1997) 1866: Les Épaves (Wrak) 1868: Rozmaitości estetyczne (tł. Joanna Guze, wyd. słowo/obraz terytoria, 2000) 1869 (wydanie pośmiertne): Paryski Splin (tł. Ryszard Engelking, wyd. Officyna, 2020); Paryski Spleen (tł. Joanna Guze, wyd. Kwiaty na Tor, 1992) (nieukończone): Biedna Belgia! (Dzienniki intymne. Biedna Belgia! tł. Ryszard Engelking, wyd. Officyna, 2023)

Baudelaire był autorem jednych z pierwszych przekładów na język francuski literatury Edgara Allana Poego, którego dzieła wypromował we Francji. Jego tłumaczenia zostały zebrane w Histoires extraordinaires.

Odniesienia w kulturze Le Mauvais Moine/ Mnich – tekst Baudelaire’a w wykonaniu Danziger Man & Carlos, w wersjach językowych polskiej i francuskiej. Wojciech Płocharski na płycie Cyfry duetu Przyjaciele wykonuje piosenki do wierszy Zapach egzotyczny oraz Zaproszenie do podróży. Manga Shūzō Oshimiego wydawana w latach 2009 – 2014 nosi tytuł "Kwiaty zła" (惡の華, Aku no Hana) i zawiera liczne nawiązania i cytaty z twórczości Baudelaire’a, zwłaszcza do dzieła o tym samum tytule. Manga doczekała się dwóch adaptacji – serial anime z 2013 oraz film aktorski z 2019. Utwór rapera Tylera, the Creatora pod tytułem SIR BAUDELAIRE.

Przypisy

Bibliografia M. Jastrun, Baudelaire, [w:] Ch. Baudelaire, Kwiaty zła, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1981, .

Linki zewnętrzne Zbiór przekładów

Utwory Charlesa Baudelaire’a w bibliotece Polona

Kategoria:Francuscy krytycy literaccy Kategoria:Francuscy krytycy sztuki Kategoria:Francuscy poeci XIX wieku Kategoria:Ludzie urodzeni w Paryżu Kategoria:Pisarze związani z Paryżem Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Montparnasse w Paryżu Kategoria:Poeci francuskojęzyczni Kategoria:Poeci wyklęci Kategoria:Symboliści (pisarze) Kategoria:Urodzeni w 1821 Kategoria:Zmarli w 1867 Kategoria:Zmarli na kiłę