mały|Świątynia ok. 1920, widok od strony ul. Wolskiej mały|Tablica upamiętniająca fundatora cerkwi na wschodniej ścianie budynku mały|Widok cerkwi od strony wschodniej kwatery, przeznaczonej na pochówki duchownych prawosławnych. Widoczna tablica upamiętniająca fundatora budynku (2010) mały|Fresk z postacią Matki Bożej nad wejściem do świątyni mały|Ikonostas mały|Relikwie św. Bazylego Martysza mały|Kopia Kazańskiej Ikony Matki Bożej mały|Malowidła Adama Stalony-Dobrzańskiego w głównej kopule mały|Wnętrze dolnej cerkwi św. Eliasza i św. Hieronima. Widoczny biały marmurowy anałoj jest równocześnie nagrobkiem metropolity warszawskiego Jerzego mały|Jeden z fresków Jerzego Nowosielskiego w dolnej cerkwi mały|Zbiorowy grób dzieci i ich opiekunów z parafialnego sierocińca zamordowanych podczas rzezi Woli 5 sierpnia 1944 mały|Dzwonnica przy cerkwi Cerkiew św. Jana Klimaka – prawosławna cerkiew parafialna w Warszawie. Należy do dekanatu Warszawa diecezji warszawsko-bielskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.
Świątynia znajduje się na Woli w rejonie Ulrychowa, przy ulicy Wolskiej 140, w obrębie cmentarza prawosławnego. Została wzniesiona w latach 1903–1905 z inicjatywy arcybiskupa warszawskiego i nadwiślańskiego Hieronima z przeznaczeniem na miejsce pochówku jego syna Iwana – a w przyszłości również samego hierarchy – jak również jako świątynia cmentarna służąca pogrzebom i nabożeństwom w intencji zmarłych. Cerkwią parafialną stała się w dwudziestoleciu międzywojennym, po rozbiórce lub zamknięciu większości warszawskich cerkwi, kojarzonych z zaborem rosyjskim. Świątynia nieprzerwanie pełni funkcje liturgiczne od momentu poświęcenia, z wyjątkiem lat 1915–1919. Cerkiew została uszkodzona w czasie II wojny światowej, a podczas rzezi Woli hitlerowcy zamordowali służących w niej kapłanów, ich rodziny oraz dzieci z prawosławnego przytułku dla sierot prowadzonego przy parafii.
Budowla została wzniesiona według projektu Władimira Pokrowskiego. Naśladuje swoim wyglądem XVII-wieczne budownictwo sakralne regionu rostowskiego. Na wyposażeniu cerkwi znajdują się zabytkowe ikony i utensylia z pocz. XX wieku, w tym ikonostas wykonany przez Ołeksandra Muraszkę. Autorami fresków, wykonanych w latach 60. i 70. XX wieku, są Adam Stalony-Dobrzański i Jerzy Nowosielski. Budowlę wyremontowano w latach 1945−1948 oraz w latach 60. i 70. XX wieku. Od 2003 w cerkwi wystawione są dla kultu relikwie św. Bazylego Martysza.
Cerkiew wraz z całym zespołem Reduty Wolskiej została wpisana do rejestru zabytków 20 sierpnia 2003 pod nr A-54.
Historia Okoliczności budowy Prawosławna cerkiew w obrębie cmentarza na Woli była prywatną fundacją arcybiskupa warszawskiego i nadwiślańskiego HieronimaP. Paszkiewicz, Pod berłem Romanowów, s.111.. Miała pełnić zadania świątyni pomocniczej wobec parafialnej cerkwi Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej, urządzonej w odebranym katolikom po powstaniu listopadowym kościele św. WawrzyńcaA. Misijuk, Parafia prawosławna św. Jana Klimaka w Warszawie na Woli, „Kalendarz Prawosławny 2005”, Warszawska Metropolia Prawosławna, Warszawa 2004, ISSN 1425-2171, s. 176.. Bezpośrednim jednak celem budowy było upamiętnienie zmarłego 8 sierpnia 1902 w Piatigorsku syna arcybiskupa, Iwana Iljicza EkziemplarskiegoIlja Ekziemplarski przyjął święcenia jako kapłan żonaty, miał trzech synów. W 1885, dziesięć lat po śmierci małżonki, zdecydował się na złożenie ślubów mniszych. W 1896 został biskupem chełmskim i warszawskim. Por. .
W 1903 arcybiskup zakupił działkę położoną przy wschodnim murze cmentarnym od ulicy Wolskiej o powierzchni 1237 sążni kwadratowych. Koszt zakupu wyniósł 4275 rubliA. Misijuk, Parafia prawosławna św. Jana Klimaka w Warszawie na Woli, ss. 177-178.. 28 czerwca 1903 w jej obrębie położony został kamień węgielny pod budowę cerkwi. Jej projekt wykonał architekt eparchialny Władimir PokrowskiA. Misijuk, Parafia prawosławna św. Jana Klimaka w Warszawie na Woli, s. 178.. Wzniesienie świątyni i otaczającego ją żelaznego płotu w całości sfinansował prawosławny arcybiskup warszawski. Budynek był gotowy w czerwcu 1905, jednak jego konsekracja, również przeprowadzona przez arcybiskupa Hieronima, nastąpiła dopiero 15 października 1905. Była połączona z pogrzebem Iwana Ekziemplarskiego. Dwa tygodnie później zmarł również arcybiskup. Zgodnie ze swoim życzeniem został on pochowany obok synaP. Paszkiewicz, Pod berłem Romanowów, s. 112.. Ceremonię, która odbyła się w nieukończonej jeszcze dolnej cerkwi, poprowadzili arcybiskup wileński i litewski Nikander i biskup chełmski Eulogiusz. Na pogrzebie oprócz wyznawców prawosławia obecni byli również katolicy i Żydzi.
Prace w tej części świątyni zostały ukończone w 1906, a jej konsekracji 1 listopada 1906 dokonał protoprezbiter Pawieł Kallistow. W czasie ceremoniiA. Misijuk, Parafia prawosławna św. Jana Klimaka w Warszawie na Woli, s. 179. w prezbiterium dolnej cerkwi ustawiono święty stół (cs. prestoł), który umieszczono nad miejscem pochówku arcybiskupa Hieronima. Nagrobek Iwana Ekziemplarskiego znalazł się natomiast w południowo-wschodniej części cerkwi. Następnego dnia Świętą Liturgię w cerkwi odprawili arcybiskup wileński i litewski Nikander oraz biskup chełmski Eulogiusz. Uroczyste Święte Liturgie w intencji fundatora odbywały się codziennie jeszcze przez tydzień, po czym postanowiono, że w dolnej cerkwi nabożeństwo takie będzie miało miejsce w każdą środę (w tym dniu tygodnia zmarł arcybiskup).
1915–1939 W 1915 wszyscy kapłani prawosławni pracujący w Warszawie zostali ewakuowani, w związku z czym cerkiew św. Jana Klimaka została zamknięta. Opiekował się nią sługa cerkiewny Nikanor Skibin.
Dopiero w 1919 do stolicy przyjechał z Łodzi ks. Antoni Rudlewski, który został proboszczem parafii Trójcy Świętej i zaczął regularnie odprawiać nabożeństwa w cerkwi na Podwalu. Na jego prośbę do Warszawy przybył również ks. Jan Kowalenko. Objął on opiekę nad świątynią na WoliA. Misijuk, Parafia prawosławna św. Jana Klimaka w Warszawie na Woli, s. 181.. Z jego inicjatywy przy budynku wzniesiono w 1931 dzwonnicę, której cerkiew dotąd nie posiadała, i zawieszono na niej dzwony o łącznej wadze 354 kgA. Misijuk, Parafia prawosławna św. Jana Klimaka w Warszawie na Woli, s. 182.. Na skutek akcji rewindykacji cerkwi prawosławnych, w czasie której zburzono szereg budynków sakralnych wzniesionych przez Rosjan w Warszawie, zaś te powstałe w dawnych kościołach katolickich zwrócono pierwotnym właścicielom, świątynia na Woli stała się – obok cerkwi św. Marii Magdaleny na Pradze – jedną z dwóch wolno stojących cerkwi prawosławnych w WarszawieP. Paszkiewicz, Pod berłem Romanowów, s. 6.Oprócz dwóch cerkwi wolno stojących w Warszawie istniały również cerkiew Trójcy Świętej na Podwalu, wzniesiona w XVIII w. przez prawosławnych Greków, a od 1936 także cerkiew Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni, zorganizowana staraniem białych emigrantów rosyjskich.
W 1923 w cerkwi św. Jana Klimaka (w jej dolnej części) został pochowany zamordowany metropolita warszawski Jerzy.
II wojna światowa Cerkiew, zwłaszcza jej część dolna, była niejednokrotnie schronieniem dla cywilnej ludności Warszawy w czasie jej obrony we wrześniu 1939.
5 sierpnia 1944, w czasie rzezi Woli, zginęli proboszcz parafii św. Jana Klimaka archimandryta Teofan (Protasiewicz) oraz jeden z jej kapłanów, ks. Antoni Kaliszewicz razem z rodziną. Oddziały niemieckie zamordowały również dzieci z prawosławnego sierocińca prowadzonego przez parafię, jego pracowników i kilkadziesiąt osób ukrywających się w dolnej części cerkwi: członków chóru parafialnego, kilkanaścioro prawosławnych wiernych oraz grupę mieszkańców domów w najbliższej okolicyA. Misijuk, Parafia prawosławna św. Jana Klimaka w Warszawie na Woli, ss. 183–184. Zbiorowy grób dzieci i personelu sierocińca znajduje się przy cerkwi od strony ulicy Wolskiej.
Po tych wydarzeniach cerkiew została opuszczona i pozostawała bez opieki do stycznia 1945. Żołnierze niemieccy jeszcze kilkakrotnie dopuścili się w niej aktów wandalizmu, ukradli również dzwonyP. Paszkiewicz, M. Sandowicz, Cmentarz prawosławny..., s. 18. Wielokrotnie służyła jeszcze także jako kryjówka dla ludności cywilnej w czasie powstania warszawskiego.
Między styczniem i majem 1945 świątynią opiekował się ks. Eugeniusz Pietraszkiewicz, pod nadzorem którego dokonano usunięcia części wojennych zniszczeń obiektu.
Okres PRL Starania poprzednika kontynuował ks. Aleksander Czubuk-Podolski, który został nowym proboszczem parafii na Woli w końcu 1945 i który służył w niej do 1948. Na początku kolejnej dekady stan techniczny budynku cerkwi opisano jako dobry, wskazano jednak, że obiekt powinien zostać odremontowanyA. Misijuk, Parafia prawosławna św. Jana Klimaka w Warszawie na Woli, ss. 184–185..
W latach 50. na terenie cmentarza oraz przy chodniku ulicy Wolskiej ustawiono dwie tablice Tchorka upamiętniające ofiary rzezi Woli.
W latach 60. XX wieku świątynia została gruntownie odnowiona. W 1964 przeprowadzono renowację elewacji cerkwi, a także jej kopuły. W 1966 we wnętrzu budynku zbudowano chór muzyczny z malowidłem przedstawiającym modlitwę Chrystusa na pustyniA. Misijuk, Parafia prawosławna św. Jana Klimaka w Warszawie na Woli, s. 185.. W tym samym dziesięcioleciu parafia św. Jana Klimaka zorganizowała punkt nauki religii prawosławnej dla dzieci w wieku szkolnym, którego zajęcia odbywały się w cerkwi (placówka duszpasterska nie posiadała domu parafialnego). Na początku lat 70. brało w nich udział ok. trzydzieściorga dzieci.
W nocy z 22 na 23 maja 1968 nieznani sprawcy włamali się do budynku, kradnąc szereg zabytkowych ikon oraz utensyliów cerkiewnych.
W 1977 odnowiono dolną cerkiewA. Misijuk, Parafia prawosławna św. Jana Klimaka w Warszawie na Woli, s. 186.. W grudniu 1978 budynek został ponownie poświęcony po dokonanym w latach poprzednich gruntownym remoncie. Ceremonii przewodniczył metropolita warszawski i całej Polski Bazyli w asyście archimandryty Atanazego, przełożonego monasteru w Żyrowiczach (Rosyjski Kościół Prawosławny) oraz grupy kapłanów PAKP. Prace remontowe trwały jeszcze po wyświęceniu budynku. W 1980 zakończono podjęte siedem lat wcześniej prace przy freskach w górnej cerkwi, zaś w 1987 zastąpiono starszą dzwonnicę nową konstrukcją zaprojektowaną przez Michała SandowiczaA. Misijuk, Parafia prawosławna św. Jana Klimaka w Warszawie na Woli, s. 187. W następnym roku w cerkwi odbyły się uroczystości tysiąclecia chrztu Rusi, w których oprócz duchowieństwa prawosławnego brali udział przedstawiciele innych Kościołów chrześcijańskich. We wnętrzu obiektu umieszczono tablicę upamiętniającą to wydarzenie.
Po 1989 W latach 90. XX wieku w cerkwi przeprowadzono kolejne remonty, m.in. odnowiono freski w górnej cerkwi. 5 grudnia 1999 r., po zakończeniu tych prac, obiekt ponownie poświęcił metropolita warszawski i całej Polski Sawa.
W 2009 r. na zachodniej ścianie budynku została odsłonięta tablica ku czci wyznawców prawosławia, którzy ponieśli śmierć w czasie II wojny światowej.
W 2014 r. po raz kolejny odnowiono cerkiew dolną, wymieniając posadzkę i malując sklepienia.
W sierpniu 2018 roku rozpoczęto generalny remont cerkwi. Na wieży wymieniono zniszczone elementy kopuły, a znajdujący się na niej krzyż został pozłocony. Na skutym tynku wewnątrz kopuły grupa artystów z Ukrainy namalowała wizerunek Chrystusa Pantokratora, a poniżej wizerunki aniołów, proroków i świętych. Przywrócono oryginalne piaskowo-żółte dekoracje na elewacji (wcześniej świątynia miała barwę zbliżoną do bieli). Wokół cerkwi ułożono granitowy bruk. Prace zakończyły się w 2022 roku.
19 sierpnia 2021 r. cerkiew została wyróżniona certyfikatem „Cenny zabytek Mazowsza”.
Architektura Tworząc projekt cerkwi, Władimir Pokrowski wzorował się na siedemnastowiecznej architekturze sakralnej regionu rostowskiego. Wyrazisty styl ruski miał pozostawać w kontraście z wyglądem cerkwi Włodzimierskiej Ikony Matki Bożej, która zdaniem twórcy nowej świątyni zbyt wyraźnie zachowała zewnętrzne cechy katolickiej sztuki sakralnej.