Pierwotne zapalenie dróg żółciowych, PBC (od ang. primary biliary cholangitis); dawniej: pierwotna marskość żółciowa wątroby – przewlekłe schorzenie wątroby o etiologii immunologicznej przebiegające z niszczeniem drobnych wewnątrzwątrobowych przewodzików żółciowych i następową cholestazą. Towarzyszy temu odczyn zapalny, a następnie zwłóknienie i przebudowa marska. Może prowadzić do niewydolności wątroby.
Etiopatogeneza Pierwotne zapalenie dróg żółciowych należy do grupy chorób autoimmunologicznych. Polega na niszczeniu nabłonka dróg żółciowych przez własny układ odpornościowy. W PBC dochodzi do reakcji pomiędzy przeciwciałami przeciwmitochondrialnymi (AMA) a komponentem E2 kompleksu dehydrogenazy pirogronianowej zlokalizowanej w wewnętrznej błonie mitochondriów.
Przeciwciała przeciwmitochondrialne AMA nie są specyficzne tylko dla tej choroby. Występują także w polekowych uszkodzeniach wątroby, toczniu trzewnym, kardiomiopatii, gruźlicy i innych schorzeniach. Ściśle swoisty jest typ M2 AMA. Jest wykrywany u 95% pacjentów z PBS.
Nieznany jest czynnik, który indukuje reakcję immunologiczną.
Objawy i przebieg Nawet do 60% chorych może nie mieć istotnych objawów klinicznych. Objawy najczęściej występujące: przewlekłe zmęczenie – najbardziej dokuczliwy z objawów PBC. Nasila się po wytężonym wysiłku fizycznym i nie przechodzi nawet po odpoczynku. Występuje u około 60% chorych. świąd skóry – często poprzedza występowanie innych objawów. Dotyczy około 50% chorych. Początkowo obejmuje tylko dłonie i stopy, później może przejść na całe ciało. Skóra chorego ma charakterystyczny wygląd (brunatnobrązowy kolor) z licznymi przeczosami (zmiany skórne spowodowane drapaniem). Wraz z postępem choroby zmniejsza się jego intensywność. suchość jamy ustnej i spojówek ból w prawej okolicy podżebrowej hepatomegalia (u 70% chorych); splenomegalia (u 20% chorych) żółtaki hiperpigmentacja skóry związana z zaburzeniami czynności przysadki upośledzenie trawienia spowodowane zmniejszonym wydzielaniem kwasów żółciowych – możliwość stolców tłuszczowych objawy chorób towarzyszących: zespół Sjogrena autoimmunologiczne choroby tarczycy reumatoidalne zapalenie stawów twardzina niedokrwistość złośliwa celiakia toczeń rumieniowaty układowy bielactwo zespół Raynauda włókniejące zapalenie pęcherzyków płucnych W zaawansowanym stadium choroby: żółtaczka żylaki przełyku objawy marskości wątroby objawy nadciśnienia wrotnego
U małej grupy chorych występuje tzw. przedwczesna, duktopeniczna postać PBC z szybko postępującą żółtaczką i zaawansowanym zanikiem dróg żółciowych, ale bez cech marskości w badaniu histologicznym.
Rozpoznanie Do rozpoznania PBC niezbędne jest stwierdzenie przynajmniej dwóch z trzech kryteriów: zwiększona aktywność fosfatazy zasadowej, obecność przeciwciał AMA (w przypadku jego braku obecność przeciwciał anty-GP210 lub anty-SP100), typowy obraz histologiczny wycinka pobranego podczas biopsji wątroby.
Badania pomocnicze zwiększona aktywność fosfatazy zasadowej i GGTP zwiększona aktywność aminotransferaz zwiększenie stężenia IgM w surowicy hipercholesterolemia bilirubina w normie – dopiero w zaawansowanym stadium choroby pojawia się żółtaczka obecność autoprzeciwciał: AMA, ANA, SMA
Obraz histologiczny faza I – uszkodzenie dróg żółciowych; naciek zapalny z komórek jednojądrzastych; nieliczne granulocyty w przestrzeniach wrotnych faza II i III – reakcja przewodzikowa; nacieki zapalne w przestrzeniach okołowrotnych; żółciowa martwica kęsowa; zanik przewodzików żółciowych; włóknienie faza IV – dokonana marskość wątroby; makroskopowo wątroba jest ciemnozielona.
Rozpoznanie różnicowe PBC należy różnicować z: pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych współwystępowanie PBC z autoimmunologicznym zapaleniem wątroby – tzw. zespół nakładania (overlap syndrome) cholestaza polekowa cholestaza w przebiegu sarkoidozy idiopatyczne zespoły przebiegające z duktopenią i cholestazą
Leczenie Leczenie niefarmakologiczne umiarkowany wysiłek fizyczny regularne ćwiczenia Mogą one zmniejszyć poziom zmęczenia u chorego. częste popijanie niewielkich ilości wody stosowanie sztucznych łez.
Leczenie farmakologiczne kwas ursodeoksycholowy (UDCA) – powoduje spowolnienie progresji choroby cholestyramina – leczenie świądu rifampicyna – przy nieskuteczności cholestyraminy nalokson, ondansetron, sertralina – w niektórych przypadkach mogą wywierać pozytywne działanie modafinil - zmniejsza objawy przewlekłego zmęczenia
Przeszczepienie wątroby Wskazania: objawy niewydolności wątroby z cechami nadciśnienia wrotnego – oporne na leczenie zachowawcze świąd skóry oporny na leczenie przewlekłe zmęczenie uniemożliwiające choremu normalne funkcjonowanie zmiana nowotworowa wtórna do marskości stężenie bilirubiny w surowicy krwi powyżej 5,9 mg/dl (100 μm/l)
5-letnie przeżycia po przeszczepie wątroby u chorych na PBC kształtują się na poziomie około 85%.
Powikłania osteoporoza – profilaktyczne podawanie wapnia i witaminy D. W chwili stwierdzenia osteoporozy – leczenie bisfosfonianami. Densytometria kości powinna być wykonywana co 2 lata. zaburzenia w gospodarce witaminowej – głównie niedobór witamin rozpuszczalnych w tłuszczach – A, D, E, K marskość wątroby rak wątrobowokomórkowy
Rokowanie Dobre rokowanie, gdy rozpoznano chorobę we wczesnym stadium (faza I lub II w badaniu histologicznym), lub u chorych bez objawów klinicznych. W innych przypadkach rokowanie jest gorsze.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Choroby wątroby i dróg żółciowych Kategoria:Choroby autoimmunologiczne