mały|Wynik badań archeologicznych na grodzisku w Zawidowie Zawidów ( , ) – miasto na Łużycach Górnych, w województwie dolnośląskim, w powiecie zgorzeleckim.
W latach 1945–1954 siedziba wiejskiej gminy Zawidów. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego. Obecnie miasto stanowi samodzielną gminę miejską Zawidów.
Według danych GUS z 1 stycznia 2023 r. miasto miało 3807 mieszkańców (648. miejsce w kraju).
Położenie Leży na Pogórzu Izerskim, na wysokości 247 m n.p.m., w pobliżu granicy z Niemcami – 12 km na południowy wschód od Zgorzelca, od południa graniczy z czeską gminą Habartice. Sąsiaduje z gminą Sulików.
Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 Zawidów ma obszar 6,07 km² (706. miejsce w kraju), w tym: użytki rolne: 68%, użytki leśne: 5%. Miasto stanowi 0,72% powierzchni powiatu.
Kalendarium 1186 – pierwsza wzmianka o osadzie 1255 – Zawidów otrzymał prawa miejskie 1397 – została otwarta pierwsza szkoła 1433 – pożar miasta podczas wojny husyckiej 1463 – miasto stało się centrum tkactwa 1526 – utworzenie w Zawidowie sądu 1575 – urodził się rzemieślnik i filozof Jakub Böhme (zm. 1624); w Starym Zawidowie mieszkał do końca roku 1599 1618–1648 – wojna trzydziestoletnia spowodowała w mieście rozwój handlu i rzemiosła (napływ czeskich uchodźców religijnych) 1698 – utworzenie pierwszej w Niemczech szkoły dla głuchoniemych 1427, 1433, 1469, 1769, 1834 – pożary niszczące miasto 1848 – początek rozwoju przemysłu – założenie pierwszej tkalni 1854 – uruchomienie fabryki zakładów jedwabniczych 1875 – po wybudowaniu dworca Zawidów miasto zostało połączone siecią kolejową z Saksonią 1893 – budowa szpitala 1910 – budowa kanalizacji i wodociągu 1914 – Zawidów został spięty linią elektryczną 1945 – przyłączenie miasta do Polski 1950 – uruchomienie fabryki maszyn i fabryki przemysłu wełnianego 1973 – włączenie do Zawidowa wsi Ostróżno 1996 – otwarcie drogowego przejścia granicznego Zawidów – Habartice 2001 – wieża byłego kościoła ewangelickiego z XVI w. została odrestaurowana zgodnie z pierwowzorem; w 2005 na wieży zamontowano nowy zegar 2006 – miasto otrzymało prestiżowy tytuł „Gmina Fair Play” – Certyfikowana Lokalizacja Inwestycji 2011 – ukończono budowę hali sportowej, podjętą w 2010 (wartość projektu przekroczyła kwotę 1 600 000 zł)
Historia Prawdopodobnie na przełomie IX/X w. na terenie dzisiejszej Góry Zamkowej zbudowano grodzisko cyplowate, do dziś wyraźnie widoczne w terenie. W X wieku włączono Łużyce Górne do Polski, a pierwsza wzmianka o Zawidowie pojawiła się w roku 1186<ref name="dolnyslask" thumb|left|Zawidów w granicach ziem plemienia ZAGOSTYCÓW
W XI i XII wieku część Milska zwana Zagostem/Zagozdem od mieszkającego tu ludu Zagostyców https://www.goryizerskie.pl/pliki/vademecum_historii_gornych_luzyc.pdf
W granicach Czech teren od 1158 roku pod rządami Władysława Przmyślidy który otrzymał Zagozd od Fryderyka Barbarossy jako "puste" lenno po Konradzie I z Wettynówhttps://www.goryizerskie.pl/pliki/vademecum_historii_gornych_luzyc.pdf
W 1188 roku biskupi Miśni pozyskali tutejsze dobra świeckie. Zbudowali kościół św. Michała w "Syden", jeden z najstarszych kościołów misyjnych na Górnych Łużycach. Kościół na Michelsberg, jak wówczas nazywano wzgórze, był siedzibą archiprezbitera, który początkowo zależał bezpośrednio od biskupa,
Około 1241 roku korona czeska odzyskała tu władzę świecką, a panowie na Michelsberg otrzymali w lenno majątek Seidenberg. Centrum majątku stanowiła Michelsberg i wieś Górny Seidenberg na wschodzie.
Ród Bieberstein przez dekady już pozwiązany służeniem Piastom dolnośląskimSchlesisches Urkundenbuch Bd. 2, Nr. 252 (1243) Guntherus castellanus de Glogov, Nr. 331 Guntheri de Bibirstein et camerarii de Legniz, Rudolfi fratris eius und Nr. 339 Gunthero camerario de Legniz, Nr. 391 comes Guntherus de Bebirsteyn, Nr. 413 comite Guntero de Beursten, Bd. 3, Nr. 11, Nr. 69f, 104. Zur Bedeutung des Grafentitels in Schlesien vgl. Ambrozy Bogucki, Komes w polskich źródłach średniowiecznych [Comes in polnischen Quellen des Mittelalters], Toruń 1972, S. 52, 109. Für Günther von Biberstein und seine Nachkommen kommt neben der eindeutig belegten Funktion als Burggraf bzw. Kastellan und als hoher fürstlicher Amtmann auch die Möglichkeit in Betracht, dass der Grafentitel aufgrund einer Exemtion ihrer Güter aus dem Landgericht beigelegt wurde. kupili w roku 1278 ten majątek i przenieśli swoją siedzibę do również kupionego z rąk czeskiego króla Przemysła Ottokara zamku we Frýdlantcie - domenę taką nazwano wówczas "Państwo Frydlantckie". thumb|Henryk I - książę Jawora. Piastowski pan tej części Łużyc Od 1307 roku miejsce religijnie zależało od archidiakona Budziszyna. W tym czasie tutejszy okręg Zagost (ówcześnie Gau Zagost) obejmował posiadłości diecezji miśnieńskiej w południowo-wschodniej części Górnych Łużyc, w tym i jej czeskie posiadłości wokół Frýdlantu.
Po śmierci władcy Czech Wacława I w 1253 r. większość jego posiadłości na Górnych Łużycach została przejęta przez jego brandenburskiego zięcia, Ottona III Pobożnego. Otto III posiadł tę krainę dzięki swemu małżeństwu z Beatrycze, córką króla Wacława I. Jej brat, a król czeski Przemysł Ottokar II, nie płacąc Ottonowi III sumy pieniężnej odpowiedniej jako dar ślubny dla swej siostry, postanowił w zamian przekazać szwagrowi jedną z podległych sobie ziem. thumb|left|Herb Księstwa jaworskiego w czasach Henryka ITym sposobem, na niemal 70 lat, większość późniejszych Górnych Łużyc dostała się w posiadanie margrabiów z dynastii askańskiej, ale w 1319 r. na Waldemarze Wielkim dynastia von Ascharia wygasła. Z pretensjami do spadku po Askańczykach, jako najbliższy krewny po Ottonie III - swoim askańskim dziadku, wystąpił Henryk - książę jaworski zajmując zbrojnie wschodnią część Łużyc Górnych. Tak Zawidów na lata został włączony do ziem piastowskich.
Miejscowość podobnie jak ziemie na północ jak i na wschód od Zgorzelca weszła w granice nowo wykreowanego na potrzeby Jana, syna Karola IV, księstwa ze stolicą w Zgorzelcu - uformowanego przez króla Czech z landwójtostwa zgorzeleckiego i z przyłączonych do niego obszarów części dolnych Łużyc i części Nowej MarchiiDas Eisengewerbe der Oberlausitz vom Spätmittelalter bis zur Mitte des 19. Jahrhunderts. thumb|left|Zawidów dostał prawa miejskie dokumentem wydanym w 1396r. (ilustracja poglądowa) W 1396 roku miastu Zawidów nadano prawa miejskie wzorowane na Magdeburgu. Znaczna część zabudowy została zniszczona podobnie jak w innych miastach pod tą długością geograficzną podczas najazdu Husytów w 1433 r.
Albrecht von Waldstein kupił majątki wokół Frydlanta i Liberca w Czechach od cesarza Ferdynanda II i założył Księstwo Frýdlantu Terytoria Górnych Łużyc zostały sprzedane rodzinie Nostitz w czasach jak Jan Jerzy I włączył je do Saksonii w 1626 roku. ,natomiast w 1638 r. miasto zmieniło swój status na lenno elektorów saskich. Po wojnie trzydziestoletniej osiedlili się tu czescy emigranci religijni.
Na przełomie XVII/XVIII w. powstał tu znaczny ośrodek sukiennictwa. W 1848 r. powstała pierwsza fabryka sukna, a w 1854 r. fabryka wyrobów jedwabniczych.
Demografia Piramida wieku mieszkańców Zawidowa w 2014 roku. 690x480px
Ludzie związani z Zawidowem
Zabytki thumb|left|Hotel z gospodą, pl. Zwycięstwa 16/17 Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: miasto, kościół ewangelicki, obecnie istnieje tylko jego wieża, dom, pl. Zwycięstwa 15, z drugiej poł. XVIII w., XIX w., hotel z restauracją, pl. Zwycięstwa 16–17, z pierwszej poł. XIX w., XIX/XX w.
Kultura Najważniejszym organizatorem imprez kulturalnych w mieście jest Ośrodek Kultury z biblioteką i Gminnym Centrum Informacji. Ośrodek Kultury prowadzi działalność oświatowo-wychowawczo-rekreacyjną w formie systematycznych zajęć dla dzieci i młodzieży. Ponadto jest organizatorem wielu imprez kulturalnych.
Transport Transport drogowy Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 355, kończąca się na granicy z Czechami, gdzie zmienia się w czeską drogę krajową I/13. Dawniej znajdowało się tu przejście graniczne Zawidów-Habartice
Transport publiczny Miasteczko ma połączenie autobusowe firm: Astel PKS w Lubaniu sp. z o.o. Bieleccy
Transport kolejowy thumb|Stacja kolejowa w Zawidowie W mieście kończy się linia kolejowa nr 344 z Mikułowej. Po minięciu dawnego kolejowego przejścia granicznego Zawidów-Frydlant zmienia się w linię kolejową Zawidów-Liberec. W miasteczku znajduje się stacja kolejowa Zawidów.
Przemysł
Na obszarze miasta znajdują się większe czynne przedsiębiorstwa: Zawitex sp. z o.o. – producent dodatków krawieckich (zlikwidowane) Famaz – fabryka maszyn budowlanych
Poza tym: Samopomoc Chłopska – drobny handel, Bank Spółdzielczy i PKO oraz kilka prywatnych firm produkcyjnych, usługowych i handlowych.
W okolicy Zawidowa znajduje się odkrywkowa kopalnia węgla brunatnego i elektrownia „Turów” w Bogatyni.
Inwestycje Głównym zadaniem władz Zawidowa jest realizowanie programu ekologicznej sanacji. W październiku 2005 ukończono prace kanalizacyjne – miasto jest w 99,9% skanalizowane i w 100% posiada wodociąg. W styczniu 2006 została otwarta nowa mechaniczno-biologiczna oczyszczalnia ścieków o przepustowości 1100 m³. Oczyszczalnia oczyszcza ścieki z Zawidowa, Sulikowa i czeskiej gminy Habartice. W 2007 kompleksowo zmodernizowano Zakład Uzdatniania Wody. Miasto modernizuje obiekty sportowe.
Wspólnoty wyznaniowe Kościół rzymskokatolicki: parafia św. Józefa Rzemieślnika Świadkowie Jehowy zbór
Sąsiednie gminy Sulików, Zgorzelec. Gmina graniczy z Czechami.
Zobacz też Strażnica WOP Zawidów byłe piesze przejście graniczne Zawidów-Černousy/Ves
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalny portal Gminy Miejskiej Zawidów Strona BIP Zawidowa
Kategoria:Miasta w województwie dolnośląskim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XIV wieku