Sojuz-U (również Sojuz 11A511U) – rosyjska rakieta nośna konstrukcji radzieckiej, powstała bezpośrednio z rakiety balistycznej R-7. Najczęściej i najdłużej używana rakieta kosmiczna na świecie – 786 startów w latach 1973–2017, była tzw. „koniem pociągowym”, najpierw radzieckiego, a potem rosyjskiego programu kosmicznego. Sojuz-U zastąpił w służbie poprzednie warianty rakiet Sojuz i Woschod, będąc zmodyfikowaną rakietą zdolną wykonać wszystkie zadania poprzedniczek. Wycofany ze służby po prawie 44 latach.
Historia Zaprojektowany w Centralnym Specjalistycznym Biurze Konstrukcyjnym (CSKB), po raz pierwszy Sojuz U został wystrzelony 18 maja 1973 r. i z sukcesem wyniósł satelitę rozpoznawczego (potocznie: szpiegowskiego) typu Zenit o masie ok. 6600 kg i desygnacji Kosmos 559 lub Zenit-4MK nr 13. W następnych lotach przy użyciu tych rakiet wystrzelono szereg satelitów wojskowych (także serie Jantar, Resurs...) i naukowych (m.in. Bion), a także kapsuł załogowych typu Sojuz (począwszy od misji Sojuz 16 w grudniu 1974 r.) i promów towarowych typu Progress (lot Progress 1 w styczniu 1978 r.). Sojuz-U został podstawą radzieckiego programu lotów załogowych (Program Sojuz) i wziął udział w programie Apollo-Sojuz.
Do pierwszego nieudanego startu doszło rok po wejściu do służby w siódmym locie 23 maja 1974 r., gdy utracono debiutującego satelitę typu Jantar-2K.
Rakiety tego typu wznosiły się aż 786 razy – najwięcej spośród rakiet kosmicznych na świecie, 765 startów było udanych, dając jej status jednej z najbardziej niezawodnych. 22 starty zakończyły się niepowodzeniem, wliczając w to nieudaną misję załogową Sojuz T-10-1 26 września 1983 roku, kiedy to tuż przed startem rozlało i zapaliło się paliwo, lecz zdołano ewakuować załogę przy pomocy rakiety ewakuacyjnej pojazdu chwilę przed eksplozją rakiety nośnej na wyrzutni.
W dalszych latach rakieta była używana do wynoszenia satelitów oraz w lotach bezzałogowych i załogowych na stację Mir oraz Międzynarodową Stację Kosmiczną (wynosiła na orbitę automatyczne statki Progress).
Rosawiakosmos wraz z ESA budowała dla niej wyrzutnie na kosmodromie Kourou, jednak zrezygnowano z nich na rzecz mocniejszych rakiet Sojuz 2.
Finalną misją załogową był Sojuz TM-34 w 2002 r. Ostatni lot Sojuza-U miał miejsce 22 lutego 2017 roku, kiedy to rakieta wyniosła na orbitę statek towarowy Progress MS-05.
Warianty Sojuz-U doczekał się kilku wariantów różniących się ostatnimi członami ucieczkowymi: Sojuz-U/Ikar Sojuz-U/Fregat
Istniał również wariant Sojuz-U2, którego pierwszy człon napędzany był syntetyczną naftą, Syntinem. Ostatni jego lot odbył się w 1995 roku, gdyż zaprzestano produkcji tego paliwa.
Na bazie Sojuza-U powstała rakieta Sojuz-FG. Obie w przyszłości zastąpi rakieta Sojuz 2.
Starty
18 maja 1973, 11:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 559; Uwagi: start udany 21 września 1973, 13:05 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 587; Uwagi: start udany 31 października 1973, 18:24 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Bion 1; Uwagi: start udany 20 marca 1974, 08:30 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 636; Uwagi: start udany 3 kwietnia 1974, 07:30 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 638; Uwagi: start udany 15 maja 1974, 08:30 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 652; Uwagi: start udany 23 maja 1974, 12:17 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Jantar-2K; Uwagi: start nieudany – nieudana separacja 1. i 2. stopnia rakiety 6 sierpnia 1974, 00:02 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC1/5), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 670; Uwagi: start udany 12 sierpnia 1974, 06:25 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 672; Uwagi: start udany 22 października 1974, 18:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 690; Uwagi: start udany 25 października 1974, 09:30 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 691; Uwagi: start udany 2 grudnia 1974, 09:40 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC1/5), Kazachska SRRŁadunek: Sojuz 16; Uwagi: start udany 13 grudnia 1974, 13:30 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 697; Uwagi: start udany 21 marca 1975, 06:50 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 720; Uwagi: start udany 16 kwietnia 1975, 08:00 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 727; Uwagi: start udany 12 czerwca 1975, 12:30 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 743; Uwagi: start udany 15 lipca 1975, 12:20 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC1/5), Kazachska SRRŁadunek: Sojuz 19; Uwagi: start udany 5 września 1975, 14:50 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 758; Uwagi: start udany 12 września 1975, 05:30 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 759; Uwagi: start udany 25 września 1975, 09:50 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 771; Uwagi: start udany 29 września 1975, 04:15 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC1/5), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 772; Uwagi: start udany 17 listopada 1975, 14:36 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC1/5), Kazachska SRRŁadunek: Sojuz 20; Uwagi: start udany 25 listopada 1975, 17:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 782; Uwagi: start udany 20 lutego 1976, 14:01 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 805; Uwagi: start udany 10 marca 1976, 08:00 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 806; Uwagi: start udany 18 marca 1976, 09:15 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 809; Uwagi: start udany 21 maja 1976, 07:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 820; Uwagi: start udany 24 czerwca 1976, 07:10 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 834; Uwagi: start udany 6 lipca 1976, 12:08 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC1/5), Kazachska SRRŁadunek: Sojuz 21; Uwagi: start udany 14 lipca 1976, 09:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 840; Uwagi: start udany 22 lipca 1976, 15:40 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 844; Uwagi: start udany 4 sierpnia 1976, 13:40 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 847; Uwagi: start udany 12 sierpnia 1976, 13:30 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 848; Uwagi: start udany 28 sierpnia 1976, 09:00 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 852; Uwagi: start udany 3 września 1976, 09:20 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 854; Uwagi: start udany 15 września 1976, 09:48 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC1/5), Kazachska SRRŁadunek: Sojuz 22; Uwagi: start udany 21 września 1976, 11:40 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 855; Uwagi: start udany 22 września 1976, 09:30 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 856; Uwagi: start udany 24 września 1976, 15:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 857; Uwagi: start udany 4 października 1976, 11:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Zenit-4MKT; Uwagi: start nieudany – oderwanie jednego z czterech członów pomocniczych w 95. sekundzie lotu. 10 października 1976, 09:35 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 859; Uwagi: start udany 14 października 1976, 17:39 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC1/5), Kazachska SRRŁadunek: Sojuz 23; Uwagi: start udany 25 października 1976, 14:30 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 863; Uwagi: start udany 1 listopada 1976, 11:20 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 865; Uwagi: start udany 11 listopada 1976, 10:45 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 866; Uwagi: start udany 23 listopada 1976, 16:27 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 867; Uwagi: start udany 29 listopada 1976, 16:00 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC1/5), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 869; Uwagi: start udany 9 grudnia 1976, 10:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 879; Uwagi: start udany 17 grudnia 1976, 09:30 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 884; Uwagi: start udany 6 stycznia 1977, 09:40 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 888; Uwagi: start udany 20 stycznia 1977, 08:30 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 889; Uwagi: start udany 7 lutego 1977, 16:11 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC1/5), Kazachska SRRŁadunek: Sojuz 24; Uwagi: start udany 9 lutego 1977, 11:30 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 892; Uwagi: start udany 22 lutego 1977; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Zenit-4MK; Uwagi: start nieudany 3 marca 1977, 10:30 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 896; Uwagi: start udany 10 marca 1977, 11:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 897; Uwagi: start udany 17 marca 1977, 08:30 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 898; Uwagi: start udany 7 kwietnia 1977, 08:59 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 902; Uwagi: start udany 20 kwietnia 1977, 09:00 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 904; Uwagi: start udany 24 kwietnia 1977, 14:45 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 905; Uwagi: start udany 5 maja 1977, 14:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 907; Uwagi: start udany 17 maja 1977, 10:10 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 908; Uwagi: start udany 26 maja 1977, 07:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 912; Uwagi: start udany 31 maja 1977, 07:30 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 914; Uwagi: start udany 8 czerwca 1977, 14:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 915; Uwagi: start udany 10 czerwca 1977, 08:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 916; Uwagi: start udany 22 czerwca 1977, 08:00 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 920; Uwagi: start udany 30 czerwca 1977, 14:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 922; Uwagi: start udany 12 lipca 1977, 09:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 927; Uwagi: start udany 20 lipca 1977, 07:35 GMT; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Kosmos 932; Uwagi: start udany 27 lipca 1977, 07:35 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 934; Uwagi: start udany 29 lipca 1977, 18:07 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 935; Uwagi: start udany 3 sierpnia 1977, 14:01 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 936; Uwagi: start udany 10 sierpnia 1977; miejsce startu: Bajkonur (LC31/6), Kazachska SRRŁadunek: Zenit-4MKM; Uwagi: start nieudany 24 sierpnia 1977, 14:30 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 938; Uwagi: start udany 27 sierpnia 1977, 10:09 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 947; Uwagi: start udany 2 września 1977, 09:00 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/4), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 948; Uwagi: start udany 6 września 1977, 17:30 GMT; miejsce startu: Plesieck (LC43/3), Rosyjska FSRRŁadunek: Kosmos 949; Uwagi: start udany