Hirara amerykańska, hirara (Eira barbara) – gatunek drapieżnego ssaka lądowego z podrodziny Guloninae w obrębie rodziny łasicowatych (Mustelidae). Średniej wielkości ssak drapieżny o długość ciała dochodzącej wraz z ogonem do 117 cm i występujący powszechnie w lasach Ameryki Środkowej i Ameryki Południowej. Jest gatunkiem wszystkożernym, spożywając kręgowce, bezkręgowce, jak i owoce. Samica rodzi od jednego do trzech młodych. Według Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody nie jest zagrożony wyginięciem.

Systematyka Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1758 roku w 10. wydaniu Systema Naturae szwedzki przyrodnik Karol Linneusz, umieszczając go w rodzaju Mustela i nadając mu epitet gatunkowy barbara. Linneusz jako miejsce typowe wskazał „mieszka w Brazylii”, uściślone w 1913 roku przez Einara Lönnberga do Pernambuco w północno-wschodniej Brazylii. Być może za holotyp posłużył rzeczywisty okaz; Linneusz cytował dzieło „Ac. Holmens” oraz „History of Jamaica” Browne’a (ze znakiem zapytania); „Galera...The Guinea Fox” Browne’a z „History of Jamaica” opiera się na zwierzęciu „często sprowadzanym na Jamajkę z wybrzeży Gwinei, gdzie jest rodzimym” (przy czym Browne pomylił Gujanę z Gwineą), tym bardziej że w 12. wydaniu Systema Naturae Linneusz cytuje tylko Browne’a. Jedyny współczesny przedstawiciel rodzaju hirara (Eira); rodzaj Eira nazwał w 1842 roku brytyjski przyrodnik Charles Hamilton Smith.

Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają siedem podgatunków; jednak analizy przeprowadzone w 2020 roku sugerują, że żaden z wyróżnianych podgatunków nie powinien być uznawany za ważny – podgatunkom opisanym na podstawie wielkości ciała i koloru futra oraz na analizie mtDNA brakuje izolacji geograficznej, a w analizach okazów E. barbara z trzech odrębnych regionów geograficznych w obrębie (domniemanego) ciągłego występowania gatunku zabrakło rozpoznawalnych cech dla wielkości ciała i ubarwienia futra, dla mtDNA czy morfologii czaszek, które można by przypisać do skupisk populacji w obrębie gatunku. Potrzeba dalszych badań nad ostatecznym ustaleniem systematyki podgatunkowej. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:

Podgatunek Oryginalna nazwa Autor i rok opisu Miejsce typowe HolotypE. b. insertaTayra barbara insertaJ.A. Allen, 1908Uluce, Matagalpa, Nikaragua.Czaszka (nienaruszona, z wyjątkiem brakujących prawych I1, i1, i2 oraz lewego i prawego m1) i skóra (kompletna, rozdarta w okolicy piersiowej) dorosłego samca, sygn. AMNH 28492, zebrana przez W.B. Richardsona 5 stycznia 1908 roku.E. b. madeirensisTayra barbara madeirensisLönnberg, 1913Humaytá, nad rzeką Madeira, Amazonas, Brazylia.Stary samiec, sygn. BMNH 8.5.9.17, zebrany przez W. Hoffmanna 25 września 1906 roku.E. b. peruanaGalictis barbara, var. peruanavon Tschudi, 1844Yurac Yacu, San Martín, Peru.Opis oparty na „G. barbara Linn” Wagnera z 1841 roku.E. b. poliocephalaViverra poliocephalusTraill, 1821Demerara, Gujana.Wypchany okaz przywieziony do Anglii przez Ch. Edmontona.E. b. senexGalictis barbara senexO. Thomas, 1900Hacienda Tortugas, Jalapa, na wysokości około , Veracruz, Meksyk.Samiec, sygn. BMNH 89.12.7.4, zebrany w listopadzie 1888 roku i przekazany do Muzeum Historii Naturalnej w Londynie z muzeum w Meksyku.E. b. sinuensisMustela sinuensisvon Humboldt, 1812Rzeka Sinú, Bolivar, Kolumbia.Nieznany.

Ewolucja Dwa kopalne gatunki Eira zostały opisane z epoki postplioceńskiej ze stanów Maryland i Wirginia pod nazwami Galera macrodon i G. perdicida. Ten drugi gatunek może odnosić się do rodzaju Mephitis, a pierwszy do Trigonictis na podstawie dodatkowego materiału zebranego z osadów blancanu, a konkretnie ze stanów Waszyngton, Idaho, Nebraska, Kansas, Teksas, Karolina Północna i Floryda. Trigonictis jest uważany za formę pośrednią pomiędzy Galictis i Eira oraz za przodka obu tych gatunków. Ponadto odnotowano wymarłe, plioceńske gatunki Eira ze wschodniej półkuli, ale nie podano okazów typowych, diagnozy ani konkretnych nazw. Hershkovitz (1972) uważa, że Eira oraz inne endemiczne monotypowe rodzaje łasicowatych (np. Lyncodon i Pteronura) z Ameryki Południowej mogły wyewoluować in situ i przemieścić się na północ jako część wymiany fauny Ameryki Północnej i Południowej przez panamski most lądowy. Natomiast Ray i współpracownicy (1981) sugerują, że Eira może pochodzić z Ameryki Północnej.

Drzewo filogenetyczne Uproszczone drzewo filogenetyczne rodziny Mustelidae z wyróżnioną pozycją E. barbara:

Etymologia Tayra: i „hirara”, od tupi tayra „hirara”. Eira: rodzima nazwa używana przez Indian z Boliwii i Paragwaju na określenie „hirary”. Galera: „czapka”, od galea „hełm”. barbara: łac. barbarus „okrutny, dziki, barbarzyński”, od barbaros „barbarzyński, nieokrzesany, brutalny”. inserta: łac. insertus „włożony”. madeirensis: rzeka Madeira, Brazylia. peruana: Peru. poliocephala: gr. πολιος polios „szary, blady, siwy”; -κεφαλος -kephalos „-głowy”, od κεφαλη kephalē „głowa”. senex: łac. senex, senis „starsza osoba”; w aluzji do lokalnej hiszpańskiej nazwy hirary „cabeza de viejo” „głowa starca”, która z kolei odnosi się do szarego futra na głowie hirary. sinuensis: rzeka Sinú, Kolumbia.

Zasięg występowania Hirara amerykańska występuje od południowej części stanu Veracruz w Meksyku przez całą Amerykę Środkową do północnej Argentyny w Ameryce Południowej, zamieszkując na całym tym obszarze z wyjątkiem wysokich Andów i obszarów caatinga (wschodnia Brazylia). Jest to najczęstszy drapieżnik średniej wielkości na całym obszarze swojego zasięgu. Najrzadszy jest w Meksyku, natomiast powszechny w Ameryce Środkowej i Południowej.

Zasięg występowania w zależności od podgatunku: E. barbara barbara – Brazylia, Paragwaj i Argentyna; E. barbara inserta – Salwador i Honduras do Kostaryki; E. barbara madeirensis – wschodni Ekwador, północno-wschodnie Peru i zachodnia Brazylia; E. barbara peruana – amazońska część Boliwii i południowo-wschodnie Peru; E. barbara poliocephala – wschodnia Wenezuela, Gujana i dolna Amazonka; E. barbara senex – Meksyk do Gwatemali; E. barbara sinuensis – Panama do Kolumbii, zachodniego Ekwadoru, zachodniej Wenezueli oraz wyspa Trynidad.

Morfologia mały|lewo|Szkielet hirary amerykańskiej ze zbiorów Museu de Anatomia Veterinária w São Paulo w Brazylii Długość ciała (bez ogona) 55,9–71,2 cm, długość ogona 36,5–46 cm, długość ucha 0,3–0,42 cm, długość tylnej stopy 0,9–12,3 cm; masa ciała 2,7–7 kg. Nie występuje geograficzna zmienność dotycząca wielkości ciała. Dorosłe samce są o 30% większe niż samice; jednak różnica ta nie jest tak duża, jak w przypadku innych rodzajów łasicowatych. Dorosłe samce są również silniej umięśnione wokół szyi i ramion niż samice. Hirara amerykańska jest dużym i smukłym łasicowatym, z wydłużonymi kończynami i długim, pokrytym włosami ogonem. Futro jest krótkie i gęste, z miękkim, brązowym podszerstkiem; grzbiet, nogi, stopy i ogon są koloru ciemnobrązowego do czarnego, co ostro kontrastuje z ciemnosiwą, szarobrązową lub bladożółtą głową i szyją. U niektórych osobników rzadko występuje ciemnobrązowa głowa i szyja, które są nieco jaśniejsze lub w kolorze części grzbietowej. Spodnia część ciała jest ciemnobrązowa lub czarna, z wyjątkiem jasnej, od bladożółtej do pomarańczowej plamy, często trójkątnej, na piersi i gardle. Oczy są czarne z niebiesko-zielonym połyskiem. Młode osobniki są całkowicie czarne, czasami z białą plamą na gardle, białą głową lub ciemnym pasem środkowym, który rozciąga się do ogona. Wraz z wiekiem na włosach ochronnych pojawiają się białe końcówki, nadając zwierzęciu „oszroniony” wygląd. Albinizm i amelanizm są powszechniej spotykane u hirary niż u innych łasicowatych. W Gujanie spotykana jest również żółta odmiana. Uszy są małe i zaokrąglone, zbieżne z głową i nie wystają ponad czubek głowy. U hirar amerykańskich występują na twarzy długie, sztywne wibrysy. Ogon jest gęsty i o dwie trzecie dłuższy od reszty ciała. Na przednich i tylnych łapach występują silne pazury, przystosowane do biegania i wspinania się, ale nie do kopania czy pływania. Nagie od spodu stopy mają krótkie, zakrzywione pazury, połączone błoną międzypalcową z bliższym końcem poduszek. Ponadto hirara posiada duże, czteropalczaste opuszki podeszwowe, podwójne opuszki nadgarstkowe i śródstopia oraz owłosioną piętę. Palce są nierównej długości; pierwszy jest najkrótszy, drugi i piąty pośrednie i mniej więcej równej długości, a trzeci i czwarty są najdłuższe i również mniej więcej równej długości. W konsekwencji opuszki palców, gdy nie są rozłożone, tworzą mocno zakrzywioną linię wokół przedniego brzegu opuszki podeszwowej. U hirary szczególnie dobrze rozwinięte są wibrysy nadgarstkowe. thumb|Albinistyczna odmiana hirary amerykańskiej zachowana w Ipswich Museum w Wielkiej Brytanii

Gruczoły analne hirary amerykańskiej nie są powiększone, a ich wydzielina, choć nieprzyjemna w zapachu, nie jest szczególnie przykra dla człowieka; najwyraźniej nie jest używana przez hirarę w sytuacjach zagrażających jej życiu. Bezpośrednio od części grzbietowej do odbytu ciągnie się płytki, wgłębiony obszar ograniczony bocznie i ogonowo przez niski grzbiet skóry; struktura ta jest podobna pod względem embriologicznym do głębokiej podogonowej torebki gruczołowej występującej u gatunków z rodzaju borsuk (Meles). Obszar krocza pomiędzy odbytem a sromem lub moszną jest skąpo owłosiony lub wręcz nagi. W przeciwieństwie do innych rodzajów łasicowatych kość prącia nie rozgałęzia się na wierzchołku. Hirara amerykańska ma cztery sutki. Samiec hirary z dobrze widocznymi jądrami|mały|lewo

Wzór zębowy: I C P M = 34. U hirary amerykańskiej brak pierwszych zębów przedtrzonowych w szczęce i żuchwie, chociaż u kilku osobników zachowany jest czasami pierwszy górny przedtrzonowiec.

Zakres słyszalności hirary jest niższy niż u kotowatych (Felidae) i szopowatych (Procyonidae), ale wyższy niż u psowatych (Canidae) i niedźwiedziowatych (Ursidae) – górna granica określona jest na 85 kHz, natomiast górna użyteczna granica na 40 kHz. U hirar reakcja węchowa () może być wywołana przez wiele silnie pachnących substancji, ale zazwyczaj jest obserwowana w odpowiedzi na mocz innego osobnika; hirara wtedy podciąga usta, marszczy i cofa nos, unosi głowę i wstrzymuje na chwilę oddech.

Ekologia i biologia Siedlisko i zachowanie mały|lewo|Hirara amerykańska w swoim siedlisku, Bahia, Brazylia Hirary amerykańskie zamieszkują głównie lasy tropikalne i subtropikalne, włącznie z wtórnymi lasami deszczowymi, lasami galeriowymi, lasami mglistymi i suchymi lasami zaroślowymi. Czasami widywane są w ogrodach, sadach, na plantacjach cukrowca lekarskiego i kukurydzy oraz na polach uprawnych. Hirary są w stanie polować na łąkach, chociaż większość czasu spędzają na obszarach leśnych. Na obszarach llanos w Wenezueli hirary amerykańskie zwykle można znaleźć wzdłuż lasów galeriowych; nocą mogą przemierzać rozległe łąki, prawdopodobnie przemieszczając się z jednego lasu do drugiego. W Veracruz w Meksyku siedlisko hirar na ogół ogranicza się do obszarów leśnych. Występują w lasach deszczowych Mata Atlântica w Brazylii, na obszarze całej Amazonii, w lasach liściastych i zaroślowych pantanalu w Paragwaju i Boliwii oraz w galeriach i zaroślach leśnych oraz na trawiastych sawannach w Argentynie, Boliwii i Paragwaju. W Belize nie stwierdzono znaczących preferencji siedliskowych hirary, było to jednak prawdopodobnie spowodowane niskim zagęszczeniem gryzoni w siedliskach leśnych, co zmusiło hirary do spędzania większej ilości czasu na polowaniu na łąkach.