thumb|Oficer 2 pułku straży przedniej w 1777 thumb|Towarzysz i pocztowy 2 pułku straży przedniej w 1777 5 Pułk Koronny Przedniej Straży – oddział jazdy armii koronnej wojska I Rzeczypospolitej autoramentu narodowego.
Formowanie i zmiany organizacyjne Przed 1776 rokiem chorągwie lekkie partii ukraińskiej i podolskiej funkcjonowały w nieformalnym pułku dowodzonym przez gen. mjr. K. Kurdwanowskiego. W 1775 miał składać się 11-osobowego sztabu i pięciu szwadronów po 141 głów, czyli łącznie z 716 ludzi. Sztab mieli tworzyć: szef pułku, pułkownik, podpułkownik, major, kwatermistrz, adiutant, audytor, felczer sztabowy, siodlarz, konował i podprofos. Każdy szwadradron miał składać się z rotmistrza, pierwszego porucznika, drugiego porucznika, podporucznika, 64 towarzyszy, wachmistrza, 6 podoficerów, trębacza, 64 szeregowych i felczera.
Z nich to w 1776 sformowany został formalnie pułk 1 Koronny Przedniej Straży. W 1778 według etatu pułk liczył 378 żołnierzy, a faktycznie posiadał 363. W roku 1784 ustalono nowy etat dla pułków przedniej straży. Etat przewidywał 391 „głów” - 15 w sztabie i po 47 w 8 chorągwiach.
Taki stan trwał do 1785, kiedy to został ogłoszony etat wojska koronnego. Odtąd pułk miał liczyć liczyć 391 głów i pobierać na utrzymanie 217789 zł rocznie. Sztab składał się z szefa, pułkownika, majora, kwatermistrza, adiutanta, audytora, felczera sztabowego, trzech felczerów, profosa, siodlarza, kowala, rusznikarza i woźnicy wozu sztabowego. W szwadronie powinno znajdować się natomiast trzech oficerów (rotmistrz, porucznik i chorąży), 20 towarzyszy, w tym jeden namiestnik, dwóch podoficerów (wachmistrz i kapral), 1 trębacz, 20 szeregowych i woźnica z wozem prowiantowym. W takim też kształcie organizacyjnym pułk przetrwał do 1789.
Zgodnie z planowanym etatem 100 000 armii Rzeczypospolitej Obojga Narodów, pułk miał etatowo liczyć 1369 „głów”. W sztabie wyższym miało służyć 5 oficerów, w średnim i niższym - 15. W skład pułku miało wejść 10 chorągwi po 135 „głów” każda. Etat ten nie został zrealizowany. Rozpoczęto formowanie 65 000 armii. Pułk w tym przypadku miał liczyć etatowo 1099 „głów” w tym 19 w sztabie i 8 chorągwi po 135 osób, 433 towarzyszy „przytomnych”, 172 towarzyszy przytomnych proszących o dymisję i towarzyszy przytomnych proszących o przejście na towarzyszy „sowitych”. W czerwcu 1791 liczył 1062 „głowy” i 1015 koni.
Przed wybuchem wojny z Rosją, wiosną 1792 pułk liczył według etatu 1099 żołnierzy a faktycznie posiadał 1067. W marcu 1792 stacjonował w Przyłuce.
6 maja 1793 wcielony do wojska rosyjskiego pod nazwą pułku iziasławskiego (zasławskiego). Pułk uniknął jednak trwałego zagarnięcia. Po przegranej wojnie, stan pułku zmniejszył się znacznie i jesienią 1793 wynosił 759 żołnierzy, a w chwili wybuchu powstania kościuszkowskiego 744.
Pułk w 1792 liczył 1067 „głów” i 1067 koni. W 1794 roku w marcu liczyła 744 „głów” i 580 koni, w maju 746 „głów” i 580 koni, a we wrześniu 748 „głów” i 650 koni. W okresie powstania kościuszkowskiego posiadał na uzbrojeniu 350 karabinów, 642 pistolety, 712 szabel i 712 pik.
Stanowiska Tetyów, Berszada (1787) Czeczelnik (XII 1789) Wiśniowiec i okolice (październik 1792)
Żołnierze regimentu Obsadę oficerską pułku stanowili: szef i felczer, pułkownik, podpułkownik, major (od 1789 – dwóch), 7 rotmistrzów z chorągwiami, 1 (od 1789 – 5) rotmistrz sztabowy, kwatermistrz, audytor, adiutant (od 1789 – dwóch), 8 poruczników i 8 chorążych.
Szefowie regimentu Kajetan Kurdwanowski (1775–1777) Józef Gabriel Stempkowski (1777–1778) Kajetan Adam Miączyński (12 XI 1778– 22 II 1783 ) Jan Józef Malczewski (22 II 1783 – 1788) Józef Lubomirski (18 XI 1788–)
Pułkownicy Józef Wiesiołowski (1775–1783) Jan Stempkowski (1783–1791) Aleksander Korycki (1791–1793) Michał Ignacy Kamieński (1793–)
Majorowie Kacper Cieszkowski (1793)
Bitwy i potyczki Regiment brał udział w wojnie w obronie Konstytucji 3 maja i w powstaniu kościuszkowskim.
Jego żołnierze walczyli pod Wiszniopolem (14 czerwca 1792), Boruszkowcami (15 czerwca 1792), Zieleńcami (17 czerwca 1792), Szczekocinami (6 czerwca 1794). Brali udział w obronie Warszawy, a następnie walczyli pod Błoniami (9 lipca 1794), Czerniakowem (31 lipca 1794), Krupczycami (16 czerwca 1794), Brześciem (17 września 1794), Białą przed (27 września 1794) oraz pod Maciejowicami (10 października 1794).
Hierarchia regimentu chorągwie lekkie partii ukraińskiej i podolskiej (–1776) → pułk 2 przedniej straży (1776–1789) → pułk 5 przedniej straży (1789–1793) → pułk izasławski (1793-)
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Pułki jazdy koronnej Kategoria:Garnizony kresowe Kategoria:Pułki kawalerii okresu powstania kościuszkowskiego Kategoria:Polskie jednostki kawalerii rozwiązane w 1794 Kategoria:Polskie pułki przedniej straży Kategoria:Polskie jednostki kawalerii utworzone w 1776