thumb|Shinkansen serii 200~E5 thumb|Shinkansen 0 ~ N700 – japoński system kolei dużych prędkości, osiągających maksymalną prędkość przewozoą pasażerów (operacyjną) od 285 do 320 km/h (w zależności od modelu i obsługiwanej trasy). Pierwsza linia o nazwie Tōkaidō Shinkansen została otwarta w 1964.
Nazwa Nazwa „shinkansen” została użyta po raz pierwszy w latach 40. XX wieku dla planowanej linii kolejowej, która miała łączyć Tokio z Shimonoseki. W wyniku przegranej wojny, plany odrzucono.
Powszechnie dziś znaną nazwę Shinkansen tłumaczy się dosłownie jako „Nową Główną Linię” – odnosiła się bowiem pierwotnie do jednej linii Tōkaidō, która połączyła Tokio z Osaką przed olimpiadą w 1964 roku. Z biegiem lat linia rozrosła się w ogólnokrajową sieć, przejmując nazwę. Poszczególne linie zawierają w sobie nazwy regionów, przez które biegną (np. Tōhoku Shinkansen), a pojedyncze superekspresy mają łatwe do zapamiętania nazwy jak „Hikari” („Światło”) czy „Kodama” („Echo”). Takie rozróżnienia ułatwiają rozpoznanie obsługiwanego regionu, połączeń poszczególnych linii oraz rodzajów ekspresów i ich rozkładu jazdy. Jest to ważne także dlatego, że przy dużej częstotliwości kursowania (co kilkanaście minut) łatwo pomylić rodzaje pociągów. Biegną tą samą trasą, ale zatrzymują się na różnych stacjach. Na przykład na trasie Tokio – Osaka „Kodama” zatrzymuje się na wszystkich stacjach, a więc pokonuje dystans wolniej niż „Hikari”, który zatrzymuje się tylko na części z nich, dzięki czemu cel osiąga znacznie szybciej.
Popularna angielska nazwa bullet train („pociąg-pocisk”) nie jest przez Japończyków używana. Powstała ona z tłumaczenia japońskich słów , pochodzących od kształtu lokomotywy projektowanej w latach 30. XX wieku.
Historia thumb|Doctor Yellow – skład do kontroli torów, na stacji Shin-Ōsaka Japonia była pierwszym krajem, który rozpoczął prace nad systemem kolei dużych prędkości. Budowa pierwszego odcinka, pomiędzy Tokio i Osaką (Tōkaidō Shinkansen) rozpoczęła się w 1959 roku. Oficjalne otwarcie nastąpiło 1 października 1964 roku. Linia odniosła olbrzymi sukces, przewożąc 100 milionów pasażerów już po niecałych trzech latach (13 czerwca 1967 roku), a miliard przekraczając w 1976.
Pierwsze pociągi jeździły z prędkością 210 km/h, potem zwiększoną do 220 km/h. Dziś prędkości pociągów są różne w zależności od linii, a najszybsze z nich przewożą pasażerów z prędkością 320 km/h, co stawia je na równi z francuskimi TGV.
Shinkanseny to pociągi normalnotorowe (rozstaw szyn 1435 mm), inaczej niż większość kolei japońskich, używających torów o rozstawie szyn 1067 mm. Dzięki temu w wagonach jest miejsce na większą liczbę siedzeń niż w klasycznych pociągach (układy 2+3 lub nawet 3+3). Między północą a godziną 6:00 linie zamykane są na potrzeby konserwacji. Jeżdżą po nich wówczas także specjalne pociągi Doctor Yellow, które za pomocą zamontowanej na ich pokładzie specjalistycznej aparatury dokładnie sprawdzają każdy odcinek torów.
Linie Shinkansen thumb|upright=2.0|Mapa sieci kolejowej Shinkansen w 2024 Główne linie kolei Shinkansen to: Tōkaidō Shinkansen – Tokio (Stacja Tokio) – Osaka (Stacja Shin-Ōsaka) – 515 km San'yō Shinkansen – Osaka (Stacja Shin-Ōsaka) – Fukuoka (Stacja Hakata) – 554 km Tōhoku Shinkansen – Tokio (Stacja Tokio) – Aomori (Stacja Shin-Aomori) – 675 km Jōetsu Shinkansen – Saitama (Stacja Ōmiya) – Niigata (Stacja Niigata) – 270 km Hokuriku Shinkansen – Takasaki (Stacja Takasaki) – Tsuruga (Stacja Tsuruga) – 470 km Kyūshū Shinkansen – Fukuoka (Stacja Hakata) – Kagoshima (Stacja Kagoshima-Chūō) – 257 km Nishi-Kyūshū Shinkansen – Takeo (Stacja Takeo-onsen) – Nagasaki (Stacja Nagasaki) – 66 km Linia Hakata-Minami – Fukuoka (Stacja Hakata) – Kasuga (Stacja Hakata-Minami) – 9 km Linia Gala-Yuzawa – Yuzawa (Stacja Echigo-Yuzawa – Gala-Yuzawa) – 2 km Hokkaidō Shinkansen – Aomori (Stacja Shin-Aomori) – Hakodate (Stacja Shin-Hakodate), w budowie, otwarta w marcu 2016; przedłużenie tej linii do Sapporo jest w budowie
Mini-Shinkansen (Maksymalna prędkość operacyjna: 130 km/h) Yamagata Shinkansen – Fukushima (Stacja Fukushima) – Shinjō (Stacja Shinjō) – 149 km Akita Shinkansen – Morioka (Stacja Morioka) – Akita (Stacja Akita) – 127 km
Ta ostatnia wykorzystuje pociągi Shinkansen, ale tory zwykłej linii kolejowej.
Linie Shinkansen projektowane oraz w budowie:
Hokuriku Shinkansen – Tsuruga (Stacja Tsuruga) – Osaka (Stacja Shin-Ōsaka), projektowana Chūō Shinkansen – maglev, Tokio (Stacja Shinagawa) – Nagoja (Stacja Nagoja), w budowie. Nagoja (Stacja Nagoja) – Osaka (Stacja Shin-Ōsaka), projektowana Hokkaido Shinkansen – Hakodate (Stacja Shin-Hakodate) – Sapporo (Stacja Sapporo), w budowie Taiwan High Speed Rail – linia wykorzystująca technologię Shinkansen na Tajwanie, w budowie
Modele pociągów Shinkansen Seria 0
W eksploatacji 1964–2008 Maksymalnaprędkość operacyjna 220 km/h Wykorzystywanana liniach (Tōkaidō, San’yō) Wykorzystywanana połączeniach (Hikari, Kodama) Pierwsze pociągi, które rozpoczęły kursy na liniach Shinkansen. Stylistyka jest wzorowana na samolocie Douglas DC-8. Ich produkcję zakończono w 1986 roku, ale dzięki modernizacjom pociągi te kursowały wiele lat. Eksploatacja tej serii zakończyła się w listopadzie 2008. Jedna jednostka znajduje się także w Muzeum Kolejnictwa w Yorku (patrz Linki zewnętrzne).
Seria 100
W eksploatacji 1985–2012 Maksymalnaprędkość operacyjna 230 km/h Wykorzystywanana liniach (Tōkaidō), San’yō Wykorzystywanana połączeniach (Hikari), Kodama Budowane pomiędzy 1984 a 1991 rokiem jednostki drugiej generacji. Skupiono się na zmniejszeniu poboru mocy i skomplikowania eksploatacji. Z powodu restrykcji dotyczących poziomu hałasu pociągi te nie poruszały się w normalnym ruchu z maksymalną prędkością, która sięga 270 km/h.
Seria 200
W eksploatacji 1982–2013 Maksymalnaprędkość operacyjna 240, 275 km/h Wykorzystywanana liniach Tōhoku, Jōetsu Wykorzystywanana połączeniach Yamabiko, Nasuno, Toki, Tanigawa Budowane w latach 1980–1986. Wykonane z aluminium i wyposażone w mocniejszy napęd bez trudu sprawdzały się na górskich trasach. Charakterystyczny pług to jeden z licznych elementów ochrony przed śniegiem, w jakie wyposażone są pociągi serii 200.
Seria 300
W eksploatacji 1992–2012 Maksymalnaprędkość operacyjna 270 km/h Wykorzystywanana liniach Tōkaidō, San’yō Wykorzystywanana połączeniach Nozomi, Hikari, Kodama Budowane pomiędzy 1989 a 1998 rokiem, wyglądem mocno odbiegające od swoich poprzedników pociągi serii 300, były w momencie swojego debiutu najszybszymi pociągami na liniach Shinkansen.
Seria 400
W eksploatacji od 1992 Maksymalnaprędkość operacyjna 240 km/h Wykorzystywanana liniach (Tōhoku, Yamagata) Wykorzystywanana połączeniach (Tsubasa) Pierwsze z tzw. Mini-Shinkansenów. Nazwę zawdzięczają krótszym i węższym wagonom. Zmniejszona szerokość wagonów podyktowana jest przystosowaniem serii 400 do zmodyfikowanych, acz standardowych tras kolejowych, a nie do linii Shinkansen. W efekcie zmniejszenia szerokości pociągu stało się konieczne zainstalowanie wysuwanych schodów, ułatwiających wsiadanie i wysiadanie na stacjach przeznaczonych dla pociągów Shinkansen.
Seria 500
W eksploatacji od 1997 Maksymalnaprędkość operacyjna 300 km/h Wykorzystywanana liniach (Tōkaidō), San’yō Wykorzystywanana połączeniach (Nozomi), Hikari, Kodama Budowane między 1995 a 1998 rokiem pociągi tej serii są zaprojektowane do jazdy z prędkością 320 km/h. Pomimo satysfakcjonujących wyników w próbach nie zdecydowano się jeszcze na ich eksploatację z tą prędkością.
Seria 700
W eksploatacji od 1999 Maksymalnaprędkość operacyjna 285 km/h Wykorzystywanana liniach Tōkaidō, San’yō Wykorzystywanana połączeniach Nozomi, Hikari Rail Star, Hikari, Kodama Celem powstania serii 700 było stworzenie pociągu niewiele odstającego od serii 500 pod względem prędkości, ale znacznie tańszego w budowie. Pociągi te budowano w latach 1997–2004.
Seria 700T thumb|Shinkansen serii 700T w mieście Kaohsiung na Tajwanie W eksploatacji 2005–2006 Maksymalnaprędkość operacyjna 300 km/h Wykorzystywanana liniach Taiwan High Speed Railway Wykorzystywanana połączeniach Taiwan High Speed Railway Specjalna wersja Shinkansena serii 700 przygotowana z myślą o Tajwańskiej Szybkiej Kolei.
Seria N700 thumb|Shinkansen serii N700 przy stacji rozrządowej W eksploatacji od 2007 Maksymalnaprędkość operacyjna 300 km/h Wykorzystywanana liniach Tōkaidō, San’yō, Kyūshū Wykorzystywanana połączeniach Nozomi, Hikari, Kodama, Mizuho, Sakura, Tsubame
Seria 800 thumb|Shinkansen serii 800 „Tsubame” na stacji Shin-Minamata W eksploatacji od 2004 Maksymalnaprędkość operacyjna 260 km/h Wykorzystywanana liniach Kyūshū Wykorzystywanana połączeniach Tsubame, Sakura Maksymalna projektowa prędkość tego pociągu to 285 km/h, choć w eksploatacji zdecydowano się na niższą. Pociągi tej serii mają wnętrze wykonane przy użyciu bardziej tradycyjnych materiałów, jak drewno.
Seria E1 Max thumb|Shinkansen serii E1 „Toki” na stacji Ōmiya W eksploatacji 1994–2012 Maksymalnaprędkość operacyjna 240 km/h Wykorzystywanana liniach Jōetsu Wykorzystywanana połączeniach Max-Toki, Max-Tanigawa Pociągi te miały początkowo nazywać się serią 600, ale zgodnie z nowym rodzajem nazewnictwa Max to skrót od Multi-Amenity eXpress. E1 to pierwszy piętrowy na całej długości składu Shinkansen. Zanim wymyślono nazwę Max pociągi były znane pod nazwą DDS – Double-Decker Shinkansen.
Seria E2 thumb|Shinkansen serii E2 na stacji Tokio W eksploatacji od 1997 Maksymalnaprędkość operacyjna 275 km/h Wykorzystywanana liniach Tōhoku, Nagano Wykorzystywanana połączeniach Hayate, Yamabiko, Nasuno, Asama Pociągi te mają maksymalną prędkość projektową 315 km/h. Były budowane w latach 1995–2004.
Seria E3 thumb|Shinkansen serii E3 na stacji Shizuku-ishi W eksploatacji od 1997 Maksymalnaprędkość operacyjna 275 km/h Wykorzystywanana liniach Tōhoku, Akita, Yamagata Wykorzystywanana połączeniach Komachi, Tsubasa, Yamabiko, Nasuno Pociąg typu Mini-Shinkansen, produkowany od 1995 roku.
Seria E4 Max thumb|Shinkansen serii E4 „Max” na stacji Tokio W eksploatacji od 1997 Maksymalnaprędkość operacyjna 240 km/h Wykorzystywanana liniach Tōhoku, Jōetsu, Nagano Wykorzystywanana połączeniach Max-Yamabiko, Max-Nasuno, Max-Toki, Max-Tanigawa, Max-Asama Drugi, obok modelu E1, piętrowy Shinkansen klasy Max. Shinkanseny E4 budowane są od roku 1997.
Seria E5 thumb|Shinkansen serii E5 „Hayabusa” W eksploatacji od 2011 Maksymalnaprędkość operacyjna 300 km/h320 km/h (od 2013) Wykorzystywanana liniach Tōhoku Wykorzystywanana połączeniach Hayabusa Od roku 2011.
Seria E6 thumb|Seria E6 podczas jazdy testowej na stacji Morioka, 2010 W eksploatacji od 2013 Maksymalnaprędkość operacyjna 300 km/h320 km/h (od 2014) Wykorzystywanana liniach Tōhoku, Akita Wykorzystywanana połączeniach Komachi Od roku 2013.
Poza Japonią – model oparty na thumb|British Rail Class 395 W eksploatacji od 2009 Maksymalnaprędkość operacyjna 225 km/h Wykorzystywanana liniach Southeastern Wykorzystywanana połączeniach London St Pancras International – Ashford International
Modele niewprowadzone jeszcze do eksploatacji
Seria E954 thumb|Shinkansen Serii E954 na stacji Sendai Przewidywany rok wprowadzenia do eksploatacji 2007–2011 Prędkość maksymalna 405 km/h Przewidywana maksymalnaprędkość operacyjna 360 km/h Zdolne do poruszania się jedynie na liniach specjalnie przeznaczonych dla pociągów Shinkansen. Wyposażone w system hamulców aerodynamicznych na wypadek sytuacji awaryjnych, np. trzęsienia ziemi. Obecnie istnieje tylko jeden egzemplarz testowy.
Seria E955 thumb|Shinkansen Serii E955 Przewidywany rok wprowadzenia do eksploatacji 2007–2011 Prędkość maksymalna 405 km/h Przewidywana maksymalnaprędkość operacyjna 360 km/h