thumb|Grób krytyka literackiego Jerzego Adamskiego na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Jerzy Adamski (ur. 23 stycznia 1922 w Gdańsku, zm. 18 listopada 2001 w Warszawie) – polski krytyk literacki i teatralny, także tłumacz literatury włoskiej i francuskiej, eseista, pisarz, pedagog oraz pracownik naukowy, doktor filologii romańskiej, wykładowca. Członek Klubu Krytyki Teatralnej. Recenzent m.in. „Kultury” i „Expressu Wieczornego”.

Życiorys Był synem Michała, urzędnika Ministerstwa Komunikacji, i Heleny z domu Marciszewskiej. Uczył się w Liceum im. Władysława IV w Warszawie i był harcerzem 17. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej na warszawskiej Pradze.

W czasie okupacji niemieckiej pozostał w Warszawie, gdzie kontynuował naukę na tajnych kompletach. W 1941 uzyskał świadectwo dojrzałości i rozpoczął na konspiracyjnym Uniwersytecie Ziem Zachodnich w Warszawie, na kierunku filologia romańska. Był sekcyjnym w praskich Grupach Szturmowych Szarych Szeregów, żołnierzem Armii Krajowej ps. Jastrzębiec II (Batalion „Zośka”). Ukończył też konspiracyjną Podchorążówkę. Walczył w powstaniu warszawskim jako dowódca 111. plutonu w Zgrupowaniu „Krybar”, a po kapitulacji został wywieziony do Niemiec do Stalagu XI B Fallingbostel.

Po zakończeniu działań wojennych kontynuował studia filologiczne w Rzymie, Londynie i Paryżu. W 1947 wrócił do kraju, w 1949 r. ukończył studia na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie uzyskał tytuł magistra filologii romańskiej. Następnie prowadził działalność pedagogiczną – na Uniwersytetach Wrocławskim i Warszawskim oraz w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Łodzi (1954–1956). Później, w latach 1961–1989, był wykładowcą w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie, a w latach 1966–1970 – prorektorem tej uczelni. W 1962 uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych.

Równocześnie w latach 1951–1954 pracował w Państwowym Instytucie Wydawniczym jako kierownik Redakcji Literatury Romańskiej, później w Redakcji Współczesnej Literatury Polskiej. Należał do zespołu redakcyjnego „Przeglądu Kulturalnego” (1954–1961). Współpracował z „Nową Kulturą” (od 1953) i „Nowymi Książkami” (1959–1965). Od 1960 współpracował z Polskim Radiem.

W okresie PRL był członkiem PZPR. W 1956 wstąpił do Związku Literatów Polskich. Od 1983 był członkiem Narodowej Rady Kultury, od 1986 jej wiceprzewodniczącym. W latach 1984–1989 był zatrudniony jako samodzielny pracownik naukowy w Akademii Nauk Społecznych przy KC PZPR.

Krytyką literacką zajął się w roku 1946 na łamach prasy literackiej. W roku 1952 został członkiem zespołu redakcyjnego tygodnika „Przegląd Kulturalny”, na stanowisku tym pracował do 1961. Udzielał się też jako krytyk teatralny w rozmaitych gazetach i czasopismach. Publikował studia, artykuły publicystyczne, recenzje literackie i teatralne m.in. w: „Dialogu” (od 1959), „Teatrze” (od 1961), „Nowych Drogach” (od 1961), „Kulturze” (od 1966), „Szpilkach” (1982), „Życiu Warszawy” (1984). W latach 1979–1981 był stałym recenzentem teatralnym „Expressu Wieczornego”, felietony publikował w „Trybunie Ludu” (1991, pod ps. Jakub Rozpruwacz) i miesięczniku „Miraż” (1992, pod ps. Fryc Nietzsche).

W latach 1960–1989 cykl swoich komentarzy teatralnych przedstawiał w warszawskiej Telewizji, w 1968–1975 prowadził też cykl komentarzy literackich pt. Lektury, lektury... w Programie III Polskiego Radia.

Współpracował też z wieloma polskimi teatrami jako tłumacz, autor adaptacji oraz konsultant dramaturgiczny. Brał udział w przygotowywaniu inscenizacji m.in.: Adama Hanuszkiewicza, Romana Kłosowskiego, Jerzego Rakowieckiego, Olgi Koszutskiej, Augusta Kowalczyka, Stefanii Domańskiej, Mieczysława Górkiewicza. W 1988 wystąpił w spektaklu Teatru Telewizji Samobójca w reżyserii Kazimierza Kutza.

Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A3 tuje-2-6).

Życie prywatne Jerzy Adamski w 1949 poślubił Irenę Więcek, urzędniczkę (rozwód w 1963). W 1963 zawarł związek małżeński z Izabellą Cywińską, reżyserką (rozwód w 1976).

Publikacje Zbiory szkiców i esejów Dramat i scena francuska wieku Oświecenia (Zarys historii teatru starożytnego i zachodnio-europejskiego, z. 9 – Państwowy Instytut Sztuki, 1953) Świat wolteriański (Szkice literackie – Spółdzielnia Wydawnicza Czytelnik, 1957) Poszukiwanie ideału kultury (Szkice – Wydawnictwo Literackie, 1964) Modele miłości i wzory człowieczeństwa. Szkice z literatury włoskiej (1974) Teatr z bliska – pamiętnik teatralny z lat 1971–1981 (1981) Dno oka (1984) Obrona teatru dramatycznego (1986) Amen (1989) Katastrofa kultury (1989) Samopoczucie kulturalne Polaków (1990) Szkice wytworne, czyli Tematy konwersacji salonowej (1990) Inteligencja bez maski: paradoksy inteligenckiej mentalności (1997) Świat jako niespełnienie albo Samobójstwo Don Juana (2000)

Inne podręcznik Historia literatury francuskiej. Zarys (Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1966) powieść Uciekinier (pośm., 2002)

Ordery i odznaczenia

Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1997) „w uznaniu wybitnych zasług dla kultury narodowej”. Order Sztandaru Pracy II klasy (1985) Warszawski Krzyż Powstańczy Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1996)

Źródło:.

Nagrody Nagroda Komitetu do spraw Radia i Telewizji (wraz z Jerzym Pytlakowskim) za wybitnie interesujące audycje radiowe z cyklu Lektury, lektury (1972) Nagroda Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji (1980) Nagroda I stopnia w Ogólnopolskim otwartym konkursie im. A. Polewki na wypowiedź publicystyczną (1981) Nagroda „Trybuny Ludu” (1984)Nagrody „Trybuny Ludu” 1984 r., „Trybuna Ludu”, nr 149, 23 czerwca 1984, s. 2. Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (1985) Doroczna nagroda Funduszu Literatury za eseje Upadek humanizmu (1987) Nagroda Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji za twórczość radiową i telewizyjną (1987) Źródło:.

Przypisy

Bibliografia

Encyklopedia multimedialna PWN – Teatr i film, 2000.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli niemieckiej (powstanie warszawskie) Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Laureaci nagrody „Trybuny Ludu” Kategoria:Ludzie urodzeni w Gdańsku Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy krytycy literaccy Kategoria:Polscy krytycy teatralni Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Polscy tłumacze literatury francuskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury włoskiej Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Prorektorzy Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1922 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Akademii Nauk Społecznych Kategoria:Nauczyciele akademiccy Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi Kategoria:Zmarli w 2001 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej