Tadeusz Zelenay

Tadeusz Zelenay (ur. w Kijowie, zm. 14 października 1961 we Wrocławiu) – polski poeta, prozaik, tłumacz.

Życiorys Urodził się w rodzinie Henryka (zm. 1920), lekarza, i Anieli z Traczewskich (zm. 1967). Po odrodzeniu się państwa polskiego przyjechał w 1925 w jego granice. Rozpoczął naukę w Gimnazjum im. Stanisława Staszica w WarszawieXIV Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica w Warszawie podaje, iż zdał maturę w 1942 w ramach tajnego nauczania.. Debiutował w 1932 wierszami pt. Kino nieme i Wiek nowy opublikowanymi w „Kuźni Młodych”. Od 1933 był w zespole redakcyjnym tego pisma jako kierownik działu poetyckiego. Publikował tu do 1935.

Rok wcześniej ukończył Gimnazjum im. T. Czackiego w Warszawie. Wtedy też rozpoczął służbę wojskową, podczas której ukończył dywizyjny kurs podchorążych rezerwy. W 1935 został zwolniony z wojska na skutek choroby i rozpoczął studia z historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim. Był członkiem Związku Polskiej Młodzieży Demokratycznej „Lewica”. Wiersze publikował m.in. w „Naszym Wyrazie” (1935–1936), „Pionie” (1935), „Dekadzie Akademickiej” (1936–1937), „Kamenie” (1936–1938), „Skamandrze” (1939). W 1937 wydano jego pierwszy tomik wierszy Jesień sentymentalna. Od 1938 pracował jako pomoc biurowa w Centralnym Biurze Inwentaryzacji Zabytków.

W czasie wojny pisał liczne utwory satyryczne pod pseudonimem Kleks, które były drukowane w prasie podziemnej np. w piśmie „Demokrata”, czy „Moskit”. Zamieszczał też wiersze w wydawanych konspiracyjnie antologiach np. Słowo prawdziwe, Idzie żołnierz, Pieśni zbrojne, Pieśni polskie. Pracował również jako sanitariusz w Szpitalu PCK, robotnik budowlany i szklarz. Brał udział w powstaniu warszawskim. Po nim został wywieziony do obozu jenieckiego w Sandbostel pod Bremą (Niemcy). Początkowo po wyzwoleniu przebywał w szpitalach w Baulitz i Kempten.

Po wojnie w 1946 przyjechał do Wrocławia, gdzie ukończył historię sztuki na Uniwersytecie Wrocławskim. Prowadził też ożywioną działalność publicystyczną. Jego wiersze, reportaże, artykuły, opowiadania, fragmenty utworów, a także przekłady z literatury rosyjskiej ukazywały się na łamach czasopism, m.in. w publikując w wielu czasopismach, m.in. w „Biuletynie Kulturalno-Oświatowym”, „Dzienniku Literackim” (1947–1948), „Ekranie Tygodnia” (1947–1948), „Nowym Kurierze Wrocławskim” (1947–1949), „Odrze” (1947–1949; tu w 1949 cykl pt. Życiorysy miast), „Tygodniku Powszechnym” (1947–1948), „Zwierciadle” (1947–1949), „Słowie Polskim” (1948–1949, 1956–1957), „Sprawach i Ludziach” (1952, 1954–1957), „Życiu Literackim” (od 1952; w 1954–1955 cykl korespondencji pt. List z Wrocławia), „Tygodniku Demokratycznym” (1955–1957) i „Nowych Sygnałach” (1956–1957; tu m.in. w 1957 cykl pt. Moja literacka Warszawa)Joanna Zawadzka, Marlena Sęczek, Polscy pisarze i badacze literatury XX i XXI w. - Tadeusz Zelenay [dostęp 2026-01-09]..

Pisał również teksty piosenek i współpracował z wrocławską Rozgłośnią Polskiego Radia. Równocześnie pracował w Wojewódzkim Wydziale Kultury i Sztuki jako kierownik referatu muzealnictwa. W 1950 rozpoczął pracę także jako kierownik literacki we wrocławskim Teatrze Młodego Widza, a od 1957 w Teatrze Rozmaitości we Wrocławiu. W 1951 uzyskał tytuł magistra.

Jako poeta wrocławski najwięcej uwagi poświęcił właśnie temu miastu, pisząc m.in. Słowacki we Wrocławiu i Pochwała Wrocławia. Tłumaczył również poetów i dramaturgów m.in. przełożył sztukę S. Michałkowa Ja chcę do domu, którą wystawił Teatr Młodego Widza. Kolejnym jego dokonaniem była adaptacja sceniczna opowiadania Gogola Jak Iwan Iwanowicz pokłócił się z Iwanem Nikiforyczem. Sam też zagrał rolę w filmie Ludzie z pociągu Kazimierza Kutza.

W 1946 został członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej (od 1948 Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej). Od 1947 należał do Związku Zawodowego Literatów Polskich (od 1949 Związek Literatów Polskich). Przez kilka lat był członkiem wrocławskiego Zarządu Oddziału ZLP.

W 1950 ożenił się z poetką Anną Martynowicz.

Zmarł we Wrocławiu po ciężkiej chorobie 14 października 1961. Pochowany na Cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu (sektor 2b-A-4). mały|Grób Tadeusza Zelenaya na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu Twórczość Jesień sentymentalna - poezje (1937) Zamieć - poezje (1946) Żółte okno (1957) Kartki z pamiętnika poetyckiego (1960) Zapiski ze starej skrzyni - opowiadania (1960) Wiersze, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1964, Wydanie I, nakład 1500+200 egz., ss.144.

Odznaczenia

Złoty Krzyż Zasługi (1956) Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 22 lipca 1955 r. nr 0/1400 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki - wymieniony jako Zalenay Tadeusz.

Nagrody i wyróżnienia

Wojewódzka Nagroda Literacka za całokształt dorobku przekładowego (1951) Nagroda Literacka miasta Wrocławia za przekłady z literatur obcych, a szczególnie za tłumaczenia literatury rosyjskiej (1952)

Przypisy

Bibliografia Współcześni polscy pisarze i badacze literatury, red. J. Czachowska, A. Szałagan, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2004, tom XIX. E. Niechcaj-Nowicka, Pisarze Dolnego Śląska, Wrocław 1998.

Kategoria:Członkowie Polskiej Partii Socjalistycznej (1944–1948) Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Jeńcy Stalagu X B Sandbostel Kategoria:Ludzie urodzeni w Kijowie Kategoria:Ludzie związani z XIV Liceum Ogólnokształcącym im. Stanisława Staszica w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Pisarze związani z Wrocławiem Kategoria:Pochowani na cmentarzu św. Wawrzyńca we Wrocławiu Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy prozaicy XX wieku Kategoria:Powstańcy warszawscy Kategoria:Urodzeni w 1913 Kategoria:Zmarli w 1961