mały|Okładka wydania z 1914 roku Pieśń lasu (oryg. ukr. Лісова пісня) – dramat Łesi Ukrainki opublikowany po raz pierwszy w 1912.
Okoliczności powstania utworu Łesia Ukrainka, wychowywana w rodzinie o szerokich tradycjach literackich (była córką pisarki Ołeny Pcziłki), pisała wiersze od dziewiętnastego roku życiaF. Nieuważny, Fenomen Łesi Ukrainki [w:] Łesia Ukrainka, Pieśń lasu, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1989, s.10. Głównym tematem swoich utworów uczyniła Ukrainę, postrzeganą w specyficzny sposób - według Floriana Nieuważnego ojczyzna w ujęciu poetki była
Ludowe podania o fantastycznych stworzeniach zamieszkujących ukraińskie lasy – rusałkach, mawkach, wodnikach, dziadach leśnych itp. – Łesia Ukrainka najprawdopodobniej poznała ok. 1884, gdy razem z matką i rodzeństwem po raz pierwszy odwiedziła uroczysko Neczymne, w pobliżu wsi Kołodiżne, gdzie mieszkała na stałe część rodziny poetkiF. Nieuważny, Fenomen..., s.11. Opisując następnie okoliczności pracy nad dramatem, poetka podkreślała, że inspiracją dla jego napisania była tęsknota za rodzinnym Wołyniem i wspomnienia z pobytu w Neczymnem.
Ostateczna wersja Pieśni lasu powstała latem 1911 w czasie pobytu Łesi Ukrainki w Kutaisi, w ciągu 10-12 dni. Proces pracy nad dramatem autorka opisała w liście do siostry, podając czas pracy nad tekstem. Łesia Ukrainka kilkakrotnie jednak modyfikowała gotowy tekst, tworząc jego II i III redakcję, z wyraźnymi różnicami w przebiegu akcji utworu.
Treść Młody Łukasz, razem ze swoim wujem Lwem, buduje szałas w wiekowym lesie na Wołyniu. Lew żyje w dobrych relacjach z fantastycznymi mieszkańcami lasu - rusałkami, Dziadem Leśnym, wodnikiem i mawkami, dlatego nie przeszkadzają mu oni w czasowym zamieszkaniu poza wsią. W czasie pracy Łukasz spotyka Mawkę. Jest olśniony jej urodą i sposobem mówienia o miłości. Oboje zakochują się w sobie. Dla Łukasza Mawka odrzuca zaloty Pokuśnika, innego mieszkańca lasu. Zaczyna również przychodzić do wsi, poznaje jego matkę, próbuje pomagać jej w pracach polowych. Jej wygląd i brak zdolności do pracy fizycznej sprawiają jednak, że kobieta znajduje dla syna inną żonę - wdowę Kyłynę. Łukasz nie jest w stanie przeciwstawić się wpływowi matki i stopniowo odsuwa od siebie Mawkę, która nie widzi dalszego sensu istnienia. Zgadza się oddać ducha "temu, co siedzi w skale" - leśnemu odpowiednikowi śmierci. Jej ojciec, Dziad Leśny, nie mogąc pogodzić się z jej losem, przywraca ją do życia, zamieniając Łukasza w wilkołaka, jednak Mawka na nowo przywraca mu postać człowieka. Nie jest w stanie po dawnemu żyć w lesie, lecz snuje się - pozbawiona dawnej urody - wokół chaty, w której Łukasz zamieszkał ze swoją żoną Kyłyną i jej dziećmi. Któregoś dnia Kyłyna, skłócona z matką Łukasza i niezadowolona z męża, rzuca w jej stronę, by wiecznie stała i patrzyła na ich szczęście, co sprawia, że Mawka zamienia się w uschniętą wierzbę. Łukasz wycina z jej gałęzi fujarkę, która sama zaczyna grać znaną mu z młodości pieśń. Przerażona Kyłyna chce ściąć wierzbę; nagle cała chata staje w płomieniach - to Pokuśnik postanowił wyzwolić dawną ukochaną. W czasie, gdy kobiety ratują z pożaru dobytek, Łukasz nie jest w stanie się poruszyć. Po ich odejściu ponownie zaczyna grać. Pojawia się przed nim Mawka, w takiej postaci, jaką ujrzał ją po raz pierwszy. Młodzieniec wyciąga do niej ręce, czując dawną miłość. Na oboje spadają jasne kwiaty, które zamieniają się stopniowo w śnieg. W ostatniej scenie przysypany śniegiem Łukasz z fujarką w dłoniach siedzi w miejscu, gdzie pierwszy raz poznał ukochaną.
Cechy utworu Sama poetka określała Pieśń lasu jako "dramat-feerię". Florian Nieuważny wskazuje na pokrewieństwo dramatu ze znanymi Łesi Ukraince Snem nocy letniej Shakespeare'a oraz twórczością Adama Mickiewicza, w której również obecny był motyw istniejącego równolegle do świata ludzi świata fantastycznych stworzeń z podań ludowych. Sytuuje również utwór w nurcie modernizmu i neoromantyzmuF. Nieuważny, Fenomen..., s.15.
Publikacja Dramat został opublikowany po raz pierwszy w 1912Драматичні твори. W styczniu 1914 pojawiło się drugie wydanie, opracowane na podstawie poprawek autorki naniesionych na poprzednią edycję tekstu.
Jeszcze za życia poetki podjęta została próba wystawienia Pieśni lasu na scenie, jednak - mimo prowadzenia prób, z udziałem Łesi Ukrainki - ostatecznie do inscenizacji nie doszło. Po raz pierwszy dzieło zostało wystawione po śmierci twórczyni, w Teatrze Dramatycznym w Kijowie 22 listopada 1918.
Adaptacje W 2023 r. miała miejsce premiera ukraińskiego filmu animowanego Mavka i strażnicy lasu, inspirowanego Pieśnią lasu i mitologią słowiańską.
Przypisy
Kategoria:Ukraińskie utwory dramatyczne Kategoria:Utwory literackie z 1912