Stosunki polsko-niemieckie od X do XII wieku

thumb|upright=1.3|Święte Cesarstwo Rzymskie w X-XI wieku thumb|upright=1.3|Polska w latach 992–1025 thumb|Książę Polan Mieszko I był nazywany przez Widukinda z Korbei amicus imperatori (przyjacielem cesarza) Ottona I thumb|Jan Matejko, Zaprowadzenie chrześcijaństwa, Unger, drugi poznański biskup misyjny dla całej Polski był Niemcem thumb|Wichman poddaje się księciu Mieszkowi, grafika według Franciszka Smuglewicza thumb|Cesarz Otton III w 1000 roku odbył pielgrzymkę do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie, fragment Ewangeliarza Ottona III z ok. 1000 roku thumb|upright=0.5|Kopia Włóczni Świętego Maurycego, którą Otton III wręczył Chrobremu w Gnieźnie w 1000 roku thumb|Sclavinia, Germania, Galia i Roma składają hołd Ottonowi III, fragment Ewangeliarza Ottona III z ok. 1000 roku thumb|Bolesław Chrobry wbija słupy graniczne w Łabę i Soławę, grafika z Album Wileńskie Jana Kazimierza Wilczyńskiego thumb|upright=1.2|Działania podczas wojny polsko-niemieckiej w latach 1002–1005 thumb|Regelinda, córka Bolesława I Chrobrego wyszła za mąż za margrabiego Miśni Hermana, figura gotycka w katedrze w Naumburgu thumb|Księżna Matylda Szwabska wręcza księgę liturgiczną królowi Polski Mieszkowi II thumb|Królowa Ryksa, obraz Wojciecha Gersona, poprzez małżeństwo z nią Mieszka II, Piastowie spokrewnili się z dynastią Ludolfingów mały|Osadnictwo i podboje niemieckie na wschodzie do 1400 Stosunki polsko-niemieckie w X-XII w. – Państwo pierwszych Piastów już od swych początków w 963 roku stykało się z Niemcami. Niemcy wówczas składały się z księstw feudalnych, które razem z Italią i Czechami wchodziły od 962 roku w skład odnowionego przez Ottona I Cesarstwa Rzymskiego.

Koligacje pierwszych Piastów z dynastiami niemieckimi były nader częste (podobnie później było tylko u Piastów śląskich) i potwierdzały ich zainteresowanie Zachodem, stosunkom z którym nadawali wielkie znaczenie.

Stosunki polityczne Polski z państwami niemieckimi od 963 do 1138 roku W okresie od panowania Mieszka I do śmierci Bolesława Krzywoustego (1138) cesarstwo rzymskie składało się z kilku części. Były to: Królestwo Niemiec, Królestwo Italii (Longobardii) i (od 1032) Królestwo Burgundii. Niemcy były trzonem cesarstwa, a król Niemiec był zarazem królem rzymskim (Italii) i burgundzkim. W tym czasie Niemcy rządzone były przez dynastię saską Luitpoldingów (919–1024), a następnie salicką (1024–1125), których rodową domeną było Księstwo Bawarii, zaliczane do największych księstw w Rzeszy. Pozostałością państwa Lotara było Księstwo Lotaryngii, dzielące się od X wieku na Lotaryngię Górną (obecną L.) i Dolną i rządzone we wspomnianym okresie przez władców z dynastii mozelskiej i ród z Verdun. W kierunku południowo-wschodnim leżała Marchia Austrii, rządzona przez margrabiów z domu Babenbergów. W bliskim sąsiedztwie Polski leżały Marchia Północna oraz Marchia Wschodnia ze zdobytą Miśnią. W sąsiedztwie Marchii Północnej i Miśni leżały Łużyce Dolne okresowo złączone z Miśnią i rządzone przez margrabiów z dynastii Wettinów. Księstwo Saskie rządzone było od 961 roku przez dynastię Billungów. Z innych państw niemieckich wchodzących w skład Rzeszy należy wymienić: Szwabię, Frankonię i Flandrię.

Polska, ze względu na bliskie sąsiedztwo z Rzeszą, skazana była na utrzymywanie kontaktów z tymi państwami. Kontakty te przejawiały się w różnych aspektach. Były to mieszane małżeństwa pomiędzy Piastami i Piastównami a dynastami niemieckimi, jak też w sojuszach, kontaktach dyplomatycznych i kościelnych. Często feudałowie niemieccy okazywali się cennymi sojusznikami władców Polski w walce przeciw cesarzowi bądź królowi niemieckiemu. Kontakty Polski z państwami niemieckimi w okresie wczesnopiastowskim były silniejsze i bardziej regularne niż stosunki z Czechami, Węgrami czy Rusią.

Pierwsze spotkanie z Niemcami potwierdzone w źródłach przypada na rok 963. W tym roku niemiecki awanturnik Wichman, posługując się pogańskimi Redarami najechał na ziemie księcia Mieszka za Odrą. Wichman, wróg króla Ottona I i książąt saskich wystąpił więc nieoficjalnie przeciw Mieszkowi, uważanemu w tym czasie za przyjaciela (amicus imperatoris) Ottona I. Atak na ziemie Mieszka nastąpił bez wiedzy Ottona, ale w porozumieniu z Geronem, margrabią Marchii Wschodniej. Kraj ten był najbardziej na wschód wysuniętym państewkiem niemieckim. Najazd Wichmana, skłóconego z cesarzem, uznano więc w Niemczech za inspirację Gerona. Mieszko w tym samym czasie zagrożony kolejnym najazdem poddał się władzy Ottona I. Zobowiązał się płacić trybut Ottonowi aż po rzekę Wartę. Uznany został za przyjaciela cesarza. Układ z Ottonem był korzystny dla Mieszka, zabezpieczał go bowiem przed najazdami władców niemieckich graniczących ze Słowianami. Otton zaś obawiał się nadmiernego wzrostu potęgi Marchii Wschodniej, dlatego też w 965 roku została ona podzielona na 5 części. W roku 967 Wichman ponownie najechał na ziemie Mieszka wraz z Wolinanami. Poniósł klęskę i sam zginął, jego śmierć nie doprowadziła do zmiany wzajemnych stosunków cesarza i Mieszka. Kolejną prywatną wyprawą feudałów niemieckich na kraj Mieszka I był najazd margrabiego Hodona. Został on pokonany przez Mieszka i jego brata Czcibora w bitwie pod Cedynią. Pokonany został też graf Zygfryd, uczestniczący w wyprawie razem z Hodonem. Na zjeździe w 973 roku w Kwedlinburgu Otton stronniczo rozstrzygnął spór. Wziął w obronę pobitych feudałów niemieckich, a od Mieszka zażądał jako zakładnika jego syna Bolesława. Wkrótce Otton I umarł, a Mieszko nie uznał jego następcy Ottona II. Zawarł sojusz z rywalem nowego króla, Henrykiem księciem Bawarii w 974. Sojusz ten poszerzony został też o władcę Czech. Po pobiciu Czechów w 978 r., w 979 miała miejsce pierwsza wyprawa cesarska na Polskę. Nie przyniosła ona sukcesów, jej skutkiem było zupełne zerwanie zależności lennej przez Mieszka. Pierwszym małżeństwem Piastów z dynastami niemieckimi było małżeństwo Mieszka I z Odą, córką margrabiego Marchii Północnej Dytryka. Zawarte ono zostało w 979 lub 980 roku. Oda, dotąd zakonnica, została oddana Mieszkowi, według słów Thietmara, dla zbawienia ojczyzny, dla umocnienia niezbędnego pokoju i trwałego pojednania. Widać, że pokój był bardzo potrzebny Niemcom, a małżeństwo z Niemką Odą miało go zapewnić.

Po śmierci Ottona II w 983 roku Mieszko wraz z Czechami i Obodrytami ponownie nie uznał nowego władcy Ottona III. Popierali oni ponownie kandydata do korony niemieckiej Henryka księcia Bawarii. Jednak już w 985 roku Mieszko przerzucił się do obozu Ottona III, żegnając tym samym niebezpieczeństwo cesarskiej wyprawy na Polskę. Mieszko do końca swojego panowania pozostał wierny Ottonowi III. W roku 983 lub 984 syn Mieszka I, Bolesław zawarł małżeństwo z córką margrabiego Miśni, Rygdaga. Wiązało to Mieszka jeszcze bardziej z Niemcami, którzy właśnie odebrali Miśnię z rąk czeskich.

Nie wiadomo niczego o kontaktach następcy Mieszka – Bolesława I Chrobrego z feudałami niemieckimi w pierwszych latach panowania polskiego władcy. Bolesław, a także jego następca, mogli jednak liczyć na ukrytych sprzymierzeńców na terenie Lombardii i Nadrenii. Prestiż Chrobrego wzrósł niebywale w czasie zjazdu gnieźnieńskiego, w trakcie którego cesarz Otto (w porozumieniu z papieżem Sylwestrem II) ustanowił metropolię gnieźnieńską, a samego Chrobrego – według Galla Anonima – ustanowił „bratem i współpracownikiem Cesarstwa i nazwał go przyjacielem i sprzymierzeńcem narodu rzymskiego”. Polityka następcy Ottona III – Henryka II była wyraźnie antypolska. 3 kwietnia 1002 roku Ekkehard margrabia Miśni został (zapewne z polecenia Henryka II) zamordowany. Wykorzystał to Chrobry, zajmując Milsko, Łużyce i Miśnię. Zyskał poparcie słowiańskiej ludności tych ziem, powołując się na pokrewieństwo z zamordowanym margrabią i rzekomy układ z Henrykiem II. W 1002 roku na zjeździe w Merseburgu panowie niemieccy uroczyście uznali Henryka II za króla. Na tym samym zjeździe Henryk uznał władzę Chrobrego nad Milskiem, Łużycami i Budziszynem, a Miśnię oddał bratu Ekkeharda – Guncelinowi. Na tym zjeździe Bolesław został napadnięty przez rycerzy niemieckich. Honor Niemców i uratowanie życia Bolesław zawdzięczał margrabiemu Henrykowi i księciu saskiemu Bernardowi, niewątpliwie sojusznikom. Wybuchła wojna Bolesława z Henrykiem II. W wyprawach Henryka na Polskę uczestniczył Henryk książę Bawarii. Reszta feudałów niemieckich popierała Chrobrego, nie uczestnicząc w wyprawach cesarskich. Po długiej wojnie zawarto w 1013 roku pokój w MerseburguBenedykt Zientara Bolesław I Chrobry w „Poczet królów i książąt polskich”, Czytelnik Warszawa 1991.. Syn Chrobrego Mieszko zawarł ślub z krewną cesarską, Ryksą córką palatyna lotaryńskiego. W kolejnej wojnie trwającej do 1018 roku cesarza wsparli książęta Bawarii i Saksonii, uczestnicząc w wyprawie na Polskę. Wojny z Henrykiem zakończył pokój w Budziszynie w 1018. Związki Chrobrego z margrabią Miśni przypieczętowano dwoma małżeństwami. W 1013 roku Mieszko syn Chrobrego poślubił Ryksę, córkę Herenfieda Ezzona palatyna lotaryńskiego, krewną cesarską. W tym samym okresie córka Bolesława Chrobrego Regelinda została żoną Hermana, margrabiego Miśni. Bolesław poślubił zaś w 1018 roku Odę, siostrę Hermana.

Małżeństwo Mieszka II z Rychezą odegrało poważną rolę już w momencie jego zawierania, jednak jeszcze większe konsekwencje tego mariażu miały wyjść w okresie odbudowy państwa polskiego przez Kazimierza Odnowiciela. Syn Chrobrego, Mieszko II już samą swoją koronacją zyskał sympatię panów niemieckich. Świadczy o tym list do Mieszka II od Matyldy żony Fryderyka księcia Lotaryngii. Fryderyk stał wtedy na czele opozycji feudałów niemieckich niechętnych królowi Konradowi, następcy Henryka. Książęta Lotaryngii od czasu małżeństwa Rychezy-Ryksy byli sojusznikami Polski, widząc w jej władcach sojuszników w przetargach i walkach z cesarzem. W czasie wojny z Konradem w latach 1028–1030 Mieszko II uzyskał w walkach pomoc Zygfryda, syna margrabiego Hodona. Atutem Mieszka było wykorzystywanie antagonizmów pomiędzy panami niemieckimi. W 1031 roku wewnętrzne niesnaski państwa Piastów wykorzystał z kolei cesarz Konrad, atakując je jednocześnie z Jarosławem Mądrym, co doprowadziło w rezultacie do upadku rządów Mieszka IIBenedykt Zientara Mieszko II w „Poczet królów i książąt polskich”, Czytelnik Warszawa 1991.. W okresie zamętu z lat 1033–1041 obrony Polski nie utrzymywano oddzielnych stosunków z władcami niemieckimi. Sam Kazimierz I zawdzięczał swoje osadzenie na tronie interwencji Konrada II. Kazimierz popierał później Henryka III przeciw Czechom, dzięki czemu w 1054 na zjeździe w Quedlinburgu odzyskał ŚląskBenedykt Zientara: Kazimierz I Odnowiciel w „Poczet królów i książąt polskich”, Czytelnik Warszawa 1991., zajęty przez Brzetysława w 1038 roku. Kazimierz utrzymywał kościelne kontakty z Kolonią i jej arcybiskupem Hermanem, bratem Rychezy.