Drohiczyn – miasto w Polsce, położone w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Drohiczyn. Historyczna stolica Podlasia. Leży na Wysoczyźnie Drohiczyńskiej nad Bugiem.
Drohiczyn uzyskał lokację miejską w 1429 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 28–29.. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.
Według danych GUS z 1 stycznia 2024 Drohiczyn liczył 1747 mieszkańców. Miasto położone jest we wschodniej Polsce, w południowej części województwa podlaskiego. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 62 (Siemiatycze–Strzelno). Ośrodek usługowy dla rolnictwa; drobne przetwórstwo drzewne i rolno-spożywcze. Jest stolicą diecezji drohiczyńskiej, a przez to najmniejszym miastem w Polsce, będącym siedzibą biskupa. Był miastem królewskim Korony Królestwa PolskiegoMagazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12. w starostwie drohickim w ziemi drohickiej województwa podlaskiego w 1795 rokuKarol de Perthées, Mappa Szczegulna Woiewodztwa Podlaskiego, 1795.. Miejsce popisów szlachty województwa podlaskiego I RzeczypospolitejAntoni Sozański, Wykład politycznej geografii, rządu i administracyi dawnej Polski przy końcu istnienia całego państwa (1648–1772), Kraków 1889, s. 6..
Historia thumb|left|Panorama Drohiczyna z okresu późnego średniowiecza (druga połowa XIII wieku). Na pierwszym planie widoczny port i zachodnie przedmieście, w tle na wzgórzu drewniany zamek thumb|left|Góra Zamkowa w Drohiczynie W XI w. gród na pograniczu rusko-polskim z ważną komorą celną nad Bugiem, którym spławiano towary z Rusi Kijowskiej. Drohiczyn mógł być pierwotnie grodem powiązanym z osadnictwem mazowieckim, zbudowanym około połowy XI stulecia lub wcześniej, który dopiero w późniejszym czasie został przejęty przez władców księstwa turowskiego. W XII wieku stolica księstwa drohiczyńskiego w kręgu wpływów Kazimierza Sprawiedliwego. W 1237 Konrad I nadał gród z okolicami Pruskim Rycerzom Chrystusowym, planując prowadzenie chrystianizacji Litwinów i Jaćwingów. Zakon został usunięty przez księcia włodzimiersko-halickiego Daniela, który stworzył tu swoją bazę dla wypraw przeciw Jaćwingom (1240). Następnie przejściowo należał do Mazowsza. W końcu XIII w. opanowany przez Litwę. Następnie przechodził z rąk do rąk. W XV wieku od książąt mazowieckich gród kupili Jagiellonowie. Prawa miejskie otrzymał Drohiczyn w 1498 z rąk Aleksandra Jagiellończyka, w związku z czym na rynku miejskim miały się pojawić jatki, postrzygalnia sukna, łaźnia, topnia wosku, budynek wagi i ratusz. Od 1520 stolica województwa podlaskiego, Drohiczyn pozostał nią aż do okresu rozbiorów. W 1569 został włączony do Korony. XVI wiek to okres największego rozkwitu miasta.
Na początku XVII w. były w Drohiczynie trzy kościoły, cerkwie unickie i prawosławne oraz cztery klasztory w tym dwa katolickie (franciszkanów i benedyktynek). W mieście istniały także szpital, apteka i szkoła. Okres pomyślnego rozwoju przerwał potop szwedzki i związane z nim zniszczenie miasta w 1657 r. przez wojska siedmiogrodzkie Jerzego II Rakoczego, a następnie moskiewskie w 1660 roku, w trakcie którego Drohiczyn utracił 68% ludności. W XVIII w. wybudowano istniejące do dzisiaj barokowe kościoły i klasztory. Pozbawiony dawnej świetności handlowej Drohiczyn zasłynął w tym okresie ze wspaniałych szkół: szkółki prowadzonej przez franciszkanów i jezuickiej szkoły, która w 1747 roku uzyskała rangę kolegium. thumb|center|kolegium jezuickie w Drohiczynie XIX wiek to okres upadku miasta. Dawna stolica województwa, do której zjeżdżano do szkół, na sejmiki i sądy, przekształciła się w prowincjonalne miasteczko bez perspektyw rozwoju, oddalone od nowych szlaków komunikacyjnych. W 1839 zaborcy rosyjscy zlikwidowali kościół unicki, w związku z tym drohiczyńskie świątynie unickie zamieniono w prawosławne cerkwie. W latach 1808–1842 miasto było siedzibą włączonego do Imperium Rosyjskiego powiatu w obwodzie białostockim. Liczba mieszkańców zmniejszyła się z około 2000 w 1775 do 835 w 1857 r. Całkowicie zaniknęła Ruska Strona, lewobrzeżna część Drohiczyna leżąca w Królestwie Polskim. thumb|left|Pieczęć miejska wyciśnięta w 1793 roku thumb|Panorama Drohiczyna z końca XIX w. Na początku XX w. napływ ludności żydowskiej spowodował, że liczba ludności wzrosła ponownie do 2000. Podczas dwóch wojen światowych miasto ponownie zostało zniszczone, a potem odbudowane, jednak pozycji sprzed rozbiorów już nie odzyskało.
W okresie międzywojennym istniały trzy kościoły katolickie, cerkiew prawosławna oraz gimnazjum państwowe. Działało Żydowskie Stowarzyszenie Oświatowe „Tarbutt”, Związek Kupców, Stowarzyszenie Rzemieślników Żydowskich. W 1929 r. burmistrzem był Henryk Moniuszko, komendantem Straży Pożarnej Wilhelm Haszko.
Podczas okupacji niemieckiej, w lipcu 1941 roku, Niemcy utworzyli w miejscowości getto dla ludności żydowskiej. Przebywało w nim ok. 700 osób. Ok. 250 mieszkańców getta zdołało uciec przed jego okrążeniem przez SS i inne formacje. 4–11 listopada, w dwóch falach deportacji, pozostali Żydzi zostali wywiezieni do obozu zagłady w Treblince (według innego źródła – do Bielska Podlaskiego i Brańska, a stamtąd do obozu zagłady w Treblince). 24 Żydów, którzy uciekli z getta, zamordowano w kolejnych dniach okolicach Drohiczyna.
Współcześnie Drohiczyn pełni funkcje usługowo-handlowe dla okolicznych wsi, a ze względu na malownicze położenie jest też miejscowością letniskową. Tradycje drohiczyńskich szkół podtrzymują: Wyższe Seminarium Duchowne, szkoła podstawowa oraz liceum ogólnokształcące. Od 1991 Drohiczyn jest siedzibą diecezji drohiczyńskiej. Znajdują tu się trzy kościoły katolickie i jedna cerkiew prawosławna. 10 czerwca 1999 odbyło tu się spotkanie ekumeniczne z papieżem Janem Pawłem II. Z Drohiczynem związany jest aktor Daniel Olbrychski, na cześć którego miejscowe kino nazwane zostało Daniel. W Drohiczynie kręcono filmy Panny z Wilka, Sanatorium pod Klepsydrą i Faustyna oraz odcinki seriali Nad Niemnem i Ojciec Mateusz.
Chronologia thumb|Przełom Bugu w Drohiczynie – widok z Góry Zamkowej thumb|Góra Zamkowa thumb|Naczynia gliniane odkryte w okolicach Drohiczyna thumb|Cerkiew unicka w Drohiczynie thumb|Plan Drohiczyna z 1810 r. thumb|Rynek w Drohiczynie w 1925 r. thumb|Kościół franciszkanów w Drohiczynie początek XX w. thumb|Przełom Bugu i Kościół Trójcy Przenajświętszej w XX-leciu międzywojennym thumb|Rosyjski bunkier z czasów II wojny światowej (Linia Mołotowa) thumb|Wieża widokowa thumb|Obchody Święta Jordanu nad Bugiem VII w. – najstarsze ślady archeologiczne (kurhany) 1018–1022 – południowy brzeg rzeki Bug w rejonie grodu opanowuje Bolesław Chrobry. XI w. – Drohiczyn należy do Polski, ponieważ granicznym miastem jest Brześć. 1038 – domniemana data założenia grodu 1044–1046 – od księcia Kazimierza Odnowiciela gród przypuszczalnie przejmuje książę kijowski Jarosław Mądry, w zamian za pomoc w stłumieniu buntu wojewody mazowieckiego Miecława. 1102 – Drohiczyn należy do Polski, ponieważ granicznym miastem jest Brześć. 1142 – pierwsza bezpośrednia wzmianka o Drohiczynie, którą zapisano w Latopisie kijowskim. Grodem władał książę kijowski Wsiewołod II OlegowiczKatalog Zabytków Sztuki w Polsce „Siemiatycze, Drohiczyn i okolice”, Warszawa 1996, s. 6. 1145 – Drohiczyn na krótko pod panowaniem brata Wsiewołoda Igora Olegowicza 1180 – Drohiczyn otrzymał książę Leszek mazowiecki (syn Bolesława Kędzierzawego) w zamian za pomoc zbrojną udzieloną Wasylkowi, księciu brzesko-drohiczyńskiemu w wyprawie przeciw Włodzimierzowi Wołodarowiczowi 1182 – gród zajęty przez księcia Kazimierza Sprawiedliwego, który osadził w nim zależnego od siebie namiestnika. 1190 – władcą grodu jest prawdopodobnie Polevius 1192 – Kazimierz II Sprawiedliwy w trakcie odwetowej wyprawy przeciwko Jaćwingom pokonał pod Drohiczynem sprzymierzonych z nimi Rusinów i opanował gródPiotr Bunar, Stanisław A.Sroka „Słownik Wojen, Bitew i Potyczek w Średniowiecznej Polsce”, wyd. Uniwersitas, Kraków 2004, s. 42.. Od tego czasu Drohiczyn był do 1243 roku ponownie przyłączony do Mazowsza. 1209 – 1227 – Drohiczyn posiada książę Leszek BiałyK. Kwiatkowski, Drohiczyn n. Bugiem jako miejsce stykania się wpływów rusko-bałtyjsko-polskich (XII-XIV w.),[w:] Zeszyty Naukowe Studenckiego Koła Naukowego Historyków Uniwersytetu w Białymstoku, red. R. Poniat, Białystok 2003, s. 71. 1230 – Konrad I mazowiecki przejął Drohiczyn 1237 – 8 marca Konrad I mazowiecki nadał Drohiczyn wraz z posiadłościami od Nura do granicy z Rusią zakonowi rycerskiemu braci dobrzyńskich na czele z mistrzem HermanemStanisław Szczur „Historia Polski”, Wyd.Literackie, Kraków 2002, s. 243.J.K. Kochanowski, Codex diplomaticus et commemorationum Masoviae generalis, Warszawa 1919, s. 421–422. 1241 – Drohiczyn był w rękach polskich o czym wspomina Kronika halicko-wołyńska. Kronika Romanowiczów. 1243 – marzec, książę Daniel Halicki zdobył Drohiczyn, gdzie pojmał obsadę tamtejszej komandorii templariuszyPo 1135 roku część Braci Dobrzyńskich przeszła do Krzyżaków a część do Templariuszy Brunona i jego rycerzy 1248 – Drohiczyn był atakowany przez Jaćwingów 1253 – 6 sierpnia legat papieski Opizo z Mezzano w obecności księcia Siemowita I mazowieckiego koronuje Daniela Halickiego na jedynego w dziejach Rusi króla. Po kilku latach Daniel na żądanie Tatarów zrywa unię z Rzymem. 1264 – gród odziedziczył Lew Daniłowicz (syn Daniela) 1275 – książę litewski Trojden oraz Trid zdobyli należący do Lwa Drohiczyn i wymordował wszystkich mieszkańców (i zabili wszystkich od małego do wielkiego). Początek okresu panowania Litwinów na ziemi drohickiej 1342 – namiestnikiem książąt mazowieckich w Drohiczynie jest wojewoda drohiczyński Jan, syn DobrogostaNowy Kodeks Dyplomatyczny Mazowsza, t. II, dokumenty z lat 1248–1355, opr. S. Kuraś i I. Sułkowska-Kurasiowa, Wrocław 1989, s. 252. 1351 – gród wymieniony jako litewski 1357 – Olgierd oddał gród Kiejstutowi 1366 – gród wymieniony jako litewski w traktatach Kazimierza Wielkiego z księciem Olgierdem 1378 – splądrowanie grodu przez komtura Bałgi Teodoryka Elsnera wracającego z wyprawy na Kamieniec Litewski 1380 – w drodze do Brześcia Krzyżacy złupili Drohiczyn 1382 – Janusz I Starszy mazowiecki zajmuje gród jako wiano swojej żony Anny Danuty 1383 – zdobycie grodu przez Litwinów po obronie Mazowszan, którymi dowodził marszałek Sasin ze Smardzewa[Kronika Janka z Czarnkowa „70. O zdobyciu zamku Drohiczyna”]. 1384 – Jagiełło oddał Drohiczyn, Mielnik i Brześć Witoldowi 1390 – Jagiełło odebrał gród Witoldowi i oddał z powrotem Januszowi I ziemię drohicką z zamkami oraz powiatami w Drohiczynie, Mielniku, Surażu, bielsku i wszystkimi wsiami w tychże powiatachM. Radoch, W sprawie daty nadania przez Władysława Jagiełłę ziemi drohickiej księciu mazowieckiemu Januszowi I, [w:] Szkice z dziejów kolonizacji Podlasia i Grodzieńszczyzny od XIV do XVI wieku, Olsztyn 2002, s. 11–20.. Rok później Jagiełło potwierdził tę darowiznę na zamku w ŁęczycyT.J. Lubomirski, Kodeks Dyplomatyczny Księstwa Mazowieckiego, Warszawa 1863, s. 111–113; Biblioteka PAN Kórnik, rkp. 203, k. 178–178v. 1392 – Jagiełło ufundował (pierwszy w Drohiczynie) drewniany kościół, zastąpiony w 1555 murowanym, spalony przez Szwedów w 1657, odbudowany w 1709 (późniejszy kościół parafialny pw. św. Trójcy) 1394 – Krzyżacy pustoszą okolice Drohiczyna uprowadzając ludzi i bydłoKronika Wiganda z Marburga, wyd. E. Raczyński, Poznań 1842, s. 353. 1405 – Witold ponownie władcą grodu 1408 – książę Janusz I Starszy prawdopodobnie nadał miejskie prawo magdeburskie, ustanawiając dziedzicznym wójtem Stanisława Dziadka 1409 – włączenie miasta (należącego dotąd do diecezji płockiej) do diecezji włodzimierskiej (od 1425 łuckiej) 1410 – Chorągiew Drohicka pod Grunwaldem 1414 – namiestnikiem w Drohiczynie jest Pretor z Korczewa