thumb|Insygnia Bułgarskich Sił Powietrznych Bułgarskie Siły Powietrzne (, ВВС) – siły powietrzne Bułgarskich Sił Zbrojnych.
Historia Początki Za datę powstania bułgarskiego lotnictwa wojskowego przyjmuje się 24 kwietnia 1906 roku, kiedy do batalionu kolejowego dołączono oddział lotniczy. W jego skład weszły trzy balony, a służbę pełniło w nim 37 ludzi. Sześć lat później, lotnictwo bułgarskie dysponowało już trzema oddziałami lotniczymi, a w jego skład wchodziło 29 samolotów i tuzin latających nimi pilotów. Mieli oni okazję zweryfikować swoje umiejętności podczas I wojny bałkańskiej, gdy bułgarskie samoloty wykonywały pierwsze w Europie zadania bombardowań lotniczych oraz wykonywali zdjęcia z powietrza. Porażka w II wojnie bałkańskiej zakończyła się rozwiązaniem oddziałów lotniczych i wyjazdem zagranicznego personelu latającego. W ich miejsce utworzono Kompanię Lotniczą i Kompanię Balonową.
I wojna światowa 1 października 1915 roku Bułgaria poparła Austro-Węgry i Cesarstwo Niemieckie dołączając do I wojny światowej po stronie państw centralnych. Pomimo posiadania na wyposażeniu zaledwie pięciu samolotów Siły Powietrzne zostały uznane za osobny rodzaj sił zbrojnych. W ramach wsparcia otrzymały od niemieckiego sojusznika 66 samolotów i 10 wodnosamolotów:
12 sztuk LVG B.II 6 sztuk Roland D.II 6 sztuk Roland D.III 13 sztuk Otto C.I 18 sztuk Albatros C.III 3 sztuki Fokker E.III 8 sztuk Fokker D.VII – nie użyto ich do czasu demobilizacji 8 sztuk Friedrichshaten FF-33 2 sztuki Rumpler 6B1
Potwierdzonych zostało pięć zestrzeleń wrogich samolotów oraz tyle samo zmuszeń do lądowania. Straty własne wynosiły dziewięć samolotów, w tym cztery zestrzelone. Śmierć poniosło pięciu pilotów i dwóch obserwatorów. 27 listopada 1919 roku podpisano traktat pokojowy w Neuilly, w którym zawarty został punkt o zakazie posiadania przez Bułgarię lotnictwa wojskowego. Komisyjnie zostało zniszczonych 70 samolotów, 10 wodnosamolotów, 3 balony, 110 silników lotniczych i 76 karabinów maszynowych.
Dwudziestolecie międzywojenne Po traktacie z Neuilly przez pewien czas funkcjonował jeszcze na początku lat 20. Oddział Lotniczy dla celów policyjnych, z trzema samolotami (Albatros C.III, DFW C.Va i Fokker D.VII), lecz 30 marca 1922 został rozwiązany pod naciskiem aliantów. Zezwolono jednak na posiadanie lotnictwa cywilnego, które służyło do szkolenia kadr wojskowych. Aby uzupełnić braki w samolotach postanowiono zakupić 18 samolotów i 2 wodnosamoloty:
8 sztuk Hanriot HD-14 8 sztuk Potez XV 2 sztuki Bristol PTM 2 sztuki Avro 552
Dla celów lotnictwa cywilnego zakupiono 35 samolotów, głównie szkolnych, ale także 6 rozpoznawczych Potez XVII. Były one używane bez uzbrojenia, ze znakami cywilnymi. Aby zapewnić sobie kadry lotnicze wznowiono działalność szkoły lotniczej. W 1925 szkołę w Bożuriszte ukończyli pierwsi piloci i obserwatorzy. Od 1926 roku na wyposażenie zaczęły też wchodzić samoloty budowane w kraju. Do 1927 roku zostały zakupione kolejne samoloty w łącznej liczbie 45 sztuk. Były to:
30 sztuk Potez XVII 3 sztuki Caudron 59 2 sztuki 10 sztuk Letov S-18
W 1927 roku powołano trzy dywizjony: myśliwski, bombowy i rozpoznawczy, oficjalnie przedstawiane jako sportowy, transportowy i pocztowy. W 1934 roku w konspiracji zrobiono przygotowania do odbudowy sił lotniczych oraz dokonano odpowiednich zakupów uzbrojenia. W 1936 roku zakupiono 42 nowe samoloty:
12 sztuk Heinkel He 51 12 sztuk Heinkel He 45 6 sztuk Focke-Wulf Fw 56 6 sztuk Focke-Wulf Fw 44 6 sztuk Heinkel He 72
W 1937 roku Luftwaffe wycofała ze stanu tuzin Arado Ar 65, które oddano Bułgarii za darmo oraz 12 sztuk Dornier Do 11. Rząd Bułgarski zamówił także dwa samoloty Focke-Wulf Fw 58. Sformowano dwa dywizjony myśliwskie, jeden treningowy i morski oraz kompanię balonową. 27 czerwca 1937 roku oficjalnie ogłoszono ponowne sformowanie tego rodzaju sił zbrojnych. 9 kwietnia 1936 roku zakupiono w Polsce 12 sztuk PZL P.24B, które dostarczone zostały na początku 1937 roku i trafiły po 4 sztuki do 1., 2. i 3. Eskadry Myśliwskiej. Zamówienie zostało powiększone o dwanaście sztuk PZL P.43. Dostarczono je w maju 1937 roku i trafiły na wyposażenie 2. Eskadry Myśliwskiej, a następnie przesunięto je do celów treningowych. 31 marca 1938 roku zamówiono 42 sztuki PZL-43A. Pomimo debaty w Polsce o tym, czy nie pozostawić samolotów na własny użytek, ostatecznie wysłano w sierpniu 36 samolotów do Bułgarii. Zostały one przekazane do 1. Dywizjonu Liniowego. Pozostałe 6 sztuk zostało w Polsce, z których 4 zniszczono podczas wojny, a dwa zdobyte przez Niemców zostały przekazane Bułgarii w 1940 roku. W 1938 roku Bułgarzy dokonali zakupu w Niemczech 24 samolotów: 18 sztuk Bücker Bü 131 oraz 6 sztuk Focke-Wolf Fw 44J. Przed wojną w 1939 roku zakupiono kolejnych 30 sztuk Focke-Wolf Fw 44J oraz sześć Fw 58 z dwoma Junkersami Ju 52/3m. Z niezrealizowanych polskich kontraktów zamówiono również: 48 samolotów LWS-3 Mewa, 30 samolotów PZL-46 Sum oraz 12 samolotów PZL.37 Łoś. W 1939 roku przejęty wraz z załogą został samolot PWS-26 z Rumunii.
Po zajęciu Czechosłowacji przez III Rzeszę na rynku Bułgaria skorzystała z oferty sprzedaży zajętych samolotów kupując:
78 sztuk Avia B.534 60 sztuk Letov S-328 32 sztuki Avia B.71 12 sztuk Aero MB.200 28 sztuk Avia B.122 1 sztukę Aero A.304
Przemysł lotniczy W 1924 roku powstały w Bułgarii zakłady lotnicze DAR. Głównym konstruktorem był Hermann Winter. Pierwszy projekt jaki został wyprodukowany to siedem sztuk samolotu szkolnego U-1 (Uzunow-1), produkowanego jako DAR-1. Była to kopia niemieckiego samolotu DFW C.V. W 1926-1927 wyprodukowano dwanaście sztuk DAR-2. Była to kopia niemieckiego Albatrosa C.III. W 1927 roku stworzono prototyp DAR-3. Miał on silnik Lorraine-Dietrich o mocy 400 KM. Z powodu jego katastrofy stworzono drugi prototyp o silniku Gnome-Rhône Jupiter o mocy 480 KM. W 1929 roku zbudowano dwanaście sztuk DAR-1A. Zaprojektowano również trójsilnikowy dwupłat DAR-4 z silnikami Walter Mars o mocy 150 KM oraz dwupłatowy myśliwiec DAR-5 z silnikiem Gnome-Rhône Titan o mocy 220 KM, lecz żaden z nich nie był na tyle udaną konstrukcją, aby trafić do produkcji seryjnej. Zachowały się również projekty samolotu DAR-7 z silnikiem Gnome-Rhône Jupiter 9 o mocy 480 KM i uzbrojeniu w cztery karabiny maszynowe, lecz po fazie prototypowej i ujawnieniu wad tej konstrukcji – projekt zarzucono. Podobny los spotkał kolejny samolot DAR-6 z silnikami Walter Wega o mocy 85 KM i Walter Mars o mocy 145 KM. W 1935 roku produkowano szkolne samoloty DAR-8 z silnikami Walter Major IV o mocy 130 KM w liczbie 12 sztuk, a rok później wyprodukowano DAR-3 Gawran w liczbie sześciu sztuk z silnikami Wright Cyclone o mocy 630 KM. W 1939 roku zbudowano 12 sztuk DAR-3 Gawran II z silnikami gwiazdowymi Alfy-Romeo 126 PS o mocy 750 KM i DAR-9 z silnikiem Simens o mocy 160 KM. DAR-9 zbudowano w 42 sztukach do 1941 roku. W 1926 roku firma pochodząca z Czechosłowacji – Aero – otworzyła swoje zakłady w Kazanlyku, a po czterech latach sprzedała je włoskiemu przedsiębiorstwu Caproni. Zbudowano w nich 10 sztuk samolotów KB-1 (licencyjne Caproni Ca.100) oraz osiem sztuk KB-2UT (licencyjne Caproni Ca.113). Samolot KB-3 został wyprodukowany w liczbie 20 sztuk, a do napędu użyto silników Walter Castor o mocy 340 KM. Samolot KB-4 Czuczuliga II został wyprodukowany w liczbie 28 sztuk z silnikiem gwiazdowym o mocy 220 KM.
W roku 1939 wykonano 101 187 lotów o łącznym czasie 28 231 godzin. Doszło w czasie tego do ośmiu katastrof i czterdziestu incydentów lotniczych.
II wojna światowa +Organizacja lotnictwa Bułgarii w styczniu 1940 rokuEskadraWyposażenieLotnisko1. Dywizjon Liniowy113. Jato12 sztuk PZL.43Bożuriszte123. Jato12 sztuk PZL.43133. Jato12 sztuk PZL.43143. Jato treningowe6 sztuk KB-4; 3 sztuki DAR-32. Dywizjon Myśliwski212. Jato15 sztuk Avia B.534Karłowo222. Jato15 sztuk Avia B.534232. Jato15 sztuk Avia B.534242. Jato15 sztuk Avia B.534253. Jato10 sztuk Avia B.534 10 sztuk Avia B.122Szkoła Akrobacji19 sztuk Avia B.122 12 sztuk Ar 65
12 sztuk He 51
6 sztuk Fw 56
6 sztuk Bu 1313. Dywizjon Rozpoznawczy313. Jato12 sztuk Letov S-328Jamboł323. Jato12 sztuk Letov S-328333. Jato12 sztuk Letov S-328343. Jato12 sztuk Letov S-328373. Jato treningowe6 sztuk KB-4 3 sztuki DAR-35. Pułk Bombowy515. Jato12 sztuk Avia B.71Płowdiw525. Jato12 sztuk Avia B.71535. Jato12 sztuk Do 11545. Jato12 sztuk MB.200Szkoła pilotażu8 sztuk Fw 56 2 sztuki Ju 52Szkoła lotnicza1. Jato Treningowe1 sztuka Bu 131 1 sztuka Fw 44
1 sztuka DAR-1A
1 sztuka DAR-6Kasaniak2. Jato Treningowe1 sztuka DAR-8 1 sztuka KB-2A
1 sztuka KB-43. Jato Treningowe1 sztuka KB-5 1 sztuka DAR-3
1 sztuka KB-53. Dywizjon treningowy1. Jato Liniowe11 sztuk He 45Stara Zagora2. Jato Bombowe9 sztuk PZL.433 Jato Myśliwskie11 sztuk PZL.24Szkoła Kadetów1. Jato20 sztuk Fw 56Wrażdebna2. Jato20 sztuk Fw 563. Jato1 sztuka Fw 56 1 sztuka KB-3/4
1 sztuka He 72 W 1940 roku zakupiono 63 samoloty od III Rzeszy. Powodem był rosnący konflikt na Półwyspie Bałkańskim. Wśród zamówionych maszyn znajdowały się:
20 sztuk Messerschmitt Bf 109E 10 sztuk Dornier Do 17P 24 sztuki Arado Ar 96 6 sztuk Messerschmitt Bf 108 3 sztuki Fieseler Fi 156 Storch
Niemcy dostarczyli w 1940 roku tylko 10 z 20 zamówionych myśliwców Me 109E, które wystarczyły jedynie na dla dwóch eskadr – 682. i 692. Jato. W 1941 roku dostarczono kolejne 10 sztuk Me 109 w wersji E-7. 1 lipca 1941 roku utworzony został 6. Pułk Myśliwski oraz 5. Pułk Bombowy. W 1940 roku wykonano 120 805 lotów w czasie 39 692 godzin z siedmioma katastrofami i 151 incydentami.
8 lutego 1941, za zgodą rządu bułgarskiego, do Bułgarii wkroczyły niemieckie jednostki, a 1 marca państwo dołączyło do Państw Osi. Niemieckie jednostki posiadające 414 samolotów wykorzystały lotniska bułgarskie do inwazji na Jugosławię i Grecję. W zamian miano otrzymać terytoria utracone na rzecz Macedonii w I wojnie światowej. Po zakończeniu kampanii w Jugosławii wojska niemieckie przekazały zdobyczne Do 17Ka dla lotnictwa bułgarskiego.
W 1941 roku Bułgarskie Siły Powietrzne dysponowały 561 samolotami. 22 czerwca 1941 roku rozpoczęła się Operacja Barbarossa. Bułgaria jednak pozostała neutralna z powodu przyjaznych stosunków z ZSRR. Na prośbę niemiecką skoncentrowano się na osłonie rejonu Morza Czarnego. Wykonano w tym celu 173 loty. Podczas pięciu napotkano okręty podwodne, a 15 października 1941 prawdopodobnie zatopiono jeden okręt – M-58. 13 grudnia 1941 roku wypowiedziano wojnę Stanom Zjednoczonym i Wielkiej Brytanii, a wojska bułgarskie rozpoczęły okupację Serbii w zastępstwie wojsk niemieckich. W 1941 roku wykonano 42 215 lotów trwających 42 215 godzin. Odnotowano 11 katastrof i 131 incydentów.
W 1942 roku otrzymano dwa samoloty He 60 i dwa He 42. W 1943 roku otrzymano:
16 sztuk myśliwców Bf 109G-2,
12 myśliwców Avia B.135 12 sztuk wodnosamolotów Ar 196 12 sztuk bombowców Ju 87R-2 6 sztuk Do 17M 96 myśliwców Dewoitine D.520
W 1944 roku Bułgaria otrzymała od III Rzeszy 40 sztuk Ju 87D oraz 10 sztuk Fw 58 i 9 sztuk Bucker Bu 181 i 5 sztuk Ar 96.
Ploeszti i obrona pól naftowych