Tadeusz Piotr KupczyńskiPolski Słownik Biograficzny podaje odwrotną niż u Stanisława Łozy kolejność imion: Piotr Tadeusz, jednak Kupczyński jest znany powszechnie jako Tadeusz i dlatego pozostawiono tu taką kolejność imion., ps. Tadeusz Wójcicki (ur. 28 października 1885 w Radziechowicach, zm. 5 sierpnia 1967 w Gdyni) – polski historyk, pedagog, działacz niepodległościowy, archiwista, p.o. Przewodniczącego ZHP w czasie II wojny światowej, encyklopedysta.

Życiorys Urodził się w Radziechowicach w powiecie radomszczańskim, w rodzinie Tomasza, wójta wsi Radziechowice, i Michaliny ze Szremplów. W czasie nauki w gimnazjum w Piotrkowie był jednym z organizatorów strajku szkolnego w 1905 roku. Od 1907 roku studiował na Wydziale Filozofii (historię) i Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, uzyskując absolutorium na tym ostatnim wydziale. W 1913 roku uzyskał stopień doktora historii UJ na podstawie pracy: Kraków w powstaniu kościuszkowskim.

Praca pedagogiczna Od 1916 roku uczył w 3 szkołach w Warszawie: w gimnazjum Chrupczałowskiego, na kursach pedagogicznych dla kobiet, w Państwowym Seminarium Nauczycielskim Żeńskim im. Elizy Orzeszkowej. Był również organizatorem systemu kształcenia nauczycieli, od 1921 roku był dyrektorem Państwowego Instytutu Nauczycielskiego, a od 1926 roku – Wyższego Kursu Nauczycielskiego. Jego uczniem w tym czasie był m.in. Czesław Wycech. Od 1927 roku był kuratorem Okręgu Szkolnego Krakowskiego (do 1931), dyrektorem wydziału w Ministerstwie Oświaty (1931–1933), naczelnikiem Wydziału Oświecenia Publicznego Województwa Śląskiego (1933–1937) i kuratorem Okręgu Szkolnego Lwowskiego (od sierpnia 1937 do 1939). Jednocześnie prowadził wiele wykładów o organizacji szkolnictwa.

Był encyklopedystą, edytorem dwutomowej Podręcznej encyklopedii pedagogicznej wydanej w latach 1923–1925 we Lwowie przez Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych i Średnich i Wydawnictwo Książnica Polska. Napisał do niej hasło Historia.

Działalność niepodległościowa Już w czasie nauki w gimnazjum należał do tajnego związku „PET”, w czasie studiów – do tajnej organizacji „Zet” i jawnej: „Zjednoczenie”. Na początku 1910 roku – po wystąpieniu z „Zetu” i „Zjednoczenia” – stał się jednym z założycieli OMN „Zarzewie”. W latach 1911–1914 działał również w innych niepodległościowych organizacjach (m.in. w Drużynach Strzeleckich). Podczas I wojny światowej czynny politycznie, m.in. członek Centralnego Komitetu Narodowego w Warszawie (XII 1916 – II 1917)Jerzy Z. Pająk, O rząd i armię. Centralny Komitet Narodowy (1915–1917), Kielce 2003, s. 246, .. W 1920 roku zgłosił się ochotniczo do wojska i służył w wojnie polsko-bolszewickiej.

II wojna światowa i praca konspiracyjna W czasie II wojny światowej był zatrudniony w centrali Związku Spółdzielni Spożywców „Społem”, gdzie zajmował się rozwojem spółdzielczych kursów korespondencyjnych. Jednocześnie wykładał na tajnych kompletach organizowanych przez Wolną Wszechnicę Polską.

W lipcu 1940 roku – po aresztowaniu Kazimierza Pierackiego – został kierownikiem Komisji Oświecenia Publicznego, powstałej z inicjatywy Związku Walki Zbrojnej, rozwijającej tajne nauczanie do 1941 roku, później podporządkowanej Departamentowi Oświaty i Kultury Delegatury Rządu na Kraj. W marcu 1944 roku Kupczyński objął kierownictwo Komisji Oświaty i Kultury na m. Warszawę Delegatury Rządu.

Harcerstwo W 1936 został wybrany przewodniczącym Zarządu Okręgu Śląskiego ZHPSprawozdanie Zarządu Okręgu Śląskiego ZHP za rok 1936, s. 3, którą to funkcję pełnił do czasu służbowego przeniesienia w 1937 rokuSprawozdanie Zarządu Okręgu Śląskiego ZHP za rok 1937, s. 3–4. Po śmierci ks. Jana Mauersbergera objął stanowisko p.o. Przewodniczącego ZHP i pełnił tę funkcję do rozwiązania ZHP 17 stycznia 1945 roku. W tym czasie wywarł istotny wpływ na wiele decyzji kształtujących działalność Szarych Szeregów, w szczególności w zakresie ich współpracy z Komendą Główną Armii Krajowej i Naczelnym Komitetem Harcerskim w Londynie. Skonsolidował działania męskich i żeńskich oddziałów Szarych Szeregów.

W czasie powstania warszawskiego pełnił swoją funkcję w Warszawie.

Po wojnie W 1945 roku przeniósł się do Łodzi, gdzie kontynuował pracę w „Społem”. Objął tam stanowisko kierownika wydziału lustracyjnego. Wykładał jednocześnie w tamtejszej Wyższej Szkole Pedagogicznej, będąc zastępcą przewodniczącego jej komisji organizacyjnej.

W 1947 roku Kupczyński objął stanowisko kustosza w Archiwum Gdańskim, zajmując się rewindykacją z Niemiec archiwaliów gdańskich i elbląskich. W 1948 roku został przewodniczącym Oddziału Gdańskiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, a jesienią 1950 roku został dyrektorem Archiwum Państwowego w Szczecinie.

W 1951 roku przeszedł na emeryturę. Powrócił do Gdyni i prowadził bibliotekę Polskich Linii Oceanicznych. W latach 1958–1962 był przewodniczącym I Wydziału Nauk Społecznych i Humanistycznych Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, a od 1962 roku pełnił tam funkcję wiceprezesa zarządu.

Pochowany na cmentarzu Witomińskim w Gdyni (kwatera 67-13-18_2)Wyszukiwarka cmentarna - Cmentarze Komunalne w Gdyni. mały|Grób Tadeusza Kupczyńskiego na cmentarzu Witomińskim Życie prywatne Kupczyński ożenił się 22 sierpnia 1918 roku z Wandą Pętkowską. Miał córkę, Marię Łepkowską. Przed wojną działał w Polskim Związku Narciarskim.

Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 630 „za działalność oświatową i organizacyjną w szkolnictwie”. Krzyż Niepodległości (12 marca 1931) „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: po raz drugi 10 listopada 1938 „za zasługi na polu pracy społecznej”.)

Zobacz też Harcerstwo podczas II wojny światowej Przewodniczący ZHP

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Członkowie Centralnego Komitetu Narodowego w Warszawie (1915–1917) Kategoria:Członkowie Organizacji Młodzieży Niepodległościowej „Zarzewie” Kategoria:Członkowie Polskich Drużyn Strzeleckich Kategoria:Członkowie Związku Młodzieży Polskiej „Zet” Kategoria:Dyrektorzy Archiwum Państwowego w Szczecinie Kategoria:Harcerze Kategoria:Kuratorzy oświaty II Rzeczypospolitej Kategoria:Ochotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Pochowani na cmentarzu Witomińskim w Gdyni Kategoria:Polscy encyklopedyści Kategoria:Polscy nauczyciele Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Przewodniczący Związku Harcerstwa Polskiego Kategoria:Uczestnicy strajków szkolnych w Królestwie Kongresowym (1905–1908) Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Żołnierze Armii Krajowej Kategoria:Żołnierze Legionów Polskich 1914–1918 Kategoria:Urodzeni w 1885 Kategoria:Zmarli w 1967