Ernestyna Stefania Zahorska z domu Leser, pseud. Pandora (ur. 25 kwietnia 1890 w Krakowie, zm. 6 kwietnia 1961 w Londynie) – polska pisarka, publicystka, historyk i krytyk sztuki.
Życiorys Urodziła się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. Ojciec Leon (Lejbel) był przedsiębiorcą budowlanym, matka Amalia (Malka) z domu Deutscher prowadziła dom. Miała trzy siostry: Annę (ur. 1873), Helenę (ur. 1876) i Rozalię (ur. 1878). Brat Maks zmarł jako kilkumiesięczne dziecko. Rodzina mieszkała na krakowskim Kazimierzu najpierw przy ul. Pustej 4, a następnie przy Mostowej 6.
Uczęszczała do Gimnazjum Ludowego w Krakowie a maturę zdała w 1907 w Budapeszcie. Po powrocie do Krakowa przez dwa lata studiowała medycynę na Wydziale Lekarskim UJ, przeniosła się na Wydział Filozoficzny. Była absolwentką historii sztuki i filozofii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Kontynuowała studia w Budapeszcie, Berlinie i Paryżu. Po obronie dysertacji doktorskiej w 1919 (Przyczynek do dziejów pierwszych śladów stylu Odrodzenia w Polsce) na UJ przeniosła się do Warszawyhttps://sztetl.org.pl/pl/biogramy/197127-zahorska-stefania, gdzie pracowała jako docent w Wolnej Wszechnicy Polskiej. Była jedną z pierwszych osób profesjonalnie uprawiających w Polsce krytykę artystycznąTomasz Gryglewicz, Parę uwag na temat krytyki artystycznej dawniej i dzisiaj. Poświęcone pamięci prof. Mieczysława Porębskiego, ostatniego krytyka w dawnym (dobrym) stylu, w: Krytyka sztuki – filozofia, praktyka, dydaktyka, red. Łukasz Guzek, Akademia Sztuk Pięknych w Gdańsku, Międzywydziałowy Instytut Nauk o Sztuce, Gdańsk 2013, s. 9–13, https://pbc.gda.pl/Content/42837/Krytyka%20Sztuki.pdf s. 10-11. Autor podaje błędnie imię Helena.. W latach 1924–1925 pełniła funkcję kierowniczki działu sztuki „Przeglądu Warszawskiego”. Była stałą współpracowniczką tygodnika „Wiadomości Literackie”. W roku 1936 publikowała w dwutygodniku „Oblicze Dnia”. W roku 1934 przebywała w Niemczech oraz w ZSRR, stosunki panujące w tych państwach opisała w cyklu reportaży jako Listy z Niemiec i Listy z Nowego Wschodu na łamach „Wiadomości Literackich”. W latach 30. XX wieku była ponadto tłumaczem przysięgłym języka węgierskiego przy Sądzie Okręgowym w Warszawie. W 1937 zadebiutowała powieścią Korzenie, w której zawarła wątki autobiograficzne.
Po wybuchu II wojny światowej przedostała się do Francji, a w 1940 do Londynu, gdzie mieszkała aż do śmierci. Uczestniczyła w organizacji Stowarzyszenia Pisarzy Polskich w Londynie. Tworzyła książi o sztuce, powieści i sztuki teatralne.
Współpracowała z „Wiadomościami Londyńskimi” Mieczysława Grydzewskiego. Na emigracji ogłosiła m.in. Stację Abbesses (1952), Ofiarę (1955), Ziemię pojoną gniewem (1961), a także dramat Smocza 13 (1945) o zagładzie getta warszawskiego. Pośmiertnie ukazała się powieść Warszawa-Lwów 1939 (1964) oparta na dziennikowych zapisach Zahorskiej.
Laureatka Nagrody Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie w 1956 rokuLista laureatów – 1951-2011.
Życie prywatne W 1914 roku wyszła za Bohdana Ostoję-Zahorskiego. Mąż zostawił ją dla innej kobiety, jednak gdy zachorował na Parkinsona, opiekowała się nim wraz z jego partnerką aż do jego samobójczej śmierci w 1929 roku. Długoletnim partnerem Zahorskiej był Adam Pragier (1886–1976); w Polsce pozostała jego żona Eugenia Pragierowa, współpracownica Bolesława Bieruta, z którą Pragier nigdy się nie rozwiódł.
Pochowana na cmentarzu West Hampstead, obok niej w 1976 roku spoczął Adam Pragier.
Twórczość pisarska Matejko, Warszawa : Gebethner i Wolff, 1925 Dzieje malarstwa polskiego, Warszawa : „Wiedza o Polsce”. 1932 Ofiara, rys. Feliksa Topolskiego, Londyn : Społeczność Akademicka U.S.B., 1955 Smocza 13 : dramat w 3 aktach Londyn : „Nowa Polska”. 1945 Warszawa - Lwów 1939 : powieść Londyn : Polska Fundacja Kulturalna, 1964 Stacja Abbesses, rys. Feliksa Topolskiego, Londyn : Oficyna Poetów i Malarzy, 1952. Ziemia pojona gniewem, Londyn : B. Świderski, 1961 Szkice o literaturze i sztuce, Warszawa : „Twój Styl”. 1995 Wybór pism, reportaże, publicystyka, eseje, wstęp i opracowanie Anna Nasiłowska, IBL 2010
Bibliografia Lesław M. Bartelski: Polscy pisarze współcześni, 1939-1991 : Wydawnictwo Naukowe PWN Anna Nasiłowska: Interdyscyplinarny umysł Stefanii Zahorskiej „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, Warszawa 2012, nr 3-4. PL ISSN 0023-589X.
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Jagiellońskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Laureaci Nagrody Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie Kategoria:Polacy pochodzenia żydowskiego Kategoria:Polscy historycy sztuki Kategoria:Polscy krytycy sztuki Kategoria:Polscy pisarze dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Polscy pisarze emigracyjni Kategoria:Polscy tłumacze przysięgli Kategoria:Polska emigracja polityczna w Wielkiej Brytanii 1939–1989 Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wolnej Wszechnicy Polskiej Kategoria:Zmarli w 1961 Kategoria:Tłumacze z języka węgierskiego na polski