Bitwa o Morotai – starcie wojny na Pacyfiku, trwające od 15 września 1944 roku do sierpnia 1945 roku. Walki zapoczątkował desant wojsk amerykańskich i australijskich, w południowo-zachodniej części Morotai, najbardziej na północ wysuniętej wyspy archipelagu Moluków. Przed wojną wyspa należała do Holenderskich Indii Wschodnich. Morotai była dla aliantów ważna ze względu na plany rozbudowy istniejącej na niej dużej bazy lotniczej, mającej wspierać późniejsze wyzwolenie Filipin. Alianckie siły inwazyjne znacznie przewyższały japońskie siły obronne, co pozwoliło na osiągnięcie założonych celów w ciągu dwóch tygodni. Posiłki japońskie docierały na wyspę pomiędzy wrześniem a listopadem, jednak braki w zaopatrzeniu nie pozwoliły na skuteczny atak na alianckie pozycje obronne. Wyspa została zabezpieczona przez aliantów 4 października, co zakończyło pierwszy etap bitwy. Sporadyczne potyczki trwały jednak do samego końca wojny, przy czym żołnierze japońscy ponieśli znaczne straty również z powodu głodu i chorób.
Przekształcanie Morotai w aliancką bazę rozpoczęło się wkrótce po inwazji. Dwa główne lądowiska były gotowe do użycia już w październiku. Wraz z innymi urządzeniami bazy na Morotai, odegrały ważną rolę w kampanii wyzwolenia Filipin w latach 1944–1945. Okręty podwodne oraz samoloty bazujące na Morotai, nękały japońskie pozycje w Holenderskich Indiach Wschodnich. Urządzenia tutejszej bazy były następnie wykorzystywane w prowadzonej przez Australię kampanii na Borneo w 1945 roku. Morotai pozostało ważnym hubem logistycznym oraz centrum dowodzenia do momentu przywrócenia przez Holandię swojej władzy kolonialnej w Indiach Wschodnich.
Tło Morotai jest najbardziej na północ wysuniętą wyspą w grupie Moluków, we wschodniej Indonezji. Wnętrze wyspy jest w większości górzyste i porośnięte gęstą dżunglą. Równina Doroeba w południowo-zachodniej części wyspy jest największą spośród kilku tutejszych nizin. Przed wybuchem II wojny światowej wyspa miała około 9 tysięcy mieszkańców, a sama Morotai nie była rozwinięta gospodarczo. Jako część Holenderskich Indii Wschodnich, była rządzona przez Holendrów poprzez Sułtanat Ternate. Japończycy zajęli ją w czasie podboju holenderskiej kolonii na początku 1942 roku, ale nie była dla nich ważna z punktu widzenia wojskowego, ani gospodarczego.
mały|Konwój Take-Ichi Na początku 1944 roku znaczenie strategiczne wyspy dla sił zbrojnych Japonii wzrosło, gdy sąsiednia wyspa Halmahera (największa wyspa archipelagu), zaczęła być przekształcana w ważny punkt obrony południowego podejścia do Filipin. W maju 1944 roku 32 Dywizja Cesarskiej Armii Japońskiej przybyła na Halmaherę, aby bronić wyspy i znajdujących się na niej dziewięciu lądowisk. Dywizja poniosła znaczne straty, gdy transportujący ją z Chin konwój (tzw. Konwój Take-Ichi) został zaatakowany przez amerykańskie okręty podwodne. Dwa bataliony 211 Pułku Piechoty należącego do 32 Dywizji zostały początkowo rozlokowane na Morotai. Ich zadaniem była rozbudowa lądowiska na równinie Doroeba. Oba bataliony zostały wycofane na Halmaherę w połowie lipca, w związku z problemami z odwodnieniem lądowiska. Alianccy kryptolodzy wykryli słabość obrony obu wysp, co zostało wykorzystane przy planowaniu ofensywy przeciwko Japończykom.
W lipcu 1944 roku, generał Douglas MacArthur, dowódca wojsk amerykańskich na południowo-zachodnim Pacyfiku, wybrał Morotai jako dogodne miejsce na ulokowanie bazy sił powietrznych oraz urządzeń marynarki wojennej, koniecznych do przeprowadzenia lądowania na Mindanao, które było wówczas planowane na 15 listopada. Morotai zostało wybrane ze względu na ewentualne trudności w zdobyciu, a następnie w utrzymaniu i obronie dużo większej Halmahery. Okupacja Morotai otrzymała kryptonim Operation Tradewind (Operacja Pasat). Desant zaplanowano na 15 września, tego samego dnia co desant amerykańskiej 1 Dywizji Piechoty Morskiej na wyspie Peleliu. Taki plan pozwalał głównym siłom United States Pacific Fleet na jednoczesne ochranianie obu operacji przed potencjalnymi kontratakami japońskimi.
Spodziewając się małego oporu, alianci zdecydowali o przeprowadzeniu desantu w pobliżu lądowiska na równinie Doroeba. Dwie plaże na południowo-zachodnim wybrzeżu zostały wybrane jako odpowiednie miejsce do tego typu operacji i zostały oznaczone jako Red Beach (Czerwona Plaża) i White Beach (Biała Plaża). Plan zakładał desant trzech pułków piechoty należących do 31 Dywizji 15 września, a następnie szybkie zabezpieczenie równiny. Jako że wnętrze Morotai nie miało istotnego znaczenia z wojskowego punktu widzenia, alianci zdecydowali się nie wkraczać w głąb wyspy, a ochraniać jedynie lądowiska. Plany budowy kolejnych lądowisk oraz innych instalacji wojskowych zostały opracowane już przed lądowaniem na Morotai. W związku z czym przed 15 września wybrano sugerowane lokalizacje dla budowy tych obiektów.
Preludium Siły przeciwników W momencie alianckiego lądowania, Morotai było bronione przez około 500 żołnierzy japońskich. Głównym oddziałem była 2. Tymczasowa Jednostka Podjazdowa, która przybywała stopniowo na wyspę pomiędzy 12 a 19 lipca, zastępując wycofane bataliony 32 Dywizji. 2. Tymczasowa Jednostka Podjazdowa składała się z czterech kompanii, które były obsadzone japońskimi oficerami i tajwańskimi żołnierzami. Na wyspie znajdowały się także małe oddziały piechoty, żandarmerii wojskowej oraz jednostki wsparcia. Dowódca sił japońskich na Morotai, major Takenobu Kawashima rozlokował jednostkę podjazdową w południowo-zachodnim sektorze wyspy oraz wykorzystał pozostałe siły do ustanowienia punktów zwiadowczych i obwodów wzdłuż linii brzegowej. Największa spośród forpoczt znajdowała się na północno-wschodnim krańcu wyspy, przylądku Sopi (ang.: Cape Sopi) i składała się z około 100 żołnierzy. Siły japońskie były zbyt małe i rozproszone, aby móc stawić skuteczny opór, w związku z tym 32 Dywizja rozkazała im budowę sztucznych obozów oraz użycie innych podstępów w celu przekonania Aliantów, że wyspa jest silnie umocniona. thumb|lewo|Długi sznur alianckich barek desantowych zbliżających się do Morotai
Siły alianckie wyznaczone na Morotai przewyższały liczebnie obrońców wyspy stosunkiem większym niż 100 do 1. 20 sierpnia utworzone zostały Siły Zadaniowe Tradewind (ang.: The Tradewind Task Force), pod dowództwem generała dywizji Charlesa Halla, składające się z 40 105 żołnierzy Wojsk Lądowych Stanów Zjednoczonych, a także 16 915 żołnierzy Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych (USAF) i Królewskich Australijskich Sił Powietrznych (RAAF). Siły Zadaniowe Tradewind zostały podporządkowane dowództwu 6 Armii Stanów Zjednoczonych. Jej głównymi elementami bojowymi były: dowództwo XI korpusu, 31 Dywizja Piechoty oraz 126 Pułkowa Drużyna Bojowa (ang.: Regimental Combat Team) z 32 Dywizji Piechoty. Oddziały te były wspierane przez inżynierów oraz dużą grupę przeciwlotniczą. Ponadto w skład sił zadaniowych wchodziła duża liczba oddziałów konstrukcyjnych oraz komunikacyjnych, których zadaniem było szybkie przekształcenie wyspy w ważną bazę. 6 Dywizja Piechoty została wyznaczona jako siły rezerwowe, pozostawione na Nowej Gwinei. Generał MacArthur towarzyszył swoim wojskom na pokładzie krążownika lekkiego USS „Nashville”, nie znajdował się jednak w bezpośrednim dowództwie operacji.
Siły desantowe były wspierane przez lotnictwo i marynarkę wojenną. Piąta Armia Powietrzna (ang.: Fifth Air Force, 5 AF) Sił Powietrznych Stanów Zjednoczonych bezpośrednio wspierały operację, podczas gdy Trzynasta Armia Powietrzna (ang.: Thirteenth Air Force, 13 AF) USAF wraz z Pierwszymi Australijskimi Taktycznymi Siłami Powietrznymi (ang.: Australian First Tactical Air Force, No. 1 TAF) przeprowadzały misje strategiczne w Holenderskich Indiach Wschodnich i na Filipinach. Siły morskie zostały wyznaczone jako grupa Task Force 77 i były podzielone na dwie grupy ataku, cztery grupy wzmocnienia, grupę wsparcia oraz grupę lotniskowców eskortowych. Grupy ataku i wzmocnienia odpowiedzialne były za transport sił szturmowych oraz późniejsze ich wsparcie. Składały się z dwudziestu czterech niszczycieli, czterech fregat, dwóch australijskich okrętów desantowych (Landing Ship Infantry – LSI), pięciu szybkich okrętów transportowych (High Speed Transport, oznaczone jako APD), jednego okrętu desantowego-doku (Landing Ship Dock – LSD), dwudziestu czterech barek desantowych piechoty (Landing Craft Infantry – LCI), czterdziestu pięciu okrętów desantowych czołgów (Landing Ship Tank – ), dwudziestu barek desantowych czołgów (Landing Craft Tank – LCT) oraz jedenastu LCI uzbrojonych w rakiety. Grupa wsparcia składała się z dwóch australijskich ciężkich krążowników, trzech amerykańskich lekkich krążowników oraz ośmiu amerykańskich i dwóch australijskich niszczycieli. Grupa lotniskowców składała się z sześciu lotniskowców eskortowych, dziesięciu niszczycieli eskortowych oraz zapewniała patrol walki powietrznej (Combat air patrol – CAP), a także zwalczanie okrętów podwodnych (Anti-submarine warfare – ASW). W razie potrzeby wsparcia, dostępne były również Task Force 38.4, w skład której wchodziły dwa lotniskowce floty, dwa lotniskowce lekkie, jeden ciężki krążownik, jeden lekki krążownik oraz trzynaście niszczycieli.
Ataki poprzedzające Wstępne ataki lotnicze mające unieszkodliwić japońskie lotnictwo w pobliżu Morotai rozpoczęły się w sierpniu 1944 roku. W tym czasie alianci szacowali, że siły japońskie w promieniu 640 km (400 mil) stanowią 582 samoloty. 400 spośród nich miało się znajdować w rejonie wyspy. Siły alianckie przeprowadziły ciężkie naloty na lądowiska na wyspach Halmahera, Celebes, Ambon, Seram, Buru i w innych rejonach. Amerykańskie samoloty, bazujące na lotniskowcach, atakowały również japońskie jednostki bazujące na Mindanao. Ataki zakończyły się sukcesem. 14 września oszacowano liczbę pozostałych w rejonie Morotai japońskich samolotów na 60 sztuk.
W celu zaskoczenia przeciwnika alianci nie bombardowali samej wyspy Morotai przed planowaną inwazją. Odbyto jedynie kilka lotów rozpoznawczych nad wyspą, w trakcie których była ona fotografowana. Patrol Sojuszniczego Biura Wywiadu (ang.: Allied Intelligence Bureau) wylądował na wyspie w czerwcu, jednak informacje przez niego zebrane nie zostały przekazane 6 Armii. Pomimo tego, że The Tradewind Task Force miały nieco informacji dotyczących japońskich pozycji czy plaż, na których miał się odbyć desant, 6 Armia nie przeprowadziła ze swojej strony żadnych akcji zwiadowczych, obawiając się zaalarmowania obrońców wyspy o zbliżającym się ataku.
Siły Zadaniowe zostały zgrupowane w szeregu baz w północno-zachodniej części Nowej Gwinei, po czym na początku września rozpoczęły przeprowadzanie ćwiczeń desantu w Aitape i na wyspie Wake. Konwój został zgromadzony w Maffin Bay 11 września i wyruszył stamtąd następnego dnia. Nie został wykryty przez Japończyków i nie niepokojony dotarł do Morotai rankiem 15 września.
Desant aliantów thumb|Lokalizacja desantu Aliantów 15 września 1944 roku Bitwa o Morotai rozpoczęła się o 6:30 nad ranem 15 września. Alianckie okręty wojenne rozpoczęły dwugodzinny ostrzał przyszłego terenu desantu, mający zlikwidować znajdujące się tam siły japońskie. W jego wyniku doszło do pożarów w znajdujących się na wyspie wioskach; jako że Japończycy nie posiadali w tym rejonie dużych sił zginęło zaledwie kilku żołnierzy.