Emilian Konopczyński

150px|mały|Popiersie i tablica upamiętniająca Konopczyńskiego 150px|mały|Grób Emiliana Konopczyńskiego na cmentarzu Powązkowskim Emilian Konopczyński (ur. 10 września 1839 w Miłobędzynie, zm. 10 marca 1911 w Warszawie) – polski działacz społeczny i pedagog, filolog klasyczny, tłumacz, publicysta, założyciel i dyrektor szkoły.

Życiorys Był synem nauczyciela z okolic Płocka. Jako stypendysta władz oświatowych Królestwa Polskiego rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Moskiewskiego, później przeniósł się na filologię, którą ukończył w 1860, otrzymując stopień kandydata nauk.

Działał w organizacjach naukowych i filantropijnych: uczestniczył w organizowaniu Towarzystwa Pomocy Naukowej w Warszawie, współpracował z Warszawskim Towarzystwem Dobroczynności, początkowo jako kierownik kursów niedzielnych dla służących, następnie jako doradca i egzaminator w zakładach towarzystwa. W latach 1861–62 pomagał w zakładaniu Szkoły Głównej. Z ramienia Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności był opiekunem ochronki (sierocińca) nr 27 przy ul. Nowy Świat, pełnił też funkcję wiceprezesa Wydziału Ochron i Szwalni. W swym mieszkaniu prowadził stancję dla chłopców.

Był inicjatorem utworzenia specjalnego funduszu na dokształcanie nauczycieli, na który pierwszy złożył 1000 srebrnych rubli.

Od 1862 uczył języków starożytnych w szkołach prywatnych i państwowych, m.in. w szkole realnej, w III Rządowym Gimnazjum w Warszawie (późniejsze IV Gimnazjum), w niedzielnej szkole handlowej, w I Progimnazjum (1866-1870) i w IV Gimnazjum w Warszawie (1870-1892). Był autorem podręcznika do nauki języka łacińskiego dla klasy III (wydanego w 1905). W 1897 w ramach Biblioteki Dzieł Filozoficznych, redagowanej przez Henryka Struvego, wydał tłumaczenie Wspomnienia o Sokratesie Ksenofonta.

Emilian Konopczyński był członkiem redakcji „Przeglądu Pedagogicznego”, w którym publikował liczne artykuły (część z nich podpisywał kryptonimami E-ski, E. K., Em. K.). Prace na tematy pedagogiczne drukował także w „Roczniku Pedagogicznym”, „Bluszczu”, „Gazecie Polskiej” (listy o wychowaniu), „Zdrowiu”, „Miesięczniku Kuriera Polskiego” oraz lwowskim „Eosie”. Współpracował z redakcjami Wielkiej encyklopedii wychowawczej i Wielkiej encyklopedii powszechnej ilustrowanej, dla których opracowywał hasła z zakresu pedagogiki i historii starożytnej.

Szkoła Konopczyńskiego Już na emeryturze Emilian Konopczyński uzyskał w 1897 koncesję na otwarcie przy ul. Składowej 3 (obecnie ul. Pankiewicza) prywatnej 6-klasowej szkoły realnej, przeniesionej w 1900 do oficyny dawnego pałacu Uruskich przy ul. Aleksandria (od 1907 ul. Kopernika 34)w rejonie dzisiejszej ul. Bartoszewicza, stanowiącej wówczas początkowy odcinek ulicy Sewerynów. Podczas strajku szkolnego 1905 roku na wiecu szkolnym w dniu 18 lutego w Resursie Obywatelskiej jednogłośnie zdecydowano, bez czekania na zgodę władz rosyjskich, przeorganizować szkołę w pierwsze gimnazjum męskie z wykładowym językiem polskim – ogólnokształcące o kierunku filologicznym i realnym. Sprawiło to, że szkoła stała się jedną z najpopularniejszych w Warszawie. Jej wychowankami byli późniejszy prezydent Warszawy Stefan Starzyński, profesor ASP Bohdan Marconi oraz architekt, grafik i plakacista Tadeusz Gronowski.

W 1911 w szkole powstała drużyna skautowa (późniejsza 3 Warszawska Drużyna Harcerzy) im. księcia Józefa Poniatowskiego. Działali w niej m.in. Jan Nowak-Jeziorański, późniejszy naczelnik Szarych Szeregów Stanisław Broniewski „Orsza”, krytyk teatru Jan Kott i krytyk literatury Ryszard Matuszewski.

Szkołą tą Emilian Konopczyński kierował do końca życia. Po jego śmierci w 1911 byli wychowankowie szkoły ufundowali nowy gmach szkolny przy ul. Sewerynów 4. Kamień węgielny wmurowano w fundamenty 3 września 1912, a rok później, 4 września 1913, zabrzmiał pierwszy dzwonek. Był to wówczas najnowocześniejszy budynek szkolny w Warszawie. Na czterech kondygnacjach budynku mieściło się 18 izb szkolnych, kilka sal i audytoriów specjalnych, sala aktowa, pokoje nauczycielskie, pomieszczenia dla administracji szkoły, gabinet lekarski oraz sala rekreacyjna, na poddaszu zlokalizowano specjalną salę do nauki rysunków i robót ręcznych, a na wieżyczce budynku – małe obserwatorium astronomiczne. W podziemiach umieszczono szatnię i salę gimnastyczną. W budynku znajdowało się też kilka mieszkań dla personelu szkoły. Przy budynku było obszerne podwórze, a na placu znajdującym się naprzeciwko urządzono boisko.

W 1919 szkoła została upaństwowiona i przemianowana na Gimnazjum im. Adama Mickiewicza. Uczęszczali do niej m.in. historyk sztuki Jan Białostocki, architekt Piotr Biegański, aktor i satyryk Edward Dziewoński, działacz sportowy Włodzimierz Gołębiewski, historyk Adam Mauersberger i filolog Ihor Ševčenko, uczniami szkoły byli także synowie ówczesnego Prezydenta Rzeczypospolitej Stanisława Wojciechowskiego, syn ministra Eugeniusza Kwiatkowskiego i premiera Władysława Grabskiego.

7 grudnia 1936 w czasie zjazdu byłych wychowanków szkoły, zmieniono nazwę ul. Sewerynów na ul. E. Konopczyńskiego, a uczestniczący w uroczystości prezydent Warszawy i wychowanek szkoły Stefan Starzyński odsłonił popiersie patrona i tablicę pamiątkową na elewacji budynku.

Życie prywatne Emilian Konopczyński ożeniony był z Bogumiłą z Rustejków i miał dwóch synów: Stanisława – inżyniera i Karola – chemika, oraz przybraną córkę – Karolinę Ślusarską. Był stryjem wybitnego historyka Władysława KonopczyńskiegoP. Biliński, Władysław Konopczyński w kręgu naukowym i rodzinnym, [w:] Władysław Konopczyński 1880–1952. Materiały z posiedzenia naukowego PAU w dniu 21 czerwca 2002 r., zebrał i opracował J. A. Gierowski, Kraków 2005, s. 86..

Ciężko chory na serce, zmarł 10 marca 1911 w Warszawie. Jego pogrzeb 13 marca był wielką manifestacją polskiego szkolnictwa średniego, obszerny opis uroczystości zachował się w „Kurierze Warszawskim”. Pochowano go na cmentarzu Powązkowskim (kwatera S-1-29/30).

Zobacz też IV Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza w Warszawie

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Dzieła Emiliana Konopczyńskiego w bibliotece Polona

Kategoria:Nauczyciele związani z Warszawą Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy działacze społeczni Kategoria:Polscy filolodzy klasyczni Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Urodzeni w 1839 Kategoria:Zmarli w 1911 Kategoria:Absolwenci IV Rządowego Gimnazjum Filologicznego w Warszawie