thumb|240px|Typowa zabudowa olęderska w rejonie Jastrzębska thumb|240px|Zagroda thumb|240px|Typowa stodoła (Glinno) Budownictwo olęderskie okolic Nowego Tomyśla – zabudowa wsi okolic Nowego Tomyśla, związana z kolonizacją olęderską w XVIII wieku.
Historia Tereny obecnego powiatu nowotomyskiego były obszarem największej w Wielkopolsce intensywnej kolonizacji olęderskiej, trwającej od początku XVIII wieku. Ślady tego założenia są wyraźnie widoczne w strukturze zabudowy okolic Nowego Tomyśla do dziś, nadając ton krajobrazowi tych ziem. Nazwa Olędrzy nie ma znaczenia narodowościowego, a odzwierciedla pewne zasady prawa holenderskiego, do którego odwoływano się w wielu punktach, osadzając jeszcze w Średniowieczu kolonistów niderlandzkich w wielu rejonach Europy. XVIII-wieczna kolonizacja niecki nowotomyskiej opierała się przede wszystkim na kolonistach niemieckich pochodzących z Nowej Marchii, Śląska i Pomorza (protestanci), jak również z Bawarii i Szwabii (katolicy). Późniejsze fale osadników to także Polacy i w niewielkim stopniu Czesi z Moraw i Śląska. Na terenie ziemi nowotomyskiej spotykane są dwa rodzaje osad złożonych z gospodarstw (tzw. hub): rzędówki i ulicówki (głównie na północy terenu), z polami biegnącymi prostopadle do cieków lub mokradeł, gospodarstwa samotnicze, zlokalizowane w środku prostokątnego, wykarczowanego terenu leśnego, połączone drogą dojazdową z traktem głównym. Zagroda kolonisty na ziemi nowotomyskiej składała się najczęściej z: chałupy, zespołu gospodarczego (chlew, stodoła) i drewutni z kurnikiem (czasem jeszcze z wozowni). Charakterystyczne dla kolonistów z tego rejonu była też infrastruktura związana z uprawą chmielu i wikliny. Wiązało się z nią stawianie specyficznego budynku inwentarskiego z wysokim poddaszem (spichrzem i suszarnią) − był to tzw. trempelAntoni Pelczyk, Budownictwo olęderskie na Równinie Nowotomyskiej, Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, 1997, .
Pierwszą zasiedloną wsią kolonistów było Sękowo (około 1700). Osadnicy wycinali lasy porastające te tereny i uprawiali rolę. Następnie powstawały kolejne wsie: Glinno i Paproć (1701), Przyłęk (1704), Boruja (1705), Jastrzębsko Stare (1710), Grubsko (1712), Szarki (1724), Cicha Góra (1757), Nowa Róża (1765), Kozielaski (1767), Nowa Boruja (1795). Około 1790 w tutejszych wsiach istniało 636 gospodarstw. Zapleczem gospodarczym i centrum religijnym dla osadników stał się Nowy Tomyśl, gdzie w latach 1778-1779 Feliks Antoni Ignacy Szołdrski, tutejszy właściciel ziemski, wybudował kościół ewangelicki. Z czasem miasto znacząco się rozwinęło. Potomkowie osadników olęderskich, przede wszystkim ludność posługująca się językiem niemieckim wyjechała z tych terenów po 1918, a pozostali po 1945. Teren jest obecnie atrakcyjnym miejscem wykupu domów dla zamożnych mieszkańców PoznaniaOlęderskie Osadnictwo Nowy Tomyśl.
Obiekty w skansenach Jedna z zagród olęderskich znajduje się na terenie Wielkopolskiego Parku Etnograficznego w Dziekanowicach. Jest to dom z Nowego Tomyśla (1823), budynek inwentarski z Sątop (1865) i stodoła z Paproci (druga połowa XIX wieku). W Skansenie w Wolsztynie oglądać można natomiast stodołę z Sękowa z 1816 oraz dom z okolic Nowego Tomyśla z 1770. Także siedziba Muzeum Wikliniarstwa i Chmielarstwa w Nowym Tomyślu mieści się w zrekonstruowanej zabytkowej chacie osadnika olęderskiego.
Krajobraz Unikatowy krajobraz okolic Nowego Tomyśla to porozrzucane swobodnie zagrody (częściowo drewniane), brak większych zwartych wsi, duże obszary leśne, które nie zostały wykarczowane, teren poprzecinany kanałami i rowami, gęsta sieć nieutwardzonych dróg i duktów, liczne małe stawy oraz pola uprawne chmielu i wikliny.
Przypisy
Kategoria:Powiat nowotomyski Kategoria:Olędrzy w Polsce