Santana – meksykański zespół muzyczny założony w 1967, którego liderem i jedynym stałym członkiem jest Carlos Santana.
Historia zespołu Formowanie grupy Grupa powstała w 1967 w San Francisco pod nazwą The Carlos Santana Blues Band z inicjatywy gitarzysty rytmicznego Toma Fraziera. W pierwszym składzie zespołu znaleźli się także: Carlos Santana (gitara prowadząca), Gregg Rolie (wokal prowadzący, organy Hammonda), Danny Haro (perkusja) i Gus Rodgrigues (gitara basowa). Wkrótce do muzyków dołączył Michael Carabello (kongi, bębny). Początkowo grali soulowe i rhythm and bluesowe covery. Zostali dostrzeżeni na początku 1967 podczas przesłuchań młodych kapel w hali Fillmore West w San Francisco i wkrótce zaczęli grać w niej koncerty w zastępstwie za wykonawców, którzy nie stawili się na swój występ.
Z czasem w zespole doszło do kilku roszad: Frazier, Haro i Rodrigues odeszli ze składu, a ich miejsce na krótko zajęli: Rod Harper (perkusja) i Steve De La Rosa (gitara basowa). Po chwilowym rozpadzie grupy do Santany i Roliego dołączyli David Brown (gitara basowa) i Marcus Malone (instrumenty perkusyjne), a miejsce drugiego z muzyką wkrótce zajął Bob Livingston. Grupa w tym składzie, już pod skróconą nazwą Santana, zaczął koncertować po San Francisco, gdzie zdobył lokalną popularność.
Muzycy z czasem stworzyli własne unikatowe brzmienie, które uzyskali dzięki mocniejszym partiom basowym i gitarowym riffom oraz wprowadzeniu elementów afro-kubańskich i jazzowych. Zaczęli też pisać własne piosenki i podpisali kontrakt płytowy z wytwórnią Columbia Records. W grudniu 1968 zagrali serię koncertów w hali Fillmore West, które zarejestrowali, ale wydali dopiero w 1997 na albumie pt. Live at the Fillmore '68. Po grudniowych koncertach wzięli udział w sesji nagraniowej w Los Angeles, ale gotowy materiał o roboczym tytule Freeway Jam był dla nich rozczarowujący. Skłócony z resztą muzyków Livingston po powrocie do San Francisco został wyrzucony z zespołu, a jego następcą został perkusista Michael Shrieve. Ostateczny skład zespołu uformował się w maju 1969, kiedy to do grupy wrócił Carabello i dołączył perkusjonalista José „Chepito” Areas.
Przełom Santana, Rolie, Brown, Carabello, Shrieve i Areas w maju 1969 nagrali swój debiutancki album przy wsparciu produkcyjnym Brenta Dangerfielda. Po sesji nagraniowej odbyli promocyjną trasę koncertową po Kalifornii jako support zespołu Crosby, Stills and Nash, a sierpniu zagrali na festiwalu w Woodstock przed prawie półmilionową publicznością. W październiku wydali album pt. Santana, który dotarł do czwartego miejsca na amerykańskiej liście bestsellerów Billboard 200 i rozszedł się w prawie milionowym nakładzie. Płytę promowali singlem „Evil Ways”, będącym coverem piosenki Williego Bobo, który przez 13 tygodni utrzymywał się na amerykańskiej liście przebojów „Hot 100”, docierając do dziewiątego miejsca notowania. Do końca roku zagrali serię koncertów po USA, a w następnych miesiącach koncertowali także w Europie.
Od maja do lipca 1970 nagrali album pt. Abraxas, na którym ograniczyli rockowe brzmienia na rzecz latynoamerykańskich i jazzowych partii. W lipcu premierę miał film dokumentalny Michaela Wadleigha Woodstock zawierający m.in. zapis występu Santany na festiwalu w 1969. Dokument umocnił popularność multietnicznego zespołu w Ameryce Łacińskiej, Afryce i Azji. Muzycy po premierze filmu odbyli kolejną trasę koncertową po USA. W październiku wydali Abraxas, który stał się bestsellerem i przez sześć tygodni zajmował pierwsze miejsce na Billboard 200. Wydawnictwo uznawane jest za znaczące dla popularyzacji muzyki latynoskiej na świecie. Album promowali singlem z coverem piosenki „Black Magic Woman” Petera Greena, z którym dotarli do czwartego miejsca Billboard Hot 100. Przebojem stał się także autorska piosenka Carlosa Santany, „Samba pa ti”.
Kolejne albumy i problemy w zespole Od stycznia do sierpnia 1971 nagrali i dopracowywali materiał na kolejny album, który był utrzymany w klimacie latynoskiego rocka. W międzyczasie odbyli trasę koncertową po Europie, na której Areasa (nieobecnego z powodów zdrotwotnych) zastąpił Michael „Coke” Escovedo. W październiku wydali album pt. Santana III, który dotarł do pierwszego miejsca Billboard 200. Do końca roku wzięli jeszcze udział w nagraniu jazzowej płyty Luisa Gaski pt. For Those Who Chant oraz odbyli kolejną trasę koncertową po USA i Ameryce Południowej.
Nasilające się w 1970 nieporozumienia między muzykami doprowadziły do dużych zmian w zespole: ze składu odeszli Carabello, Marcum, Areas i Brown, grupę na chwilę opuścił także Shrieve, a nowymi członkami grupy zostali: Tom Rutley i Doug Rauch (gitary basowe), Mingo Lewis, Victor Pantoja oraz bracia Pete i „Coke” Escovedo (perkusja), Tom Coster i Wendy Haas (keyboard). Muzycy przy współpracy z gitarzystą Dougiem Rodriguezem i saksofonistą Hadleyem Calimanem nagrali album pt. Caravanserai zawierający materiał łączący elementy fuzji jazzu i muzyki latynoskiej. Po premierze płyty w listopadzie 1972 rozpoczęli trasę koncertową po USA i Europie, na której w oficjalnym składzie Santany zadebiutowali: klawiszowiec Tom Coster, pianista Richard Kermode i perkusista Armando Peraza. W ramach światowej trasy wystąpili także w Ameryce Południowej, Azji i Australii. W przerwie między koncertami, od maja do czerwca 1973 nagrali album pt. Welcome, który dotarł do 25. miejsca na liście Billboard 200. W sierpniu 1974 wydali składankę swoich przebojów pt. Santana’s Greatest Hits, a w październiku tego samego roku – album studyjny pt. Borboletta, który osiągnął umiarkowany sukces w USA, ale cieszył się powodzeniem w Jugosławii, Australii, Nowej Zelandii i we Włoszech, gdzie pozostał na pierwszym miejscu listy sprzedaży przez 14 tygodni. Również w 1974 Chepito i Shrieve opuścili zespół, a nowym perkusistą w składzie został Ndugu Leon Chancler, który razem z Santaną, Armando, Costerem, Areasem i Brownem (który wrócił do formacji), odbyli trasę po USA i Japonii.
W 1975, już bez Areasa, zagrali wspólne trasy po USA z zespołami Journey i Earth, Wind & Fire oraz z Erikiem Claptona. Wzięli też udział w koncercie charytatywnym S.N.A.C.K. na stadionie Kezar w San Francisco. W tym czasie nowym wokalistą Santany został Greg Walker, który nagrał z zespołem album pt. Amigos, na którym grupa umieściła latynoskie brzmienia z elementami muzyki funkowej. Płyta, wydana w marcu 1976, osiągneła sukces komercyjny na świecie. Muzycy po wydaniu albumu zagrali serię koncertów po Kalifornii i odbyli trasę po Nowej Zelandii, Australii i Japonii. Po jej zakończeniu z zespołu odszedł Brown, a nowym basistą Santany został Byron Miller, poza tym krótką współpracę koncertową podczas letniej trasy z formacją nawiązał perkusista Francisco Aguabella.
W związku z nieporozumieniami z Carlosem Santaną, pod koniec lipca 1976 z zespołem rozstali się Ndugu, Miller i Rolie, a także Peraza, który zrezygnował z gry w zespole z przyczyn zdrowotnych. Do składu dołączyli kongista Raul Rekow, basista Pablo Tellez i perkusista Gaylor Birch, poza tym do zespołu wrócili wokalista Leon Patillo i perkusista Chepito Areas. Muzycy w odświeżonym składzie nagrali album pt. Festival, który został wydany w styczniu 1977 i osiągnął sukces komercyjny, choć zebrał chłodne recenzje wśród krytyków. Po wydaniu płyty zagrali ciepło pzyjętą przez prasę trasę koncertową po Europie z grupą Journey, na której za Patillę i Bircha wystąpili wokalista Luther Rabb i perkusista Graham Lear oraz członek obsługi koncertowej Joel Badie jako chórzysta. Koncert w Londynie i Paryżu został zarejestrowany i wyemitowany w BBC. Z końcem 1976 współpracę z zespołem zakończyli Raab i Badie. Reszta składu na początku 1977 zagrała kolejną serię koncertów w USA, na których śpiewał Greg Walker. Wraz z końcem trasy skład opuścił Areas, a przed sesją nagraniową kolejnego albumu do zespołu wrócił perkusista Pete Escovedo i dołączył basista David Margen. We wrześniu 1977 premierę miał studyjno-koncertowy album Santany pt. Moonflower, który osiągnął sukces sprzedażowy na świecie i dotarł do 10. miejsca na amerykańskiej liście Billboard 200. Pochodzący z płyty latynosko-soulowo-rockowy cover piosenki zespołu The Zombies „She’s Not There” stał się przebojem w wielu krajach, docierając m.in. do 11. miejsca na liście UK Singles Chart. Muzycy w tym samym roku zagrali serię ciepło przyjętych koncertów w Europie, na których towarzyszyła im grupa Chicago. Odbyli także kolejną trasę koncertową po Australii i Japonii, a z zespołem w tym okresie rozstał się Costera. Zespół do 1977 sprzedał 10 mln egzemplarzy swoich płyt na świecie.
Mimo że Moonflower rozszedł się w wysokim, dwumilionowym nakładzie w USA, wytwórnia Columbia Records była niezadowolona z wyników sprzedaży albumu, dlatego nakłoniła Carlosa Santanę na nagranie płyty prezentującej obecne trendy w muzyce. Popowy krążek pt. Inner Secrets z 1978 wprawdzie uzyskał status złotej płyty za wysoką sprzedaż w kraju, ale został negatywnie przyjęty przez krytyków. W nagraniu albumu uczestniczyli dwaj nowi muzycy: klawiszowiec Chris Rhyne i drugi gitarzysta Chris Solberg. Carlos Santana przez kolejne miesiące skupiał się na działalności solowej. Pod koniec lat 70. przystąpił do pracy nad nową płytą zespołu, ale już bez Walkera i Rhyne’a, który miejsce w składzie zajęli wokalista Alex Ligertwood i pianista Alan Pasqua. Album pt. Marathon ukazał się we wrześniu 1979 i został chłodno przyjęty przez krytyków, ale uzyskał status złotej płyty za wysoką sprzedaż w USA. Muzycy jeszcze przed wydaniem płyty rozpoczęli kolejną trasę koncertową po Ameryce Północnej, Japonii i Australii, na której zagrał z nimi wokalista Eddie Money i Armando Peraza, grający na kotłach po odejściu Pete’a Escovedo.
1980–1997: spadek popularności zespołu i przerwa Na potrzeby kolejnej europejskiej trasy Santany w 1980 do składu dołączył perkusjonalista Orestes Vilató i klawiszowiec Richard Baker, a na koncertach w USA grał z nimi gitarzysta Al Di Meola. Grupa pod koniec roku rozpoczęła pracę nad materiałem na kolejną płytę o roboczym tytule Papa ré, która powstała z udziałem Pasquy i Solberga. Columbia Records jednak wstrzymała wydanie albumu i wymogła na Carlosie Santanie nagranie bardziej przebojowej płyty. Wydany w kwietniu 1981 krążek pt. Zebop! zebrał mieszane recenzje, ale utrzymywał się na czołowych miejscach Billboard 200 przez 21 tygodni. Sukces komercyjny osiągnął także pochodzący z albumu singiel „Winning”. Muzycy po wydaniu Zebop! zagrali kilkumiesięczną trasę koncertową po USA, która obejmowała m.in. występ w Detroit dla 46-tysięcznej publiczności, po czym wystąpili z serią koncertów w Japonii i Europie, a tourneé zakończyli dwoma występami z zespołem The Rolling Stones w Stanach.