Franciszek Vetulani (ur. 15 listopada 1856 w Bochni, zm. 11 grudnia 1921 w Warszawie) – polski inżynier meliorant i urzędnik, c. k. radca budowlany, kierownik ekspozytury budowlanej w Tarnowie i Krakowie, nauczyciel, działacz społeczny, członek wydziału i zastępca wiceprezesa okręgowego Towarzystwa Rolniczego w Krakowie, członek Komisji Fizjograficznej Akademii Umiejętności, dyrektor Departamentu Rolnictwa i Melioracji w Ministerstwie Rolnictwa i Dóbr Państwowych. Ojciec Stanisława, Zofii, Marii i Cecylii.
Życiorys thumb|200px|Katarzyna z Ipohorskich-Lenkiewiczów i Franciszek Vetulani z dziećmi Stanisławem i Zofią. Fot. Józef Sebald
Edukacja Franciszek Ksawery Vetulani urodził się w 1856 roku w Bochni. Był synem Michała Vetulaniego (1806–1879), kontrolera w kopalni soli w Bochni, i Franciszki z domu Śliwińskiej (1820–1891), bratem Romana (1849–1906), Jana (buchaltera Kolei Żelaznej Nadwiślańskiej w Warszawie oraz Towarzystwa Dobroczynności w Warszawie, zm. 31 grudnia 1918 w Warszawie w wieku 76 lat), Anieli i Józefy. Rodzina Vetulanich, wywodząca się z Toskanii, sprowadziła się do Polski w XVIII wieku.
Franciszek Vetulani został ochrzczony w kościele św. Mikołaja w Bochni 8 grudnia 1856 (chrzestnymi byli: Marcin Kępiński, Marian Piach i Franciszek Goldberg). Ukończył szkołę realną z egzaminem dojrzałości w Bochni. W latach 1873–1878 studiował na Wydziale Inżynierii Akademii Technicznej we Lwowie, uzyskując tytuł inżyniera ze specjalizacją melioranta. Zdał II egzamin państwowy. Przed 1897 odbył podróż naukową po Europie, m.in. do Czech i Niemiec.
Praca w Tarnowie Podjął pracę w C. K. Wydziale Krajowym we Lwowie, organie wykonawczym Sejmu Krajowego Galicji. Na początku 1887 roku, jako inżynier asystent biura melioracyjnego, stanął na czele kierownictwa ekspozytury krajowej biura melioracyjnego w Tarnowie i pełnił stanowisko w kolejnych latach. Pracując w Tarnowie jako inżynier II klasy, w 1892 został mianowany inżynierem I klasy. Zajmował się regulacją rzek, które nie miały obwałowań i stwarzały zagrożenie powodziowe, m.in. w 1892 był członkiem komitetu do regulacji rzeki Młynówki w Krakowie.
Równolegle z pełnionym stanowiskiem był także nauczycielem rysunków i praktycznego miernictwa w Krajowej Szkole Ogrodniczej w Tarnowie, przeniesionej tam w 1888 z Czernihowa. Był wystawcą na otwartej 23 czerwca 1900 roku drugiej wystawie Tarnowskiego Towarzystwa Ogrodniczego w sali strzelnicy miejskiej. 15 maja 1903 został członkiem wydziału Towarzystwa Rolniczego w Tarnowie.
W Tarnowie mieszkał wraz z żoną Katarzyną z domu Ipohorską-Lenkiewicz oraz dziećmi, w domu przy ul. Klikowskiej (obecnie Chopina 8), który sam wybudowałW późniejszych latach w budynku tym działało Przedszkole Publiczne Nr 3. Zob. .
Lata krakowskie i lwowskie Jako kierownik tarnowskiej ekspozytury został przeznaczony na stanowisko kierownika krakowskiej ekspozytury, w której okręgu na 1904 rok zaplanowano budowę kanału Kraków-Dziedzice. W lipcu 1903 wraz z grupą czterech inżynierów Krajowego Biura Melioracyjnego został skierowany przez Wydział Krajowy na wyjazd zagraniczny do Pragi i Berlina celem przestudiowania rzek i kanałów spławnych. Około 1904–1905 roku Vetulaniowie sprzedali dom w Tarnowie i przenieśli się do Krakowa.
W 1905 roku Franciszek Vetulani został wybrany kandydatem na współpracownika Komisji Fizjograficznej na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Akademii Umiejętności w Krakowie, i co najmniej od 1 lipca 1905 roku był członkiem tej Komisji, pozostając nim przez kolejne lata. W 1906 brał udział w robotach przy przebudowie Zamku Królewskiego na Wawelu. 22 marca 1907 został członkiem wydziału i zastępcą wiceprezesa okręgowego Towarzystwa Rolniczego w Krakowie. W 1911 Franciszek Vetulani jako starszy inżynier był kierownikiem ekspozytury budowlanej w Krakowie.
W 1912 przeniósł się z rodziną do Lwowa, a w 1914 w związku z wybuchem I wojny światowej kolejno do swojego domu letniego w Dolinie Kościeliskiej i do Zakopanego. Tam w 1915 w wyniku choroby nowotworowej zmarła jego żona.
Ostatnie lata: powrót do Tarnowa i wyjazd do Warszawy W 1916 Franciszek Vetulani powrócił do Tarnowa, gdzie został kierownikiem ekspozytury budowlanej. Został prezesem tarnowskiej ekspozytury Centrali dla Odbudowy Galicji, założonej we Lwowie w czerwcu 1916. Kierował odbudową wsi i miasteczek zniszczonych w czasie działań wojennych. Uzyskał tytuł c. k. radcy budowlanego. Do 1918 był członkiem Biura Melioracyjnego w austro-węgierskiej Kancelarii Komisji Krajowej. Działał w oddziale tarnowskim Polskiego Towarzystwa Politechnicznego z siedzibą we Lwowie, w ramach PTP w 1917 wygłaszał odczyty pt. O odbudowie kraju. Dzięki jego obywatelskiej inicjatywie C. K. Namiestnictwo przyznało kredyty na budowę szkół barakowych w Pogórskiej Woli, Łące Siedleckiej, Golance i Wołowej ad Tuchów, gdzie pierwotne budynki szkolne uległy spaleniu po inwazji wojennej.
Z tego okresu wspominał go w swoich pamiętnikach Wincenty WitosW indeksie mylnie podano „Roman Vetulani”., który odwiedził budowę kierowaną przez Franciszka Vetulaniego wkrótce po zgłoszeniu w Kole Polskim austriackiej Rady Państwa rezolucji niepodległościowej Polaków, i potwierdzeniu jej przez tzw. „Koło Sejmowe” w Krakowie, co wywołało represje ekonomiczne rządu austriackiego wobec galicyjskich chłopów i robotników budowlanych.
Witos podał także, że inż. Vetulani jako kierownik tarnowskiej ekspozytury przyczynił się do odbudowy kościoła Matki Bożej Pocieszenia w Wierzchosławicach po zniszczeniach z I wojny. thumb|150px|Grób Franciszka Vetulaniego na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie
Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości Franciszek Vetulani był dyrektorem Departamentu Rolnictwa i Melioracji w Ministerstwie Rolnictwa i Dóbr Państwowych. Publikował prace na temat reformy rolnej.
Zmarł 11 grudnia 1921 w Warszawie. Został pochowany w grobowcu rodzinnym na cmentarzu Powązkowskim w WarszawieW kwaterze 218, rząd 3, numer 27..
Rodzina Jego żoną była Katarzyna z domu Ipohorska-Lenkiewicz herbu Kotwicz (ur. 18 stycznia 1868 w Samborze, zm. 15 września 1915 w Zakopanem), córka starosty samborskiego, szambelana cesarskiego Inocentego Panteleona Ipohorskiego-Lenkiewicza i Ludwiki z domu Bobrownickiej, od 1871 pasierbica Karola Kaczkowskiego, z wykształcenia nauczycielka, zajmowała się domem.
Ich dziećmi byli: Stanisław (1892–1966), nauczyciel w liceum w Bielsku-Białej, Zofia (1893–1981), urzędniczka Ministerstwa Spraw Wewnętrznych II RP i administracji terenowej PRL, Maria (1898–1944), uczestniczka walk o niepodległość Polski, Cecylia (1908–1980), historyczka sztuki.
Franciszek Vetulani po śmierci swojego brata Romana, pracując we Lwowie, pełnił rolę opiekuna dla swego bratanka Tadeusza, kształcącego się w gimnazjum w Sanoku.
Publikacje Zasady melioracyi rolnych. Dodatek do kalendarza „Królowej Korony Polskiej” na rok 1912 (1911) O wykonaniu reformy rolnej (1919)
Rodzina
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Publikacje Franciszka Vetulaniego w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci Politechniki Lwowskiej Kategoria:Członkowie Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie Polskiego Towarzystwa Politechnicznego we Lwowie Kategoria:Członkowie Towarzystwa Rolniczego Krakowskiego Kategoria:Galicyjscy urzędnicy Kategoria:Ludzie związani z Bochnią Kategoria:Ludzie związani z Tarnowem Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy działacze rolniczy Kategoria:Polscy inżynierowie melioranci Kategoria:Polscy nauczyciele Kategoria:Urodzeni w 1856 Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Rolnictwa II Rzeczypospolitej Franciszek Kategoria:Zmarli w 1921 Kategoria:Ludzie urodzeni w Bochni