Kościół świętego Idziego Opata – rzymskokatolicki kościół parafialny z XIII wieku w stylu romańskim.
Świątynia została zbudowana w XIII wieku. Jest to budowla jednonawowa, posiadająca kwadratowe prezbiterium. W części zachodniej nawy znajduje się empora. Świątynia romańska została przebudowana w XVI wieku i ponownie konsekrowana w 1591 roku. W latach 70. XX wieku został odkryty piękny portal romański.
Opis Kościół jest budowlą orientowaną (czyli zwróconą prezbiterium ku wschodowi), jednonawową, z wydzielonym kwadratowym prezbiterium zamkniętym prostą ścianą od wschodu. Wnętrze prezbiterium ma wymiary 5,60 na 5,60 metra, a nawa mierzy 10,65 na 15,30 metra. Budowla przetrwała w zasadniczym zrębie murów, poza fasadą zachodnią, którą wzniesiono od nowa pod koniec XVI wieku. W XVII lub XVIII wieku przebito w ścianach nowe otwory okienne oraz dobudowano niewielki przedsionek (kruchtę).
Wnętrze Prezbiterium było pierwotnie przykryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym – świadczy o tym odnaleziony fragment żebra. Obecne sklepienie pochodzi jednak z lat 1945–1946, kiedy odbudowano tę część kościoła. Wejście do prezbiterium zdobi bogato profilowana, ostrołukowa arkada (tzw. łuk tęczowy), ozdobiona wklęskiem z dekoracyjnymi guzami. W południowej ścianie prezbiterium zachowała się także nisza o profilowanej krawędzi, która najprawdopodobniej służyła jako miejsce przechowywania naczyń liturgicznych (tzw. armarium). W zachodniej części południowej ściany nawy zachował się kamienny wspornik, który stanowił niegdyś podstawę arkady i świadczy o istnieniu w kościele empory (rodzaju wewnętrznego balkonu czy galerii). Ślad po podobnym, usuniętym już wsporniku widać także na ścianie północnej. Dawne, pierwotne otwory okienne zachowały się w ścianach: północnej nawy, prezbiterium oraz południowej ścianie nawy – tam, przy narożniku południowo-wschodnim, przetrwało okno mniejsze i niżej umieszczone niż pozostałe, częściowo zamurowane. Na zewnętrznych ścianach kościoła zachowały się pozostałości dawnego wystroju: narożne lizeny (pionowe, płaskie pasy) przy prezbiterium i zakrystii, a także fragmenty cokołu i gzymsu biegnącego pod okapem przy ścianie północnej nawy. W południowej ścianie prezbiterium, na wysokości około 2,5 metra, tkwi ponadto kamienny ciosowy element o wymiarach 35 na 18 centymetrów, pokryty ornamentem plecionkowym – jego pierwotne przeznaczenie pozostaje nieznane. Historia Najstarsze wzmianki źródłowe dotyczące Tarczka pochodzą z lat 1222–1224, kiedy wymieniani są rządca oraz rycerze biskupi w tej miejscowości. W 1227 roku Tarczek występuje jako ośrodek dóbr biskupich, zwany kasztelanią, a rok później, w 1228 roku, wzmiankowany jest prepozyt Prandota z Tarczka. Według kronikarza Jana Długosza, piszącego w XV wieku, kościół w Tarczku miał zostać ufundowany przez biskupa krakowskiego. W 1591 roku zakończono gruntowny remont budowli. W 1738 roku odnotowano wzmiankę o złym stanie sklepień w prezbiterium i zakrystii – niedługo potem, po tym roku, zawalił się nieodbudowany wcześniej szczyt wschodni nawy, co połączyło się prawdopodobnie z zawaleniem oryginalnego sklepienia prezbiterium. Przy odbudowie wzmocniono wówczas narożnik południowo-wschodni nawy szkarpą (przyporą) i założono zapewne nowy strop. W 1803 roku przeprowadzono kolejne prace restauratorskie. Obecne sklepienie prezbiterium pochodzi z lat 1945–1946. Datowanie Na podstawie typu układu przestrzennego budowli oraz jednoczesnego występowania ostrego łuku w arkadzie tęczowej i półkolistych łuków zamykających otwory okienne, powstanie kościoła datuje się na 2. ćwierć XIII wieku.
Wyposażenie Jednym z cennym zabytków kościoła jest renesansowy tryptyk znajdujący się w ołtarzu głównym pochodzący z około 1540 roku, przedstawiający w centralnej części Chrystusa Zmartwychwstałego ukazującego się Maryi, postaci świętych, sceny z życia Maryi oraz – cztery sceny Męki Chrystusa na ścianach zamykających tryptyk. Są one zawsze prezentowane od Środy Popielcowej przez cały okres Wielkiego Postu.
Świątynia posiada także dwa boczne ołtarze w stylu późnorenesansowym, ambona w stylu barokowym, chrzcielnica w stylu romańskim z XIV wieku, gotycka płaskorzeźbę z XVI wieku. Na ścianach znajdują się pozostałości polichromii w stylu renesansowym. Zakrystia została zbudowana w XVII wieku.
Przypisy
Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie starachowickim Kategoria:Kościoły w diecezji kieleckiej Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Idziego Kościół Kategoria:Obiekty sakralne w gminie Pawłów Kategoria:Architektura romańska w województwie świętokrzyskim Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie)